China

Sinds president Xi Jinping eind 2012 aan de macht kwam is de mensenrechtensituatie in China aanzienlijk verslechterd. Mensenrechtenverdedigers, advocaten, critici en religieuze minderheden worden opgepakt, geïntimideerd en gemarteld. Het recht op vrije meningsuiting, op demonstratie, op vereniging – eigenlijk alle rechten waarmee mensen zich vrij kunnen uiten – zijn sterk ingeperkt. Het Chinese internet wordt streng gecensureerd. Wie zich niet aan de regels houdt, riskeert gevangenisstraf. Marteling is weliswaar wettelijk verboden, maar toch worden mensen tijdens hun detentie geregeld gemarteld. De doodstraf wordt in China vaker opgelegd dan in alle andere landen ter wereld tezamen genomen.

In recente jaren verslechtert de mensenrechtensituatie in China verder, mede door massale arbitraire opsluiting van voornamelijk islamitische minderheden in de provincie Xinjiang, in het noordwesten van China. Deze groep gevangenen, bestaande uit Oeigoeren, Kazakken, en andere overwegend islamitische minderheden, worden onvrijwillig blootgesteld aan politieke indoctrinatie en culturele assimilatie. Familieleden van de gevangenen zijn dikwijls niet op de hoogte van de werkelijke situatie omtrent hun geliefden en houden zich stil uit angst voor represailles.

Op internationaal vlak reageert China ontwijkend op kritiek over deze mensenrechtenschendingen. Nationale en internationale middelen voor het monitoren van de mensenrechtensituatie krijgen ondertussen nauwelijks voet aan de grond in China door de weerstand van de autoriteiten. Tegelijkertijd vergroot China de eigen invloed op deze internationale middelen in de Verenigde Naties.

Het probleem

Vrijheid van meningsuiting in China

Het recht op vrije meningsuiting, demonstratie en vereniging, en de persvrijheid zijn in China zeer strikt aan banden gelegd. Met de introductie van een reeks onderdrukkende wetten kunnen de autoriteiten journalisten, bloggers, advocaten en activisten gemakkelijk vervolgen. Sinds enkele jaren verdwijnen regelmatig journalisten en bloggers achter de tralies na publicatie van politiek ongewenste berichten. De overheid blokkeert daarnaast op basis van geheime criteria massaal websites en andere internetdiensten.

  • De nationale veiligheidswet ging in 2015 van kracht. Daarin is de ‘nationale veiligheid’ zo omslachtig geformuleerd dat wetshandhavers deze wet makkelijk kunnen benutten voor het aanpakken van critici van het regime. Op basis van deze wet worden mensenrechtenverdedigers en advocaten regelmatig veroordeeld voor (aanzetting tot) ‘het ondermijnen van de staat’. Met dit vonnis kan een gevangenisstraf van 15 jaar tot levenslang worden opgelegd. Bij verdenkingen heeft de politie het recht om mensen zonder tussenkomst van advocaten gedurende zes maanden op een geheime locatie vast te houden.
  • In de antiterrorismewet uit 2015 is ‘terrorisme’ zo vaag gedefinieerd dat mensen die het regeringsbeleid bekritiseren gemakkelijk kunnen worden vastgezet. Vooral etnische minderheden in China zijn hiervan de dupe geworden. De religieuze en andere vrijheden van de overwegend islamitische Oeigoeren zijn zwaar onder druk komen te staan in een recente golf van repressie en massale detentie.
  • De wet op buitenlandse ngo’s, van kracht sinds 2017, verplicht buitenlandse ngo’s met door de overheid goedgekeurde Chinese partners samen te werken, en geeft veiligheidsdiensten nagenoeg onbeperkte macht om activiteiten van onafhankelijke non-gouvernementele organisaties aan banden te leggen. Hiermee wordt de bewegingsruimte van zowel internationale als nationale actoren binnen het maatschappelijk middenveld in China ernstig beperkt.
  • De wet op internetveiligheid werd in mei 2017 van kracht. Hierin staat onder meer de bepaling dat internetproviders verplicht zijn persoonlijke data van gebruikers beschikbaar te stellen aan de autoriteiten. Bovendien mag het internet niet gebruikt worden om de nationale veiligheid en de sociale orde te ‘beschadigen’.
A security guard prevents the taking of photos outside the compound of the apartment of jailed Chinese dissident Liu Xiaobo, in Beijing on October 10, 2012. Activists urged democracies to speak out for the release of Chinese dissident Liu Xiaobo, fearing that pressure on Beijing has eased two years after he won the Nobel peace prize
© Ed Jones / AFP / Getty Images
Een beveiligingsmedewerker probeert te verhinderen dat er foto’s worden genomen van het appartement van de gevangengezette Chinese dissident en Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo.

