Elitetroepen van het Saudi-Arabische ministerie van Binnenlandse Zaken
© FAYEZ NURELDINE / AFP / Getty Images

Saudi-Arabië

Er is een hoop mis met de mensenrechten in Saudi-Arabië. Enkele voorbeelden: de vrijheid van meningsuiting wordt ernstig beknot, er worden regelmatig executies en lijfstraffen uitgevoerd, er vinden oneerlijke rechtszaken plaats, de sjiitische minderheid wordt stelselmatig gediscrimineerd en vrouwen hebben veel minder rechten dan mannen. En in Jemen leidt Saudi-Arabië luchtaanvallen die, willens en wetens, veel burgerslachtoffers maken.

Wie zich hierover kritisch uitlaat, wordt zwaar gestraft. Sinds begin 2011 in de Arabische regio protesten uitbraken, voeren de Saudische autoriteiten een klopjacht op iedereen die kritiek uit. Daardoor blijven er in het land steeds minder mensen over die het durven opnemen voor de mensenrechten.

Het probleem

Vrijheid van meningsuiting ernstig beknot

In Saudi-Arabië zijn sinds 2011 alle publieke bijeenkomsten van activisten, waaronder demonstraties, verboden. Wie dit verbod schendt, wordt opgepakt, vervolgd en tot lange gevangenisstraffen veroordeeld voor aanklachten als ‘mensen ophitsen tegen de autoriteiten’. De Saudische wetgeving maakt het mogelijk om mensen voor dit soort vage ‘vergrijpen’ voor tien jaar of meer op te sluiten of lijfstraffen op te leggen. Ook voor het oprichten van een mensenrechtenorganisatie of het sturen van een tweet kun je op grond van de wet een forse celstraf krijgen.

Sinds 2011 legde het Saudische Speciale Strafhof tientallen mensenrechtenverdedigers en activisten lange gevangenisstraffen op. Dit omstreden strafhof houdt zich bezig met ‘terrorisme’ en heeft meer bevoegdheden dan andere rechtbanken. In de praktijk houdt het zich echter ook bezig met het vervolgen van mensenrechtenverdedigers. En sinds februari 2014 hebben de autoriteiten nóg een wapen in handen om mensen die de autoriteiten bekritiseren achter tralies te zetten: de antiterrorismewet.

Vrouwenrechten

Vrouwen hebben in Saudi-Arabië niet dezelfde rechten als mannen. Zeker niet als het om familiezaken als trouwen, scheiden, voogdij en erfenissen gaat. Saudische vrouwen hebben de toestemming van hun mannelijke voogd nodig als zij willen reizen, werken of studeren. En ze mogen niet zelf autorijden.

Vrouwen die zich verzetten tegen deze achterstelling krijgen te maken met intimidatie en arrestatie. Zo werden veel vrouwen die uit protest tegen het autorijdverbod achter het stuur plaats namen opgepakt. Zij werden pas vrijgelaten nadat ze een verklaring hadden getekend dat ze nooit meer zouden autorijden. In 2013 werden twee vrouwenrechtenactivisten, Wajeha al-Huwaider and Fawzia al-Oyouni, tot tien maanden gevangenis en een reisverbod van twee jaar veroordeeld. Hun misdrijf? Zij hadden geprobeerd een vrouw te helpen die door haar man werd misbruikt en mishandeld.

© Fayex Nureldine /AFP / Getty Images
Een briefje met de tekst ‘Niet rijden alstublieft’ in een auto waarvan het raam is ingeslagen. De auto behoort toe aan de familie van een vrouw die in juni 2011 de auto bestuurde. Vrouwen mogen in Saudi-Arabië niet autorijden.

Klopjacht op mensenrechtenverdedigers

De mensenrechtenbeweging in Saudi-Arabië is klein. En door de klopjacht die de autoriteiten de laatste jaren op mensenrechtenverdedigers voerden, is er weinig meer van over. Alle belangrijke Saudische mensenrechtenverdedigers zitten lange gevangenisstraffen uit, stopten gedwongen met hun werkzaamheden of ontvluchtten het land.

Steeds minder mensen in Saudi-Arabië durven het op te nemen voor de mensenrechten. Daardoor kunnen vrijwel alleen gevluchte mensenrechtenverdedigers nog iets doen om de situatie in hun land te verbeteren. Zij proberen hun werk voor de mensenrechten in Saudi-Arabië vanuit het buitenland voort te zetten. Dat is echter niet eenvoudig.
> Lees meer over Saudische mensenrechtenverdedigers

© privéfoto
Waleed Abu al-Khair

Waleed Abu al-Khair: advocaat van mensenrechtenverdedigers

‘Ik werd gevangengezet omdat ik de verdediging van de onderdrukten in mijn land op mij nam. Vergeet mij niet. Maar belangrijker nog: vergeet degenen die ik verdedigde niet.’ – Waleed Abu al-Khair

De advocaat Waleed Abu al-Khair is de eerste die veroordeeld werd onder de nieuwe antiterrorismewet. Hij kreeg in juli 2014 een gevangenisstraf van vijftien jaar. Waleed was de advocaat van veel slachtoffers van mensenrechtenschendingen, onder wie zijn zwager Raif Badawi.

