De man die in zijn eentje een colonne tanks tegenhoudt op het Tiananmenplein werd bekend als 'Tankman'
© Getty Images

Hongkong mag bloedbad Tiananmenplein niet herdenken

Wat is er aan de hand?

 

De man die in zijn eentje een colonne tanks tegenhoudt op het Tiananmenplein werd bekend als 'Tankman'
© Getty Images

Hongkong straft inwoners voor herdenking bloedbad Tiananmenplein

Voor het tweede jaar op rij hebben de autoriteiten van Hongkong een wake ter herdenking van de slachtoffers van het bloedbad op het Tiananmenplein (het Plein van de Hemelse Vrede) in Beijing in 1989 verboden. Zij gebruiken corona als excuus voor dit verbod. Er zijn 24 activisten gearresteerd die vorig jaar deelnamen aan de vreedzame wake.

Lees meer

Amnesty International vindt dat de autoriteiten moeten toestaan dat inwoners op een vreedzame manier de dodelijke slachtoffers herdenken.

Sinds 1990 organiseren inwoners van Hongkong jaarlijks op 4 juni een wake met kaarsen in het Victoriapark. Daarmee herdenken ze de demonstranten die in 1989 door het Chinese leger gedood werden op en rond het Tiananmenplein. De autoriteiten arresteerden 24 activisten die vorig jaar deelnamen aan de vreedzame wake. Sommigen van hen zijn gevangengezet.

De autoriteiten van Hongkong gebruiken corona weer als excuus om de vrijheid van meningsuiting en het recht op vreedzame demonstratie in te perken. Mensen mogen niet gestraft worden voor eenvoudige handelingen als het aansteken van een kaarsje ter nagedachtenis van de slachtoffers van het bloedbad op het Tiananmenplein. De wake verliep in 2020 vreedzaam en geheel volgens de coronavoorschriften. Dat deelnemers toch zijn gearresteerd en veroordeeld, is in strijd met internationaal recht.

Demonstranten op het Tiananmenplein, 1989
© Hong Kong Alliance

4 juni 1989: bloedig einde aan protest op Tiananmenplein in Beijing

De zwartste dag uit de recente geschiedenis van de Volksrepubliek China is ongetwijfeld 4 juni 1989. Op het Tiananmenplein in Beijing, maar ook daarbuiten, sloeg het leger met bruut geweld de al wekende durende protesten tegen de regering neer. Daarbij vielen volgens sommige schattingen meer dan tienduizend burgerslachtoffers.

Lees meer

In China staan de gebeurtenissen bekend als ‘de incidenten van 4 juni’ of ‘de politieke beroering van de lente en zomer van 1989’. Chinezen die de gebeurtenissen herdenken spreken van liusi (letterlijk ‘zes vier’ – 06 (juni)/04). Internationale media spreken veelal van ‘het bloedbad van het Plein van de Hemelse Vrede (Tiananmen)’. Veel van de bloedige gebeurtenissen speelden zich echter af buiten het plein en ook buiten Beijing. 

In mei 1989 hadden straat- en pleinprotesten zich vanuit Beijing verspreid naar zo’n vierhonderd steden. De regering kondigde op 20 mei de staat van beleg af en ongeveer 250.000 militairen werden gemobiliseerd om op te treden in Beijing. Op het hoogtepunt van de protesten waren zo’n miljoen mensen op het Plein van de Hemelse Vrede verzameld. In de nacht van 3 op 4 juni maakte het leger met geweld een einde aan de demonstraties. De dagen daarop waren diverse steden het toneel van bloedige onderdrukking.

Lees meer over de gebeurtenissen en achtergronden op 4 juni 1989 op Amnesty’s informatieplatform over China.

Duizenden Hongkongers herdenken met kaarsjes jaarlijks in het Vicoriapark de slachtoffers van het bloedige neerslag van de protesten op het Tiananmenplein in de Chinese hoofdstad Beijing in 1989
© Vernon Yuen/NurPhoto

Herdenking 4 juni in Hongkong

In Hongkong gingen sinds 1990 jaarlijks tienduizenden mensen naar het Victoriapark om de gebeurtenissen van 4 juni 1989 te herdenken. Ze brandden dan een kaarsje voor iedereen die op 4 juni 1989 om het leven kwam. En ze riepen daarbij de Chinese autoriteiten op om de waarheid over die nacht te onthullen en de verantwoordelijkheid te nemen voor de slachtoffers. In China zijn alle verwijzingen naar het bloedbad op Tiananmen verboden.

 

Ondanks het verbod in 2020 om een wake te houden ter herdenking van de gebeurtenissen op het Tiananmenplein, trokken duizenden Hongkongers met kaarsjes de stad in
© 2020 SOPA Images

In 2020 werd wake verboden

In 2020 werd de wake in Hongkong voor het eerst in 30 jaar verboden. De autoriteiten gebruikten de coronacrisis als excuus hiervoor. De zes weken ervoor waren er echter maar tien nieuwe coronabesmettingen. Ondanks het verbod gingen tienduizenden mensen toch de straat op. Hongkong had toen al een demonstratieverbod en een nieuwe veiligheidswet aangenomen. Daardoor was het onduidelijk of de Tiananmen-wake ooit nog zou plaatsvinden.

 

Joshua Wong
© Amnesty International

Celstraf voor prominente activist

De prominente Hongkongse activist Joshua Wong werd in mei 2021 veroordeeld tot 10 maanden cel omdat hij in 2020 ondanks het verbod de Chinese repressie op het Tiananmenplein herdacht. Wong zat toen al in de gevangenis voor zijn betrokkenheid bij een demonstratie in juni 2019. Hij moet nu 2 jaar en 3 maanden celstraf uitzitten. Wong kwam alleen maar op een vreedzame wijze uit voor zijn mening, maar werd desondanks veroordeeld.