Internettoezicht en -censuur

Al geruime tijd wordt het Chinese internet afgeschermd door de Great Firewall: het meest verfijnde en omvangrijke censuur- en surveillancesysteem ter wereld. Het blokkeert onder meer verbindingen met buitenlandse websites zoals Facebook, Twitter, Google en Instagram. Ook de websites van bijvoorbeeld de New York Times en Amnesty International zijn niet bereikbaar vanuit China. De Chinese internetautoriteiten kunnen naar eigen inzicht inhoud blokkeren en verwijderen, en aanzet geven tot vervolging van auteurs. Het is zelfs meermaals voorgekomen dat het internet in bepaalde regio’s compleet is afgesloten om verspreiding van ongewenste informatie te voorkomen. Overige diensten, zoals WhatsApp en VPN (waarmee de censuur te omzeilen is), worden regelmatig zonder opgaaf van reden geblokkeerd.

Door binnenlandse internetproviders en Chinese sociale media zoals Wechat (de Chinese WhatsApp/Facebook) wordt eveneens massaal censuur toegepast omdat deze bedrijven door de autoriteiten verantwoordelijk worden gehouden voor de content van gebruikers. Zo heeft de overheid veel machtsmiddelen in handen waarmee niet-Chinese en mogelijk kritische informatie buiten de deur gehouden wordt. Binnenlands ligt de nadruk op het filteren van ongewenste informatie en vervolging van critici. Eind 2015 maakten de Chinese autoriteiten bekend 15 duizend mensen te hebben gearresteerd vanwege ‘cybermisdaden’. Daartoe behoort niet alleen hacken, maar ook ‘het verspreiden van geruchten’ en het bekendmaken van ‘afwijkende meningen’. Het plaatsen van een foto van de prodemocratische studentenprotesten in Hongkong in 2014 is een voorbeeld van zo’n ‘afwijkende mening’.

Toezichtwet is bedreiging voor miljoenen Chinezen

De in maart 2018 aangenomen Toezichtwet, die onderdeel is van de strijd tegen corruptie in China, maakt het mogelijk dat leden van de Communistische Partij en personeel in de publieke sector, inclusief ambtenaren, rechters en academici, willekeurig gevangengezet en ondervraagd kunnen worden door ‘toezichtcommissies’. Dit zonder aanklacht, zonder proces, zonder toegang tot een advocaat, en zonder dat hun familie wordt ingelicht. Dit soort incommunicado detentie kan tot zes maanden duren. Door de complete isolatie van de buitenwereld is er vergrootte kans op marteling en gedwongen ‘bekentenissen’. De door de wet gecreëerde toezichtcommissies, alsook het gehele toezichtsysteem, worden volledig gecontroleerd door de Communistische Partij. Het is een buitengerechtelijk systeem, dat lijnrecht ingaat tegen de verplichtingen die China nationaal en internationaal aangaat op het vlak van mensenrechten.

