Activisten en vluchtelingen voeren actie op Lesbos tegen EU-Turkije migratiedeal
© Giorgos Moutafis/Amnesty International

Verdieping: De risico's van migratiedeals

Verdronken kinderen, gammele bootjes die zinken en overvolle vluchtelingenkampen aan de randen van Europa; beelden waarmee wij de afgelopen jaren steeds meer bekend zijn geraakt. De enorme toename van mensen die oorlog of vervolging ontvluchtten en Europa wilden bereiken in 2015, liet Europese leiders met hun handen in het haar zitten. Sindsdien richten zij zich steeds meer op het versterken van Europa’s buitengrenzen. Niet alleen met hekken, prikkeldraad en grenswachten, maar ook met ‘vluchtelingen- of migratiedeals’. Dit zijn afspraken met landen buiten Europa, die in ruil voor bijvoorbeeld geld of handelsvoordelen migranten niet verder laten reizen of hen overnemen. Amnesty maakt zich grote zorgen over de ernstige mensenrechtenschendingen die volgen uit deze ‘deals’.

© © Amnesty International

EU-Turkijedeal

Om de chaotische komst van vluchtelingen en migranten in 2015 een halt toe te roepen sloot de Europese Unie (EU) een overeenkomst met Turkije: mensen die de illegale oversteek vanuit Turkije naar Griekenland maakten mocht Griekenland terugsturen. Voor elke teruggenomen persoon zou Europa een Syrische vluchteling naar de EU laten overkomen. Maar daar komt weinig van terecht. Twee jaar na de EU-Turkijedeal zitten er nog steeds duizenden mensen onder verschrikkelijke omstandigheden vast op de Griekse eilanden, in afwachting van een asielbesluit.  Bovendien kan Turkije niet als veilig land worden beschouwd. Amnesty heeft flinke kritiek geuit op deze deal en vreest dat dit een blauwdruk is voor afspraken met andere landen.

Opvang in de regio

Een belangrijke gedachte achter migratiedeals is dat landen in de regio meer mensen moeten opvangen. Europese regeringsleiders presenteren dit vaak als de oplossing. Maar landen in de regio, zoals Libanon, Turkije en Jordanië, vangen al het merendeel van de vluchtelingen op. Ze hebben vaak te weinig middelen om deze vluchtelingen bescherming en basisvoorzieningen te bieden. De consequentie: overvolle kampen waar mensenrechtenschendingen als uitbuiting, marteling en (seksueel) geweld plaatsvinden.

 

85%

van alle vluchtelingen wordt al in de regio opgevangen.

In Libanon bijvoorbeeld, is 1 op 4 inwoners vluchteling.

<1%

van alle vluchtelingen wordt hervestigd.

Wereldwijd is er een groot tekort aan hervestigingsplaatsen. UNHCR schat dat 1.4 miljoen vluchtelingen in 2019 hervestigd moeten worden.

0,03%

wordt in Nederland hervestigd.

Dat zijn 500 vluchtelingen per jaar.

Bange vrouw die wordt uitgezet naar Afghanistan 'Angst om te vliegen'
© Amnesty

EU-Afghanistan: The Joint Way Forward

De Europese Unie in oktober 2016 maakte onder de naam ‘Joint Way Forward’ afspraken met de Afghaanse overheid om uitgeprocedeerde asielzoekers terug te nemen. Het aantal uitzettingen vanuit Europa naar Afghanistan is sindsdien aanzienlijk toegenomen. Ook de Nederlandse overheid heeft sinds 2016 aanzienlijk meer mensen uitgezet naar Afghanistan, onder wie kwetsbare mensen zoals gezinnen met kinderen. Daar lopen ze een groot risico om slachtoffer te worden van mensenrechtenschendingen zoals bomaanslagen, marteling of ontvoering. Amnesty roept Europese landen op te stoppen met uitzettingen.

Libische kustwacht brengt levens in gevaar
© Amnesty

EU-Libië: Samenwerkingsafspraken

De EU, inclusief Nederland, steunt actief de Libische autoriteiten. Zo krijgt de Libische kustwacht training, boten en ander materieel om mensen op zee te onderscheppen. Onderschepte mensen worden in detentiecentra geplaatst, waar ze een groot risico lopen om gemarteld, uitgebuit of zelfs vermoord te worden. Daarnaast gebruikt de Libische kustwacht geweld en intimidatie tegen drenkelingen en non-gouvernementele organisaties (ngo’s) die reddingsoperaties uitvoeren. Amnesty meent dat Europa hiermee medeplichtig is aan deze mensenrechtenschendingen.

Aanbevelingen

De EU heeft plannen om nieuwe deals te sluiten met landen buiten de EU. Amnesty is niet principieel tegen samenwerking met landen om vluchtelingen op te vangen en de asielprocedure te laten doorlopen. Maar dan moeten die afspraken wel aan mensenrechtenstandaarden voldoen. Tot nu toe heeft de praktijk alleen aangetoond dat deals tot ernstige mensenrechtenschendingen kunnen leiden.

Hieronder zie je onze belangrijkste aanbevelingen.