 

Raif Badawi: kritische blogger krijgt stokslagen

© privéfoto
Raif Badawi

Duizend stokslagen en tien jaar cel. Dat is de straf die de Saudiër Raif Badawi (1984) kreeg voor het schrijven van kritische blogs en voor het niet censureren van blogs van anderen.

Raif Badawi is medeoprichter van een van de grootste online debatfora van Saudi-Arabië, Saudi Arabian Liberals. Hij kreeg de straf voor het oprichten van dit forum en voor het ‘beledigen van de islam’. Op 9 januari 2015 werden de eerste vijftig stokslagen uitgedeeld. Op 7 juni 2015 werd de straf van duizend stokslagen en 10 jaar cel door het Saudische hooggerechtshof gehandhaafd.

© privéfoto
Mohammad al-Qahtani

Mohammad al-Qahtani: oprichter mensenrechtenorganisatie

Mohammad al-Qahtani is medeoprichter van mensenrechtenorganisatie ACPRA, een van de weinige mensenrechtenorganisaties in Saudi-Arabië. In maart 2013 werd hij veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf voor ‘het zonder toestemming oprichten van een organisatie’ en het ‘aanzetten tot oproer via demonstraties’. Daarna mag hij tien jaar lang het land niet uitreizen.

ACPRA rapporteerde over mensenrechtenschendingen in Saudi-Arabië. Ook gaf het hulp aan families van gedetineerden die zonder aanklacht of proces worden vastgehouden. De organisatie werd gelijk met de veroordeling van Al-Qahtani verboden. Ook negen andere ACPRA-medewerkers zitten lange gevangenisstraffen uit.

Loujain al-Hathloul
© Loujain al-Hathloul / AP
Loujain al-Hathloul

Loujain al-Hathloul en Maysaa al-Amoudi: opkomen voor vrouwenrechten

Loujain al-Hathloul werd op 30 november 2014 opgepakt toen zij met de auto vanuit de Verenigde Arabische Emiraten Saudi-Arabië in wilde rijden. Vrouwen mogen in Saudi-Arabië namelijk niet autorijden.

De journaliste Maya al-Amoudi wilde naar Al-Hathloul toe rijden om wat spullen te brengen, maar werd toen ook opgepakt. Beide vrouwen werden aangeklaagd voor vergrijpen die te maken hebben met de nationale veiligheid. Na tien weken werden zij vrijgelaten.

Fadhel al-Manasif: demonstrant tegen discriminatie sjiieten

© privéfoto
Fadhel al-Manasif

In het oosten van Saudi-Arabië zitten vele mensen in de gevangenis omdat zij demonstreerden tegen de discriminatie van sjiieten. Er zitten ook mensen vast die weer demonstreerden tegen die eerdere arrestaties. Velen van hen worden niet berecht en weten dus niet wanneer zij vrijkomen.

Fadhel al-Manasif werd wel voor een rechter gebracht. Hij kreeg een gevangenisstraf van veertien jaar, gevolgd door een reisverbod van vijftien jaar voor zijn betrokkenheid bij een demonstratie, voor het oprichten van een mensenrechtenorganisatie en voor het rapporteren over discriminatie van de sjiieten.

Oorlogsmisdrijven in Jemen

Saudi-Arabië leidt een militaire coalitie die in Jemen vernietigende bombardementen uitvoert. De oorlog tussen Houthi’s en aan hen gelieerde gewapende groepen aan de ene kant en de door de Saudische coalitie gesteunde regeringstroepen aan de andere doodde meer dan 3.500 burgers en verwondde er 6.200. De meesten van hen werden het slachtoffer van luchtbeschietingen door de door Saudi-Arabië geleide coalitie op burgerdoelen zoals ziekenhuizen, scholen, fabrieken, elektriciteitscentrales, bruggen en wegen.

Amnesty-onderzoek wees uit dat deze aanvallen vaak buitenproportioneel of lukraak waren en dat zij soms zelfs bewust gericht leken gericht op burgers of burgerdoelen. Daarmee zou de coalitie oorlogsmisdrijven plegen.

De regeringen van het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten leveren de coalitie wapens, logistieke steun en inlichtingen.

© Amnesty International
Verwoeste gebouwen langs de hoofdstraat van de Jemenitische stad Sa’dah als gevolg van honderden luchtaanvallen van een door Saudi-Arabië geleide coalitie. Amnesty heeft geen bewijs gevonden voor militaire doeleinden van de gebouwen.