Protesten in Hongkong
© Jimmy Lam @everydayaphoto

De relatie tussen China en Hongkong

Hongkong was een Britse kroonkolonie, waar de Britse wetten en regels golden. In 1997 werd het door Groot-Brittannië aan China overgedragen. Afgesproken werd dat gedurende vijftig jaar in Hongkong niet dezelfde wetten gelden als in China. In Hongkong zijn de rechters onafhankelijk en er is veel meer vrijheid om voor je mening uit te komen. Maar dat begint te veranderen. China trekt in Hongkong steeds meer macht naar zich toe.

 

Er zijn grote zorgen voor de mensenrechten in Hongkong nu China de nationale veiligheidswet heeft aangenomen
© Getty Images

Vage nationale veiligheidswet

Op 30 juni 2020 nam China de nationale veiligheidswet voor Hongkong aan, die meteen in werking trad. Met de veiligheidswet kan een levenslange gevangenisstraf worden opgelegd vanwege ‘afscheiding’, ‘ondermijning’, ‘terrorisme’ en het ‘heimelijk samenspannen met buitenlandse strijdkrachten’. Deze strafbare feiten zijn zo ruim gedefinieerd dat vrijwel alles  eronder kan vallen. De wet kan daardoor gemakkelijk gebruikt worden  om mensen die kritiek leveren uit te schakelen.

Lees meer

Het mensenrechtenbureau van de Verenigde Naties heeft al herhaaldelijk zijn bezorgdheid geuit over de nationale veiligheidswet. Het bureau stelt dat de wet kan leiden tot het ‘ondermijnen van de mensenrechten’.

De regeringen van China en Hongkong beschuldigen individuen en maatschappelijke organisaties er al langer van dat ze worden aangestuurd door ‘buitenlandse mogendheden’ bij het organiseren en bijwonen van vreedzame protesten en het bekritiseren van de regering. Ook zouden ze geld uit het buitenland ontvangen. Iedereen die aan protesten deelneemt of kritiek uit, loopt nu mogelijk het risico te worden aangeklaagd vanwege het ‘samenspannen met buitenlandse mogendheden’ en andere nieuwe ‘misdrijven’.

Amnesty-onderzoek wees uit dat de Chinese regering op het vasteland van China routinematig journalistenadvocatenwetenschappers en activisten gevangenzet vanwege ‘ondermijning’. In 2017 veroordeelde een rechtbank in China dissident Wu Gan tot acht jaar gevangenisstraf. Zijn online kritiek op de regering werd als bewijs aangevoerd van ‘ondermijning’ van de staatsmacht.

De arrestatie van mediamagnaat en pro-democratie activist Jimmy Lai in Hongkong
© AFP via Getty Images

Vrije meningsuiting aan banden

In naam van de nationale veiligheid geeft de nationale veiligheidswet de regeringen van China en Hongkong ook meer macht om controle uit te oefenen op scholen, maatschappelijke organisaties, de media en het internet in Hongkong. De media uitten hun zorgen over de invloed van de veiligheidswet op de persvrijheid in Hongkong.

Lees meer

Velen vrezen dat net als in China maatregelen genomen zullen worden om buitenlandse journalisten in de gaten te houden. De New York Times besloot bijvoorbeeld om medewerkers naar Zuid-Korea te verhuizen.

De regering van Hongkong heeft geprobeerd het recht van studenten op vrije meningsuiting sterk in te perken. Volgens de lokale secretaris van Educatie mogen studenten niet zingen, geen slogans scanderen en geen activiteiten uitvoeren waarbij politieke boodschappen worden geuit. Zelfs een politieke discussie in het klaslokaal brengt nu gevaren met zich mee.

De wet geeft wetshandhavers ook de macht om online berichten te verwijderen of gegevens van gebruikers te bemachtigen zonder gerechtelijk bevel. Als reactie op deze nieuwe en onbelemmerde bevoegdheden stopten grote online platforms als WhatsApp, Twitter, LinkedIn, Facebook en Google met de behandeling van verzoeken van de regering van Hongkong om gebruikersdata ter beschikking te stellen.

Journalisten die in China willen werken moeten eerst een accreditatie van de Chinese regering krijgen voor ze aan de slag kunnen.

 

Anti-regeringsdemonstranten in Hongkong
© Getty Images

Bescherming mensenrechten in gevaar

De nationale veiligheidswet bevat de algemene garantie dat de mensenrechten worden gerespecteerd, waaronder fundamentele mensenrechtenverdragen zoals het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten. Andere bepalingen in de wet daarentegen kunnen deze verdragen juist terzijde schuiven.

Lees meer

De wet verleent immuniteit aan de nationale veiligheidsinstellingen en hun personeel. In feite worden Hongkongse wetten ondergeschikt aan de nieuwe veiligheidswet. Dit betekent dat de nationale veiligheidswet de bestaande bescherming van de mensenrechten uitholt.

China’s eigen nationale veiligheidswet heeft een vergelijkbare bepaling over het respecteren van de mensenrechten, maar die biedt weinig of geen bescherming voor de mensen op wie de autoriteiten het gemunt hebben. Advocatenwetenschappersjournalistengeestelijken en werknemers van ngo’s zijn veroordeeld omdat ze de nationale veiligheid in gevaar zouden hebben gebracht, terwijl ze niets anders deden dan gebruikmaken van hun recht op vrije meningsuiting en de mensenrechten verdedigden. De Chief Executive van Hongkong heeft herhaaldelijk de beperking van de mensenrechten gerechtvaardigd in het belang van de nationale veiligheid.