Situatie in Iran
Stop het dodelijk geweld in Iran
Wat begon met een winkeliersprotest eind december 2025 in Teheran groeide uit tot een nationale protestgolf. Duizenden mensen in heel Iran gingen dagelijks de straat op om te demonstreren tegen de autoriteiten. De machthebbers sloegen met harde hand terug. Duizenden demonstranten raakten gewond, werden gedood of willekeurig gearresteerd. Op 28 februari voerden de Verenigde Staten en Israël luchtaanvallen uit op meerdere plekken in Iran, waarbij Ali Khamenei en andere Iraanse leiders om het leven kwamen. Het was de start van een oorlog in de regio.
Oorlog met Israël en de Verenigde Staten
Op 28 februari 2026 openden Israël en de VS de aanval op Iran. Hierbij kwam de hoogste leider van Iran, Ali Khamenei om het leven. Iran reageerde met bombardementen en drone-aanvallen op Israël en verschillende landen in de regio die banden hebben met de VS of Israël. Aanvallen van alle deelnemende partijen in het conflict leidden al tot vele slachtoffers en de vernietiging van essentiële infrastructuur in zowel Iran en Israël als in de Golfstaten. Amnesty International roept alle partijen dringend op om burgers te beschermen en zich aan het internationaal humanitair recht te houden. De strijdende partijen moeten stoppen met illegale aanvallen, zoals opzettelijke, willekeurige of disproportionele aanvallen op burgers en civiele infrastructuur.
De protesten in Iran
Op 28 december 2025 braken in Iran protesten uit door de sterke waardedaling van de rial, de Iraanse munteenheid, en de oplopende inflatie. Het begon met winkelsluitingen en stakingen in de Grote Bazaar van Teheran en verspreidde zich snel door het land. De demonstranten eisten niet alleen meer een betere economie, maar ook het einde van de Islamitische Republiek en ingrijpende politieke veranderingen.
De Iraanse autoriteiten grepen al snel naar onwettig geweld en vuurwapens om de demonstraties uiteen te drijven. Op 3 januari noemde Ali Khamenei, de hoogste leider, de demonstranten “vijanden” en “relschoppers”. Hij zei dat autoriteiten met demonstranten zouden praten, maar relschoppers hard zouden aanpakken. Het land is al wekenlang afgesloten van het internet. Er zouden duizenden doden en gewonden zijn. Veel mensen zijn willekeurig gearresteerd.
Internetblokkade
Sinds 8 januari blokkeren de Iraanse autoriteiten het internet en de telefoonnetwerken. Toegang tot internet is een fundamenteel mensenrecht en onmisbaar in tijden van protest. Door het internet af te sluiten zorgen de autoriteiten ervoor dat de inwoners van Iran geen informatie kunnen delen met de buitenwereld. Ze kunnen minder makkelijk mensenrechtenschendingen door veiligheidstroepen vastleggen en delen. Zo verhult de Iraanse staat zijn misdrijven.
Executies
Iran zet vaak de doodstraf als politiek middel in om mensen te onderdrukken en kritische stemmen het stilzwijgen op te leggen. Dat deden ze bijvoorbeeld in 2022 bij de Women Life Freedom-protesten en dat doen ze nu ook weer. De autoriteiten hebben aangegeven snelle rechtszaken te willen om demonstranten te vervolgen. Dat is problematisch, want deze processen dienen vaak bij militaire rechtbanken die niet onafhankelijk zijn. Processen die daar worden gevoerd zijn oneerlijk, mensen hebben vaak geen advocaat, en ‘bekentenissen’ afgelegd na marteling worden als bewijsmateriaal gebruikt. Ook leggen deze Revolutionaire Rechtbanken vaak strenge straffen zoals de doodstraf op.
Volgens internationaal recht mag de doodstraf alleen worden opgelegd bij de ‘meest extreme misdrijven’, zoals moord. Het mag zeker niet wegens het vreedzaam deelnemen aan een demonstratie en het uitoefenen van je recht op vrije meningsuiting. Amnesty International is altijd en overal tegen de doodstraf.
Na de opstanden van 2022 zijn in Iran ongeveer 17 demonstranten opgehangen. De angst is dat dit nu weer kan gebeuren.
Mensenrechtenkwesties
Amnesty maakt zich al langer zorgen om wat er in Iran gebeurt. Dit zijn de belangrijkste problemen:
– Het ontbreken van effectieve, onpartijdige en onafhankelijke strafrechtelijke onderzoeken naar misdrijven volgens het internationaal recht en andere ernstige mensenrechtenschendingen bij eerdere protesten.
– Het doden van inmiddels duizenden demonstranten en omstanders, onder wie kinderen, bij deze en eerdere protesten.
– Tienduizenden willekeurige arrestaties bij deze en eerdere protesten.
– Het op grote schaal martelen en op andere manieren mishandelen van gedetineerde demonstranten, onder andere door middel van verkrachting en ander seksueel geweld.
– Represailles tegen familieleden van gedode demonstranten in pogingen hun het zwijgen op te leggen.
– Duizenden doodvonnissen en executies.
– Intensieve onderdrukking van minderheden.
– Represailles tegen kritische mensenrechtenverdedigers, journalisten en gebruikers van sociale media.