Saudi-Arabië komt ermee weg

Saudi-Arabiës bondgenoten, waaronder Nederland, laten economische belangen en veiligheid prevaleren boven mensenrechten. Ze weigeren de autoriteiten publiekelijk te bekritiseren, waarmee ze hen een vrijbrief geven om te doen wat ze willen. Ze steunen Saudi-Arabië ook schaamteloos in naam van de zogenaamde ‘oorlog tegen terrorisme’. De regeringen van het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten leveren de door Saudi-Arabië geleide coalitie die vecht in Jemen wapens, logistieke steun en inlichtingen.

Wat doet Amnesty?

Actie richting Saudische autoriteiten. Amnesty vraagt de Saudische autoriteiten via brievenacties en petities om de vrijlating van mensenrechtenverdedigers. Ook demonstreren we soms bij de Saudische ambassade in Den Haag. Zo stonden we daar sinds september 2014 anderhalf jaar lang elke vrijdag met twee actievoerders voor de deur. We vroegen om de vrijlating van blogger Raif Badawi – die elke vrijdag vijftig stokslagen kan krijgen – en andere Saudische mensenrechtenverdedigers. Op 26 februari 2016 lieten we op de stoep een boodschap achter. Op 26 oktober 2016 projecteerden we een video op de gevel van de ambassade om de autoriteiten op te roepen te stoppen met het bombarderen van burgers in Jemen.

© Amnesty International (foto: Jorn van Eck)
Demonstratie voor de Ambassade van Saudi-Arabië in Den Haag voor de vrijlating van Raif Badawi.

Mensenrechtenverdedigers ondersteunen. Amnesty heeft contact met Saudische mensenrechtenverdedigers in het buitenland die daar hun werk willen voortzetten. We helpen hen met het versterken van hun netwerk. Ook bieden we trainingen over hoe ze in Europa voor de mensenrechten kunnen opkomen. En we faciliteren contact tussen Saudische mensenrechtenverdedigers en de EU en overheden van EU-lidstaten.

Onderzoek naar Nederlandse inzet. In 2013, 2014 en 2015 bracht Amnesty rapporten uit over de Nederlandse inzet voor Saudische mensenrechtenverdedigers. Die blijkt ernstig tekort te schieten. Nederland voert daarmee haar eigen beleid niet uit.

Lobby bij Nederlandse en EU-autoriteiten. Hervormingen in Saudi-Arabië zullen niet tot stand komen zonder druk. Aangezien de interne druk in de kiem wordt gesmoord, is internationale druk hard nodig. Maar de handels- en veiligheidsbelangen zijn groot, en de wereld kijkt weg. Amnesty probeert Europese autoriteiten al jaren tot openlijke kritiek op Saudi-Arabië te bewegen en tot betere ondersteuning van Saudische mensenrechtenverdedigers.

Ontwikkelingen

Begin 2015 kwam in Saudi-Arabië koning Salman aan de macht. Sindsdien gaat het er alleen maar slechter met de mensenrechten. Vrouwen mochten zich weliswaar voor het eerst kandidaat stellen en stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen, maar daarnaast was er enkel slecht nieuws. Critici worden na oneerlijke rechtszaken voor lange tijd opgesloten, de doodstraf wordt nog veel vaker ingezet en de koning begon met luchtaanvallen op Jemen waarbij inmiddels duizenden burgers zijn omgekomen.

In 2013, 2014 en 2015 bracht Amnesty rapporten uit over de Nederlandse inzet voor Saudische mensenrechtenverdedigers. In 2013 luidde de treurige conclusie dat er in het openbaar niets gebeurde; in 2014 konden we enkele kleine stappen vooruit melden. In het rapport uit 2015 riep Amnesty op tot publieke uitspraken over de onderdrukking van mensenrechtenverdedigers in Saudi-Arabië.

Na een intensieve Amnesty-lobby begon de EU in december 2013 met het sturen van waarnemers naar rechtszaken tegen mensenrechtenverdedigers. De VS-ambassade volgde. Dat geeft zowel de mensenrechtenverdedigers als de Saudische autoriteiten het gevoel dat de wereld meekijkt. Maar de volgende stap is dat de waarnemers ook iets met hun observaties doen. Amnesty dring erop aan dat de EU de waarnemingen bespreekt met de Saudische autoriteiten en ijvert voor hervormingen.

Wat wil Amnesty?

  • Hervorming van wetgeving die de rechten op vrije meningsuiting, vereniging en vergadering beknotten en die vrouwen minder rechten geeft dan mannen.
  • Vrijlating van mensenrechtenverdedigers en andere gewetensgevangenen, die alleen maar vastzitten omdat zij uitkwamen voor hun mening.
  • Afschaffing van de doodstraf en lijfstraffen.
  • Beëindiging van oorlogshandelingen die de mensenrechten schenden in Jemen en verantwoording afleggen voor schendingen van het internationaal recht
  • Stopzetting van wapenleveranties aan Saudi-Arabië.
  • Dat Nederland en de EU publiekelijk schendingen van de mensenrechten in Saudi-Arabië veroordelen en aandringen op hervormingen.
  • Dat Nederland en de EU meer steun bieden aan Saudische mensenrechtenverdedigers.