Benodigdheden voor de doodstraf door middel van injecties, zoals uitgevoerd in de Verenigde Staten

Doodstraf

Elke dag vinden er executies plaats. Overheden doden mensen voor uiteenlopende misdrijven – soms zelfs voor handelingen die helemaal niet strafbaar zouden moeten zijn. Amnesty zet zich sinds 1977 in voor afschaffing van de doodstraf. Toen voerden slechts zestien landen geen executies meer uit. Nu hebben 140 landen de doodstraf in de praktijk afgeschaft, bijna tweederde van alle landen ter wereld.

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens stelt dat iedereen recht op leven heeft. De Universele Verklaring is juridisch niet bindend. Internationaal wel bindend zijn de VN-verdragen en bijbehorende protocollen. De Verenigde Naties hebben in 1989 een protocol aangenomen dat afschaffing van de doodstraf voorschrijft.

Het probleem

De doodstraf is een wrede, onmenselijke en vernederende straf. Amnesty is altijd tegen de doodstraf. Daar hebben we verschillende redenen voor:

  • De doodstraf betekent schending van het recht op leven. Het recht op leven is vastgelegd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
  • De doodstraf is niet terug te draaien, terwijl er fouten kunnen worden gemaakt. Er is altijd het risico dat een onschuldige wordt geëxecuteerd. Zo zijn in de Verenigde Staten sinds 1973 150 mensen ter dood veroordeeld die later werden vrijgesproken. Anderen zijn geëxecuteerd, terwijl ernstig wordt betwijfeld of zij wel schuldig waren.

    © AP
    Een jongeman huilt bij een openbare executie in de Iraanse hoofdstad Teheran, waar vijf mannen worden opgehangen.
  • De doodstraf heeft geen afschrikkend effect. Landen die de doodstraf toepassen beweren vaak dat die straf mensen ervan weerhoudt ernstige misdrijven te plegen. Onderzoeken spreken dit echter tegen. Er is geen verband tussen de doodstraf en het aantal misdrijven in een land of deelstaat.
  • Sommige landen die veel executies uitvoeren hebben geen eerlijk rechtssysteem. In landen als China, Iran en Irak, waar de meeste executies plaatsvinden, krijgen mensen vaak een oneerlijk proces. Er zijn daar veel doodstraffen opgelegd, terwijl er geen ander ‘bewijs’ was dan een met marteling afgedwongen bekentenis.
  • Door discriminatie in de rechtspraak heb je een grotere kans ter dood te worden veroordeeld als je arm bent of tot een etnische of religieuze minderheid behoort. Voor arme en gemarginaliseerde groepen is het ook moeilijker een goede advocaat in te huren die een doodvonnis kan voorkomen.
  • De doodstraf wordt gebruikt als politiek middel. In sommige landen zetten de autoriteiten de doodstraf in om politieke tegenstanders te straffen.
© Morteza Nikoubazl / Reuters
Majid Kavousifar en zijn neef Hossein Kavousifar werden op 2 augustus 2007 opgehangen aan een hijskraan in de Iraanse hoofdstad Teheran. Honderden mensen keken toe.

Wat doet Amnesty?

  • Amnesty International zet zich in voor de onvoorwaardelijke afschaffing van de doodstraf. Voor Amnesty is het doorslaggevende argument tegen de doodstraf dat het een wrede en onmenselijke straf is. Het opleggen van dergelijke straffen is verboden in het internationaal recht, zoals dat is vastgelegd bijvoorbeeld in het Verdrag tegen Marteling.
  • Amnesty zet zich in voor de versterking en naleving van het internationaal recht, waaronder de protocollen van de Verenigde Naties en de Raad van Europa die de doodstraf verbieden.
  • Amnesty voert campagne en spoedacties om te bereiken dat dreigende terechtstellingen worden opgeschort en omgezet in andere straffen.
  • Met groetenkaarten laten we terdoodveroordeelden weten dat we ze steunen.
  • Amnesty constateert een tendens tot afschaffing van de doodstraf en moedigt de landen waar de doodstraf nog bestaat aan om ook de doodstraf uit te bannen of althans een moratorium af te kondigen.

Ontwikkelingen

Amnesty constateerde in 2015 een dramatische stijging van het aantal executies wereldwijd. In de afgelopen 25 jaar registreerde Amnesty International niet zo’n hoog aantal voltrokken executies.

Drie landen – Iran, Pakistan en Saudi-Arabië – zijn verantwoordelijk voor 89 procent van alle geregistreerde executies. In dit totaal is China niet meegerekend. Waarschijnlijk werden daar nog eens duizenden mensen geëxecuteerd, maar omdat doodstrafcijfers in China staatsgeheim zijn, kan niet worden vastgesteld om hoeveel executies het gaat.

Eind 2015 wachtten wereldwijd nog 20.292 mensen in de dodencel op de voltrekking van hun vonnis, 198 meer dan in 2014. Het aantal landen waar doodvonnissen werd voltrokken steeg licht, van 22 naar 25.

Positief is dat voor de eerste keer in de geschiedenis de meerderheid van alle landen in de wereld de doodstraf voor alle misdrijven heeft afgeschaft.

Amnesty’s oproep

  • Landen die de doodstraf nog toepassen moeten onmiddellijk stoppen met het executeren van mensen.
  • Landen die geen mensen meer executeren moeten de doodstraf voor altijd uit hun wetboeken schrappen.
  • Alle doodvonnissen moeten worden omgezet in gevangenisstraffen.