Police and plainclothed security personnel attempt to force a protester away from journalists outside the courthouse following the verdict for the trial of leading Chinese dissident Liu Xiaobao on December 25, 2009 in Beijing, where a court on Christmas Day sentenced Liu to 11 years in prison for subversion, prompting the United States to accuse China of persecuting its political opponents. The 53-year-old writer who was jailed over the 1989 Tiananmen pro-democracy protests was tried on December 23 for "inciting subversion of state power" after co-authoring a bold call for political reform last year with Charter 08, which calls for human rights protection and the reform of China's one-party communist system.
© FREDERIC J. BROWN /AFP / Getty Images
Politie en beveiligers in burgerkleding voeren op 9 december 2009 een vrouw weg die protesteert tegen de veroordeling van de Chinese schrijver en dissident Liu Xiaobao.

Onderdrukking van mensenrechtenverdedigers

Nadat president Xi Jinping aan de macht kwam, hebben mensenrechtenverdedigers in China het steeds moeilijker gekregen. Hun vreedzame activiteiten waarmee ze voor mensenrechten opkomen worden onder het mom van nationale veiligheid aan banden gelegd of zelfs strafbaar gesteld met repressieve wetten.

Mensenrechtenverdedigers worden gestigmatiseerd, geïntimideerd, aangevallen, gearresteerd en tot lange gevangenisstraffen veroordeeld, vaak op basis van vage en verzonnen aanklachten in oneerlijke processen. Ook hun familieleden, vrienden en advocaten staan bloot aan vervolging en intimidatie. Van de vele mensenrechtenverdedigers die in China onder vuur liggen, beschrijven we hier enkelen.

r Ilham Tohti
© Private
Ilham Tohti

Ilham Tohti

De Oeigoer Ilham Tohti is een voormalige professor economie, en doceerde aan de Minzu Universiteit in Beijing. Oeigoeren zijn een Turkssprekende, overwegend islamitische etnische minderheid die voornamelijk in de regio Xinjiang (XUAR) wonen, in het noordwesten van China. De combinatie van decennia van georganiseerde immigratie van etnische Han-Chinezen in de regio, en steeds verdergaande onderdrukking van de Oeigoeren, heeft geleid tot een scala van spanningen. Vele Oeigoeren voelen zich gediscrimineerd in hun eigen regio. De Oeigoerse cultuur en religie staan onder verregaand toezicht, en de Oeigoeren staan sociaaleconomisch op grote achterstand bij de Han-Chinezen. Ilham Tohti probeerde de dialoog met de Chinese autoriteiten aan te gaan, en zocht manieren om het samenleven tussen Oeigoeren en Han-Chinezen te verbeteren. Daaraan werd geen gehoor gegeven. Tohti werd opgepakt, beschuldigd van ‘separatisme’ – een aanklacht die in China geregeld wordt gebruikt tegen kritische Oeigoeren – en vervolgens tot levenslang veroordeeld. Nadat Tohti op 15 januari 2014 thuis werd opgepakt, zat hij vijf maanden geïsoleerd gevangen. Zijn voeten waren geketend en volgens zijn advocaat kreeg hij tien dagen lang geen eten. Op 25 oktober 2018 ‘vierde’ Tohti zijn 49ste verjaardag in de gevangenis, terwijl zijn familie in onzekerheid blijft over de werkelijke omstandigheden van zijn gevangenschap.

© private
Dong Guangping

De Chinese activist Dong Guangping is meerdere keren gevangengezet voor zijn vreedzame activisme. Om aan deze intimidatie te ontsnappen, vluchtte hij in september 2015 met zijn gezin naar Thailand. Hier diende hij een officieel verzoek in voor een vluchtelingenstatus bij de VN-Vluchtelingenorganisatie, maar in afwachting hiervan werd hij al snel gearresteerd door de Thaise autoriteiten. Twee maanden later werd hij gedwongen teruggestuurd naar China, en dat terwijl hem inmiddels een vluchtelingstatus was verleend waarmee hij naar Canada kon reizen. Op de Chinese staatstelevisie ‘bekende’ Dong dat hij illegaal de grens naar Thailand is overgestoken. Volgens zijn familie werd hij echter gedwongen om te bekennen na gemarteld te zijn. Hij werd veroordeeld tot 6,5 half jaar celstraf in juli 2018 voor het ‘ondermijnen van de staatsmacht’ en het ‘illegaal oversteken van de nationale grens’. De autoriteiten deelden geen informatie over het proces en het vonnis met zijn familie, noch met de advocaten die zijn familie had aangesteld. Dong Guangping wordt incommunicado vastgehouden, dus zonder contact met de buitenwereld, en blijft ernstig risico lopen op marteling en andere mishandeling.

