Demonstraties hebben aantoonbaar bijgedragen aan historische maatschappelijke verbeteringen.
© Drazen Zigic/Shutterstock.

Right to Protest

Campagne voor het beschermen van het demonstratierecht

Demonstreren is een mensenrecht. Maar het recht om te demonstreren staat wereldwijd onder druk. Ook in Nederland. Demonstranten krijgen te vaak te maken met onnodig belemmerende regels, die bovendien in strijd zijn met de mensenrechten. Daarom voert Amnesty International de campagne Right to Protest. Zodat iedereen, zonder drempels, gebruik kan maken van dit grondrecht! Vind jij dat ook belangrijk? Lees dan verder en kijk wat jij kunt doen.

Leden van de Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht demonstreren in 1914 in Amsterdam

De straat op

Vrouwen mogen stemmen. Een werkdag duurt 8 uur. Als man kun je trouwen met een man. Dat is allemaal volkomen normaal. Maar ooit was het dat niet. Daarom kwamen mensen op allerlei manieren in actie, bijvoorbeeld door de straat op te gaan om te demonstreren. En dat hielp. Demonstraties hebben aantoonbaar bijgedragen aan historische maatschappelijke verbeteringen.

 

Demonstratie op het Museumplein in Amsterdam voor een betere verkrachtingswet
© Pierre Crom

Demonstratierecht in Nederland

De meeste Nederlanders vinden het demonstratierecht heel belangrijk. Maar ook weer niet. Bijna driekwart van de Nederlanders vindt dat iedereen vrij moet zijn om te demonstreren. Maar als ze het inhoudelijk niet eens zijn met een demonstratie is het ineens niet meer zo acceptabel dat anderen er voor de straat op willen… Het ontbreekt ook aan kennis. Veel mensen denken dat je een vergunning nodig hebt. Maar dat klopt niet. Demonstreren is een grondrecht. De overheid moet zich tot het uiterste inspannen om de demonstratie mogelijk te maken en te beschermen.

Het webdossier demonstratierecht
© Copyright Pierre Crom

Waar gaat het mis?

Het demonstratierecht is ontzettend belangrijk in een democratie. Dat vinden ook veel burgemeesters en politici. Toch werden in de afgelopen jaren diverse demonstraties onterecht verboden of ingeperkt, bijvoorbeeld uit vrees voor overlast. Maar enige hinder hoort erbij. Regelmatig worden mensen die vreedzaam demonstreren en niks verkeerd doen, toch aangehouden door de politie. Of ze moeten zonder enige reden hun ID laten zien. Ook wordt niet iedereen gelijk behandeld. Allemaal zaken die het demonstreren onnodig moeilijk maken. En er misschien voor zorgen dat mensen er een volgende keer wel twee keer over nadenken voor ze weer meedoen aan een demonstratie.

Protest in Amsterdam na de aanval op de redactie van het Franse satirische weekblad Charlie Hebdo in Parijs. Bij de aanval kwamen twaalf mensen om het leven.
© Amnesty International (foto: Jorn van Eck)

Wat wil Amnesty?

Amnesty wil dat iedereen in Nederland ongehinderd kan demonstreren. Want demonstreren is een recht, geen gunst. Landelijke en lokale overheden moeten zich tot het uiterste inspannen om demonstraties te faciliteren en te beschermen. Op dat gebied valt er nog een hoop te winnen. In veel gemeenten is er onvoldoende kennis van het demonstratierecht. En ook veel Nederlanders weten niet precies hoe het zit. Ze vinden al snel dat een ‘lastige’ demonstratie verboden mag worden. Dat is niet zo. Een vreedzame demonstratie mag vrijwel altijd. Met de campagne Right to Protest laat Amnesty zien hoe belangrijk het demonstratierecht is.

Demonstraties hebben aantoonbaar bijgedragen aan historische maatschappelijke verbeteringen.
© Drazen Zigic/Shutterstock.

Manifest voor gemeenten

De gemeente moet jouw demonstratierecht waarborgen. Amnesty gaat daarom, met een manifest, met lokale Amnesty-teams met de gemeenten in gesprek. Gemeenten die het manifest ondertekenen zeggen daarmee toe de regels en de praktijk in lijn te brengen met de mensenrechten. Zodat iedereen in vrijheid, zonder belemmering, gebruik kan maken van het demonstratierecht. Wil jij dit manifest ook onder de aandacht brengen in jouw gemeente? Meld je dan aan voor een van de actieteams als activist of stuur een mail naar demonstreren@amnesty.nl

Bekijk het manifest
Actie voor betere opvang van vluchtelingen in Europa
© Amnesty International

Kom in actie

Wil jij ook meehelpen het demonstratierecht in Nederland beter te waarborgen? Word actief in je eigen woonplaats in een van de actieteams als activist of als activistenleider. Of organiseer een Mensenrechtendialoog om in gesprek met vrienden, medestudenten of collega’s te ontdekken hoe zij denken over demonstraties. Ook kun je je opgeven om met Amnesty als waarnemer bij demonstraties aanwezig te zijn.

Ga je zelf demonstreren? Onder ‘Lees meer’ ontdek je wat wat je rechten zijn.

