Mensenrechtenencyclopedie
© Flickr.com / CC / valerieroybal

MeToo en mensenrechten

MeToo (of #MeToo) is een initiatief tegen seksuele intimidatie, lastigvallen en aanranding, speciaal binnen de machtsverhouding van een werk- of onderwijsomgeving. Het gaat daarbij om aantasting van de menselijke waardigheid en vaak ook om geweld tegen vrouwen en minderjarigen. 

MeToo wordt wel omschreven als een beweging, maar er is geen sprake van een organisatie of van leidende figuren. MeToo begon in oktober 2017 na aantijgingen tegen de machtige Amerikaanse filmproducer Harvey Weinstein, die meerdere vrouwen zou hebben aangerand of onder druk hebben gezet om seks te hebben. Vooral de klachten over misdragingen van Amerikaanse beroemdheden, bijna allemaal mannen, kregen internationale aandacht. In tientallen landen is het initiatief overgenomen, vaak onder een lokale naam.

MeToo en machtsongelijkheid

Bij MeToo gaat het om situaties van machtsongelijkheid die leiden tot intimidatie, lastigvallen en onvrijwillige seks. Meestal gaat het om een werk- of onderwijsrelatie. De dader is een leidinggevende of meerdere in de hiërarchie, of iemand van wie beslissingen afhangen. Het is bijna altijd iemand die het slachtoffer bekend is.

Soms wordt gepleit om het concept van MeToo uit te breiden naar seksuele intimidatie en seksueel geweld tegen vrouwen in het algemeen, seksueel misbruik binnen het gezin of seksueel geweld tegen sekswerkers.

Mensenrechten en MeToo

In MeToo is er altijd sprake van een schending van de persoonlijke waardigheid van het slachtoffer. Er is sprake van schendingen van mensenrechten als de overheid erbij betrokken is of niet adequaat optreedt. In andere gevallen zijn het misdrijven of wandaden van burgers tegen burgers, waarover een strafrechter of civiele rechter een uitspraak kan doen. De overheidsbetrokkenheid kan bijvoorbeeld zijn dat een ambtenaar, functionaris, rechter of gevangenisbewaarder zich schuldig gemaakt aan lastigvallen en seksueel geweld tegen vrouwen (en soms ook tegen mannen).

In maart 2018 hebben VN-mensenrechtendeskundigen ‘de krachtige wereldwijde beweging [van MeToo] geprezen die de schijnwerpers heeft gericht op seksueel geweld tegen vrouwen en genderongelijkheid, en hulde gebracht aan degenen die zich durfden uit te spreken en verandering te eisen […] Door op deze schaal naar buiten te komen, schudden vrouwen eeuwenoude gevestigde discriminerende normen af die seksueel geweld tegen vrouwen normaliseren, accepteren en rechtvaardigen en die vrouwen hebben gedwongen tot een rol van ondergeschiktheid.’

In april 2018 noemde Amnesty Internationals secretaris-generaal Salil Shetty ‘de #MeToo-beweging een krachtig voorbeeld van mensenrechtenactivisme’. Nationale Amnesty-afdelingen in onder meer Frankrijk, Zwitserland, Canada, Australië en Japan zijn acties rondom de internationale bewustwording van MeToo gestart.

Amnesty heeft onder meer gerapporteerd over seksuele intimidatie op grote schaal in China en Egypte.

MeToo-aanklachten houden het gevaar in dat mensen ten onrechte worden beschuldigd. Als dat aantoonbaar zo is, is er sprake van laster die niet valt onder de vrijheid van meningsuiting.