Mensenrechtenadvocaat Jiang Tianyong en zijn gezin.
© Private
Mensenrechtenadvocaat Jiang Tianyong en zijn gezin.

Jiang Tianyong en Wang Quanzhang

De mensenrechtenadvocaten Jiang Tianyong en Wang Quanzhang werden opgepakt te midden van een grootschalige, voortdurende klopjacht op activisten en advocaten. Deze klopjacht werd ingezet door de Chinese overheid in juli 2015. Sindsdien werden al meer dan 250 advocaten en activisten vervolgd.

Jiang Tianyong, die zich jarenlang inzette voor de verdediging van Falun Gong-aanhangers, Tibetanen en andere kwetsbare groepen, verdween in november 2016. Hij werd meer dan een half jaar incommunicado gevangengehouden. Op zijn proces ‘bekende’ hij schuld aan het ‘ondermijnen van de staatsmacht’. In november 2017 werd hij veroordeeld tot 2 jaar celstraf en 3 jaar ontzetting uit zijn politieke rechten. Er is grote bezorgdheid over zijn gezondheidstoestand en hij loopt een reëel gevaar op marteling en andere mishandeling in de gevangenis.

Wang Quanzhang, die tijdens zijn carrière onder meer Falun Gong-aanhangers, journalisten en democratie-activisten verdedigde, werd in hechtenis genomen in augustus 2015, en vervolgens vastgehouden op verdenking van betrokkenheid bij misdrijven tegen de staatsveiligheid. Hij werd hiervoor formeel aangeklaagd in februari 2017. Na meer dan duizend dagen van incommunicado detentie, mocht hij eindelijk bezoek ontvangen van zijn zelfgekozen advocaat. Zijn vrouw was opgelucht dat hij leefde, maar is zeer ongerust over zijn gezondheidstoestand.

© Private
Tashi Wangchuk

Tashi Wangchuk, een Tibetaanse taalactivist, werd in mei 2018 veroordeeld tot 5 jaar gevangenisstraf wegens het ‘aanzetten tot separatisme’. Het belangrijkste bewijsmateriaal was een korte documentaire over Wangchuks campagne voor Tibetaans taalonderwijs in scholen.

In A Tibetan’s Journey for Justice, geproduceerd door de New York Times, zoekt Wangchuk juridische hulp, omdat hij een volledig legitieme rechtszaak wil beginnen tegen de lokale overheid vanwege het gebrek aan Tibetaanse taallessen. De aanklagers zagen in de beelden een poging van Wangchuk om de Chinese overheid in een kwaad daglicht te stellen.

Wangchuk zat al 2 jaar vast toen hij werd veroordeeld. Voor zijn arrestatie zei hij dat hij zich zorgen maakte over het feit dat veel Tibetaanse kinderen hun eigen taal niet vloeiend kunnen spreken. Dat draagt bij aan het langzame verdwijnen van de Tibetaanse cultuur

Doodstraf

De doodstraf kan in China voor 46 misdrijven worden opgelegd. Hoe vaak dit ook daadwerkelijk gebeurt is onbekend, want cijfers over de doodstraf zijn in China staatsgeheim. De doodstraf wordt vaak opgelegd tijdens oneerlijke rechtszaken. De autoriteiten veroordelen mensen ter dood voor misdaden zoals drugshandel, verduistering, omkoping, en brandstichting. Deze vergrijpen voldoen niet aan de internationale wettelijke normen van de ‘ernstigste’ misdrijven zoals omschreven in het VN-verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten, dat China heeft ondertekend in 1998 (maar nog niet heeft geratificeerd). De doodstraf mag er daarom niet voor worden opgelegd.