Lees meer

Demonstratierecht – wat moet je weten?

  1. Demonstreren is een mensenrecht

Demonstreren is belangrijk voor een gezonde democratische rechtsstaat. Het is een manier om te laten zien wat je vindt van bepaalde ontwikkelingen in de maatschappij.  Demonstreren draagt bij aan maatschappelijke verandering. Het demonstratierecht is vastgelegd in internationale verdragen en in nationale wetgeving. Het demonstratierecht staat wereldwijd en ook in Nederland onder druk. Daarom is het zo belangrijk dat kennis van en respect voor dit recht toeneemt.

  1. Wat is een demonstratie

Bij demonstraties gaat het om: 1. een meningsuiting door 2. twee of meer personen 3. in het openbaar. Demonstraties heb je in allerlei soorten en maten, zoals klassieke manifestaties op een plein, maar ook protestmarsen, blokkadeacties, sit-ins, bezettingen en flashmobs. De organisatoren van een demonstratie bepalen zelf waar en wanneer ze demonstreren, in principe op gezichts- en geluidsafstand van het object van hun protest.

  1. Geen vergunning nodig

Demonstreren is een recht, en geen gunst. Je hebt dan ook geen toestemming nodig. De gemeente en de politie moeten zich tot het uiterste inspannen om jouw demonstratie mogelijk te maken. Daarom is het in Nederland verplicht om je demonstratie aan te aan te melden bij de gemeente. Maar ook spontane en niet-aangemelde demonstraties moeten beschermd worden.

  1. Demonstratierecht is niet onbegrensd

De burgemeester mag een demonstratie alleen inperken als dat strikt noodzakelijk is in het belang van de nationale en openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, voor de bescherming van de gezondheid of de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. Een demonstratie mag niet beperkt worden alleen omdat deze niet is aangemeld, of omdat er sprake is van (enige) overlast, of er een andere route wordt gelopen, of een weg wordt geblokkeerd.

  1. En de veiligheid dan?

Een demonstratie inperken, laat staan verbieden, vanwege (dreigend) geweld door vijandig publiek is bijna altijd in strijd met de mensenrechten. Logisch, anders zouden tegenstanders door te dreigen met geweld anderen hun demonstratievrijheid kunnen ontnemen. Bij dreigende wanordelijkheden moet er meer politie paraat staan om het vreedzame protest te beschermen.

 

Jouw rechten als demonstrant

  1. Vrijheid van meningsuiting

De overheid en politie moeten neutraal zijn ten aanzien van de inhoud; ze mogen jouw protest niet meer of minder ruimte geven vanwege je boodschap. Het demonstratierecht beschermt juist ook aanstootgevende en schokkende uitingen (protestborden, vlaggen, leuzen, etc.). Dat betekent niet dat je alles mag zeggen. Oproepen tot haat, geweld en discriminatie zijn verboden. Ook al ben je het oneens met het protest van een ander, je mag dit nooit verstoren. Je mag wel een tegendemonstratie organiseren.

  1. Identiteitscontroles: mag je dit weigeren?

De politie mag geen legitimatiebewijs vorderen van vreedzame demonstranten. Dat mag alleen als dat ‘noodzakelijk is voor de redelijke taakuitoefening’, bijvoorbeeld als ze je verdenken van een strafbaar feit, of als de politie je later wil horen als getuige. Als de politie om je ID vraagt, mag je dit weigeren.

  1. Filmen

Je mag tijdens demonstraties uiteraard filmen en foto’s maken. Daarbij mag je ook het optreden van de politie vastleggen. Houd daarbij wel voldoende afstand en hinder de politie niet. Als je de beelden openbaar maakt, hou dan rekening met de privacy van de politie en anderen, bijvoorbeeld door gezichten te blurren.

  1. Fouilleren

De politie mag je niet zomaar fouilleren. Daar gelden hele strikte regels voor en in principe is er nooit aanleiding om dat te doen bij een vreedzame demonstrant. Dus vraag altijd op grond van welke wettelijke bevoegdheid de politie je wil fouilleren. Vraag iemand dit te filmen, en dien een klacht in als fouilleren volgens jou onrechtmatig is.

  1. Aanhouden

In principe mogen vreedzame demonstranten niet worden aangehouden. Als de burgemeester besluit een demonstratie te beëindigen moet de politie alle deelnemers aan een protest duidelijk hoorbaar waarschuwen. Vertrek je niet, dan kan de politie je aanhouden. Als je je niet verzet, mag de politie daarbij geen geweld gebruiken.

Demonstranten in Hongkong
© Jimmy Lam @everydayaphoto

Internationale campagne

Wereldwijd staat het recht om te demonstreren onder druk. In plaats van dat ze de maatschappelijke onvrede oplossen, perken veel regimes de vrijheid van demonstreren in. In onder meer Rusland, China, Belarus, Turkije, Chili en Hongkong worden demonstraties hardhandig neergeslagen en krijgen demonstranten gevangenisstraffen. Maar ook in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk worden wetten ingevoerd die het recht om te demonstreren sterk beperken. Daarom voert Amnesty wereldwijd campagne voor het recht om te demonstreren.

De internationale campagne