In sommige gevallen krijgen familieleden van terdoodveroordeelden pas op de dag van de executie bericht over de voltrekking van het vonnis. Amnesty dringt er bij de Chinese autoriteiten op aan om huidige doodsvonnissen te herzien en de doodstraf zo snel mogelijk af te schaffen.

Mogelijk afname aantal executies en doodvonnissen

Er zijn aanwijzingen dat het aantal executies in China de afgelopen jaren is afgenomen, maar de geheimhouding rond de doodstraf maakt het onmogelijk om dit te bevestigen. In 2015 namen de Chinese autoriteiten maatregelen om de rechten van terdoodveroordeelden te beschermen en misstappen door justitie te voorkomen. Op 29 augustus 2015 werden negen misdrijven geschrapt waarvoor de doodstraf kan worden opgelegd: smokkelen van wapens, munitie, nucleair materiaal en vals geld, het vervalsen van geld, oneerlijke fondsenwerving, gedwongen prostitutie, dienstweigering, en het verspreiden van geruchten. Schattingen laten echter zien dat ook in 2015 duizenden mensen geëxecuteerd werden – meer dan in alle andere landen ter wereld tezamen. Ook kregen nog eens duizenden andere gevangenen een doodvonnis opgelegd in dat jaar. Op 17 en 18 november 2015 uitte het VN-Comité tegen Marteling zijn bezorgdheid over het feit dat ‘door het ontbreken van specifieke gegevens over de toepassing van de doodstraf het niet mogelijk is om na te gaan of de nieuwe wetgeving ook wordt toegepast’. Amnesty onderzoekt de doodstraf in China op basis van de wel beschikbare gegevens, waaronder berichten in de Chinese media en meldingen door familie en advocaten. In 2017 kwam hierover het rapport ‘China’s Deadly Secrets’ uit.

Doodstraf voor Oeigoeren

In 2014 zetten de Chinese autoriteiten de doodstraf in tijdens een zogenaamde ‘Strike Hard’-campagne in de Oeigoerse autonome regio Xinjiang (XUAR). Drie personen werden ter dood veroordeeld in een massaproces waarin 55 personen werden veroordeeld voor ‘separatisme, terrorisme en moord’. Daarnaast werden 21 anderen geëxecuteerd op beschuldiging van ‘terrorisme’.

 

Duimschroeven
© Private
Duimschroeven

Marteling wijdverbreid

Marteling van gevangenen tijdens verhoor en detentie komt in China veelvuldig voor. Zo werd advocaat Yu Wensheng tijdens zijn detentie van oktober 2014 tot januari 2015 gemarteld. Elke dag werd hij gedurende 15 tot 16 uur verhoord en langdurig uit zijn slaap gehouden.

Wetgeving en het antimartelverdrag

China ratificeerde in 1988 het VN-Verdrag tegen Marteling. Hiermee zouden de autoriteiten inspanningen moeten leveren om marteling uit te bannen. Maar de praktijk is weerbarstiger. De wet- en regelgeving die gevangenen moet beschermen tegen marteling wordt vaak niet nageleefd. De politie heeft het recht om iemand zes maanden op te sluiten zonder dat bekend hoeft te worden gemaakt waar die persoon verblijft, ook niet aan advocaten en familie. Dat werkt marteling in de hand. Ook krijgen gevangenen geregeld geen medische verzorging. Dit heeft er in 2017 onder andere toe geleid dat mensenrechtenactivisten Liu Xiaobo en Yang Tongyan stierven aan de gevolgen van kanker.

China is topexporteur marteltuig

China ratificeerde in 1988 het VN-Verdrag tegen Marteling. Hiermee zouden de autoriteiten inspanningen moeten leveren om marteling uit te bannen. Maar de praktijk is weerbarstiger. De wet- en regelgeving die gevangenen moet beschermen tegen marteling wordt vaak niet nageleefd. Bij verdenking van terrorisme, omvangrijke omkoping of misdrijven tegen de staatsveiligheid, kunnen mensen tot 6 maanden worden vastgehouden op een onbepaalde locatie, zonder contact met de buitenwereld. Dat werkt marteling in de hand. Ook krijgen gevangenen geregeld geen medische verzorging. Dit heeft er in 2017 onder andere toe geleid dat mensenrechtenactivisten Liu Xiaobo en Yang Tongyan stierven aan de gevolgen van kanker.

Daarnaast is Amnesty zeer bezorgd over de groeiende export uit China van materiaal dat wereldwijd door veiligheidstroepen gebruikt wordt om mensen te martelen. Het gaat bijvoorbeeld om elektrische wapenstokken, wapenstokken voorzien van metalen pinnen en been- en voetklemmen.

© Dubin
Het echtpaar Duan laat foto’s van hun kinderen zien. In 2007 overleed hun zoon twee dagen nadat hij door de politie was vrijgelaten. Hij was opgepakt tijdens een demonstratie.

Minderheden in de westelijke provincie Xinjiang

Sinds de invoering van een ‘Regulering voor de-radicalisatie’ in maart 2017 zitten steeds meer Chinezen in Xinjiang (XUAR) – met name etnische minderheden – op basis van deze wet in arbitraire detentie. Door middel van een uitgebreid surveillancesysteem in de provincie, met onder andere gezichtsherkenningscamera’s op publieke plaatsen, wordt de bevolking massaal gemonitord. Uiterlijke kenmerken of uitingen van religie of cultuur – zoals het hebben van een ‘abnormale’ baard, of het bezitten van boeken over de islam – kan als ‘extremistisch’ worden beschouwd en aanleiding geven tot onvrijwillige opsluiting.

Schattingen van de VN laten zien dat er tot een miljoen Oeigoeren, Kazakken en andere voornamelijk islamitische minderheidsgroepen vastgehouden worden in de talrijke ‘heropvoedingskampen’ in de provincie. De gevangenen worden onderworpen aan politieke indoctrinatie, en hebben geen toegang tot juridische bijstand. Wie niet gehoorzaamd, kan straffen krijgen zoals onthouden van eten, eenzame opsluiting, of een pak slaag. Er zijn berichten van doden in de kampen, onder meer door zelfmoord omdat gevangenen de wrede behandeling niet aankonden. Familieleden van gedetineerden worden in onzekerheid gehouden over de locatie van bewaring en durven niet in de openbaarheid te treden uit angst voor represailles. De Chinese overheid houdt ondanks overtuigend bewijs dat de mensenrechten in de kampen op grote schaal geschonden worden echter vol dat de kampen bedoeld zijn voor vrijwillige beroepstraining van de bevolking.

Lees meer over de situatie in Xinjiang.

Lees het artikel over Oeigoeren van Lucas Waagmeester van de NOS.

Amnesty verwelkomt statement van de VN Mensenrechtenraad over de situatie in Xinjiang.

Bota Kussaiyn met een foto van haar vader die in een 'heropvoedingskamp'in China zit
‘Mijn vader is een gewone burger. We waren een gelukkig gezin voordat hij werd vastgezet. We lachten samen, maar nu kunnen we niet meer lachen. We leven elke dag in angst. Het heeft mijn moeder erg geraakt. We weten niet waar hij is. We weten niet eens of hij nog leeft. Ik wil mijn vader weer zien.’ Bota Kussaiyn

Schendingen in de aanloop naar de Olympische Spelen 2022

In juli 2015 wees het Internationaal Olympisch Comité Beijing aan als gaststad voor de Olympische Winterspelen 2022. De toekenning kwam op een moment dat de mensenrechtensituatie in China uitermate zorgwekkend was. In dezelfde maand werden meer dan 245 advocaten en activisten opgepakt tijdens een van de grootste klopjachten op mensenrechtenverdedigers ooit. Sommige advocaten en activisten die gearresteerd zijn tijdens deze ‘709 crackdown’ zijn veroordeeld, anderen werden tot wel 3 jaar zonder aanklacht vastgehouden. Toen Beijing in 2008 de Zomerspelen organiseerde, maakten de autoriteiten zich schuldig aan grootschalige onrechtmatige huisuitzettingen, internetcensuur, het verbieden van demonstraties en onderdrukking van dissidenten. Migranten die werkten aan de bouw van sportfaciliteiten en infrastructuur werden uitgebuit, gedwongen onder gevaarlijke omstandigheden te werken en kregen geen toegang tot medische voorzieningen.

© Teh Eng Koon / AFP / Getty Images
Mensen kijken door gaten in het hek rond de bouwplaats van het Vogelnest, het Nationaal Stadion in Beijing, dat gebouwd werd met het oog op de Olympische Spelen van 2008.

Wat doet Amnesty?

In 2019 ligt de internationale focus voor China op drie prioriteiten:

  • Mensenrechtenverdedigers: zij moeten vrijheid van meningsuiting en vrijheid van bijeenkomst kunnen genieten zonder dat ze daarbij gemonitord worden door de autoriteiten. Advocaten, activisten, journalisten en vreedzame critici moeten hun werk kunnen doen zonder kans op vervolging en intimidatie.
  • De doodstraf: er moet meer transparantie komen over het aantal executies en de Chinese regering moet stappen maken in de richting van het afschaffen van de doodstraf.
    ● Het bedrijfsleven en mensenrechten: invloed uitoefenen op het Chinese bedrijfsleven in het buitenland wat betreft het volgen van de richtlijnen van de Verenigde Naties en het Nederlandse beleid voor maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Actie

We voeren actie voor mensenrechtenverdedigers die worden geïntimideerd en vervolgd en blijven ons verzetten tegen de invoering van onderdrukkende wetgeving en maatregelen in China.

Lobby

Met lobby gericht op de Chinese en Nederlandse autoriteiten en andere EU-lidstaten probeert Amnesty Nederland repressieve wetgeving te beïnvloeden. We richten ons onder meer op de nationale veiligheidswet, de antiterreurwet en de internetwet. Ook pleiten we voor een meer samenhangende Europese lobby op het gebied van de ondersteuning en bescherming van Chinese mensenrechtenverdedigers.
Amnesty vindt het van cruciaal belang dat de Richtlijnen van de Europese Unie voor de bescherming van mensenrechtenverdedigers en de vrijheid van meningsuiting worden nageleefd. Die richtlijnen geven diplomaten op ambassades bijvoorbeeld de mogelijkheid om verdedigers van mensenrechten op te vangen als zij bescherming nodig hebben, en om rechtszaken bij te wonen en onder de aandacht te brengen.

Onderzoek

In 2016 onderzocht Amnesty Nederland het Nederlandse beleid ten aanzien van de bescherming van Chinese mensenrechtenverdedigers. Daarover publiceerden we het rapport ‘Een rituele dans met de draak?’, waarvan de conclusie was dat de Nederlandse regering zich naar omstandigheden te weinig inspant om Chinese mensenrechtenverdedigers te steunen. Naar aanleiding van het rapport voerden we gesprekken op het ministerie van Buitenlandse Zaken en met diverse Tweede Kamerleden. In vervolg op deze gesprekken onderschreef de Nederlandse regering een intensieve inzet voor implementatie van de EU-richtlijnen voor mensenrechtenverdedigers, ook binnen het beleid van de Europese Unie.

Ontwikkelingen

Soms worden activisten vrijgelaten, wat aanduidt dat internationale druk op China en de acties van organisaties zoals Amnesty International wel degelijk effect hebben. Zo werden de vijf vrouwenrechtenactivisten Wei Tingting, Wang Man, Wu Rongrong, Li Tingting en Zheng Churan, die vanwege ‘het veroorzaken van ruzie en problemen’ waren opgepakt, in april 2015 vrijgelaten na aanhoudende internationale publieke en politieke druk. Voortdurende internationale druk zorgde er ook voor dat de Chinese overheid in 2018 dichteres en kunstenares Liu Xia toestemming gaf om af te reizen naar Duitsland, nadat zij bijna 8 jaar onder illegaal huisarrest werd vastgehouden. Liu Xia’s enige ‘misdrijf’ was dat ze getrouwd was met mensenrechtenverdediger en Nobelprijswinnaar voor de Vrede Liu Xiaobo, die op 13 juli 2017 in gevangenschap overleed aan de gevolgen van leverkanker.

Ondanks deze positieve berichten, zijn er echter nog steeds een groot en groeiend aantal gewetensgevangenen die onterecht vastzitten in China.

China kampt momenteel met de ergste mensenrechtencrisis sinds het bloedige neerslaan van de studentenopstand op het Tiananmenplein in de hoofdstad Beijing in 1989. Met het invoeren sinds 2015 van tal van van nieuwe repressieve wetten, hebben de autoriteiten anno 2019 een uitgebreid instrumentarium om iedereen die een onwelgevallige mening heeft langdurig het zwijgen op te leggen. Mensenrechtenverdedigers en ngo’s staan onder steeds meer druk om zich te conformeren aan de arbitraire eisen van de autoriteiten, waarmee het ze onmogelijk gemaakt wordt om activistische bezigheden (publiekelijk) uit te voeren.

Op het negentiende Nationale Congres van de Communistische Partij van China in 2017 werd de nieuwe samenstelling van het Politbureau, het politieke orgaan van de Communistische Partij, bepaald. President Xi Jinping greep de kans aan om zijn machtspositie verder te versterken en hij liet zijn persoonlijke ideologie, ‘De visie van Xi Jinping op socialisme met Chinese kenmerken voor een Nieuw Tijdperk’, opnemen in de statuten van de Communistische Partij. Tijdens het Nationale Volkscongres in maart 2018, zorgde Xi Jinping voor een opheffing van de termijnen op het Chinese presidentschap, wat hem in staat stelt voor onbepaalde tijd aan de macht te blijven. Zijn persoonlijke ideologie werd ook opgetekend in de grondwet van de natie. Kritiek tegen de persoon Xi Jinping kan dus beschouwd worden als een directe aanval op de Communistische Partij, en als verlengde daarvan, de Chinese natie. Het nieuwe tijdperk biedt opnieuw zeer weinig ruimte voor mensenrechten in China.

Wat wil Amnesty?

  • Meer steun van de Nederlandse regering en de Europese Unie aan Chinese mensenrechtenverdedigers, zoals dat is vastgelegd in de EU-richtlijnen voor mensenrechtenverdedigers.
  • De Nederlandse staat, Nederlandse gemeenten en provincies, en Nederlandse bedrijven moeten mensenrechten aankaarten bij de Chinese autoriteiten.
  • Afschaffing van wetten die de rechten op vrijheid van meningsuiting, vereniging en vergadering beperken, en die gebruikt worden om mensenrechtenverdedigers als ‘staatsvijanden’ te veroordelen.
  • Vrijlating van Chinese mensenrechtenverdedigers en gewetensgevangenen, die vastzitten omdat zij uitkwamen voor hun mening.
  • Het recht van mensenrechtenverdedigers om hun beroep vrijelijk uit te oefenen.
  • Transparantie over de doodstraf en uiteindelijk de afschaffing daarvan.