Satellietbeelden tonen de vernielingen in de Izium, Oekraïne, als gevolg van Russische aanvallen
© 2022 Planet Labs Inc.

Hoe Amnesty militaire aanvallen in Oekraïne verifieert

Hoe Amnesty militaire aanvallen in Oekraïne verifieert

Amnesty’s Crisis Response Team rapporteert in een vroege fase van een conflict over (oorlogs)misdrijven en zorgt ervoor dat actie wordt ondernomen om burgers te beschermen. Daarmee probeert Amnesty te voorkomen dat schendingen zich herhalen en het conflict zich uitbreidt. Ook kan het bewijsmateriaal dat het team verzamelt gebruikt worden voor de berechting van daders.

Het Crisis Evidence Lab van Amnesty International is een multidisciplinair team dat geavanceerde digitale onderzoeksinstrumenten gebruikt om mensenrechtenschendingen op afstand vast te leggen. Het zorgt ervoor dat informatie  uit conflictgebieden snel en nauwkeurig is en geschikt is om mensenrechtenschendingen in crisissituaties te kunnen onderzoeken.

Dit is vooral belangrijk in situaties waarin het voor onderzoekers gevaarlijk is om ter plekke onderzoek te doen, en in een tijdperk waarin desinformatie (onware of onnauwkeurige informatie die expres wordt gemaakt) en verkeerde informatie zich snel kunnen verspreiden.

Hoe werkt het Evidence Lab voor Oekraïne?

Het Evidence Lab werkt hard om aanvallen die mogelijk internationale rechtsregels overtreden, te identificeren en te verifiëren. Het gaat daarbij om aanvallen waarbij burgers zijn gedood of verwond, of waarbij de civiele infrastructuur in Oekraïne is vernietigd of beschadigd. Dit onderzoek levert essentieel bewijs dat later kan worden gebruikt om daders van mensenrechtenschendingen ter verantwoording te roepen.

Het Evidence Lab verzamelt audiovisueel materiaal en analyseert dit om bewijzen te vinden van schendingen van het internationaal recht. Het gaat onder meer om satelliet- en videobeelden, foto’s van luchtaanvallen en andere aanvallen, en beelden van wapenresten. Waar mogelijk bekrachtigt Amnesty dat bewijs door getuigen te interviewen.

Hieronder staat een lijst van aanvallen door Russische troepen in Oekraïne die het Evidence Lab tot nu toe heeft geverifieerd. Sommige aanvallen kunnen volgens het internationaal recht oorlogsmisdrijven zijn. Het gaat daarbij onder meer om aanvallen op ziekenhuizen en scholen, onnauwkeurige aanvallen waarbij burgers om het leven kwamen of gewond raakten, en het gebruik van verboden clustermunitie.

In Izium, Oost-Oekraïne, dreigt een humanitaire ramp terwijl Russische troepen de stad blijven bombarderen. Amnesty sprak gevluchte inwoners.
© REUTERS/Facebook/Volodymyr Matsokin
In Izium, Oost-Oekraïne, dreigt een humanitaire ramp terwijl Russische troepen de stad blijven bombarderen. Amnesty sprak gevluchte inwoners.

Lijst van tot nu toe door Amnesty geverifieerde aanvallen

Wat is het Crisis Evidence Lab?

Het Crisis Evidence Lab is onderdeel van Amnesty’s Crisis Response Programme en voert met behulp van open bronnen en onderzoekers digitaal onderzoek uit om de verhalen te vertellen van mensen die het meest getroffen zijn door conflicten. Het gaat om onderzoekers van beeldmateriaal, experts in teledetectie (een manier om informatie te verkrijgen via gegevensverzameling en -analyse op afstand), wapenanalisten, datawetenschappers, en andere experts.

De website van het Evidence Lab biedt een online ruimte waar de beste werkwijzen, nieuwe technieken, bronnen en handleidingen worden gedeeld. Onderzoekers kunnen zo profiteren van de enorme hoeveelheid informatie die elke dag online wordt gedeeld.

Het Crisis Evidence Lab stuurt ook het Citizen Evidence Lab aan. Dit is een online ruimte waar onderzoekers, studenten, journalisten en anderen geavanceerde onderzoekstechnieken op het gebied van mensenrechten kunnen verkennen en delen. Er zijn handleidingen te vinden over instrumenten en technieken om informatie uit open bronnen te verifiëren en bewijzen van mensenrechtenschendingen te vinden. Ook staan er casestudies van Amnesty die laten zien hoe methodologieën zoals video- en fotoverificatie, teledetectie-analyse en wapenanalyse ander bewijs van mensenrechtenschendingen aan het licht kunnen brengen en bevestigen.

Amnesty gaf ook haar Digital Verification Corps (DVC) de opdracht om gegevens van sociale-mediaplatforms te verifiëren. DVC is een netwerk van getrainde vrijwilligers van zes topuniversiteiten over de hele wereld. Er is nu een Russisch sprekend team dat gegevens verifieert over zowel het conflict in Oekraïne als de protesten in Rusland. Daarmee vergroot het team de capaciteit van de Amnesty-onderzoekers en kunnen grote hoeveelheden informatie efficiënt worden verwerkt.

Hoe identificeert het Evidence Lab aanvallen in Oekraïne?

Het Evidence Lab ontvangt informatie uit verschillende bronnen, waaronder informatie die bekend staat als ‘burgerbewijs’: materiaal dat is verzameld door mensen die geen professionele onderzoekers van mensenrechtenschendingen zijn. Dit soort documentatie wordt vaak openbaar gedeeld via sociale-medianetwerken zoals Twitter, Facebook en YouTube, en legt meestal in detail vast wat anders onopgemerkt zou zijn gebleven. Het Lab ontvangt ook rechtstreeks bewijs van getuigen ter plekke.

Afhankelijk van waar ze naar op zoek zijn, gebruiken de onderzoekers van het Evidence Lab verschillende verificatiemethoden.

Getuigen vertelden Amnesty dat Russische troepen bij aanvallen burgers hebben gedood en verwond en dat civiele infrastructuur is vernietigd. Het gaat om woonhuizen, scholen, kleuterscholen, medische faciliteiten en winkel. De getuigenissen ondersteunen wat op satellietbeelden is te zien.
© 2022 Planet Labs Inc.
Getuigen vertelden Amnesty dat Russische troepen bij aanvallen burgers hebben gedood en verwond en dat civiele infrastructuur is vernietigd. Het gaat om woonhuizen, scholen, kleuterscholen, medische faciliteiten en winkel. De getuigenissen ondersteunen wat op satellietbeelden is te zien.

Hoe verifieert het Evidence Lab aanvallen?

Chrono-locatie

Met chrono-locatie kan bewezen worden waar en wanneer een video of foto is gemaakt. Dit kan worden gedaan door het materiaal te vergelijken met satellietbeelden, foto’s die ter plekke zijn gemaakt en andere openbaar beschikbare informatie. Een onderzoeker kan kijken naar het landschap, bomen, gebouwen en straten in de afbeeldingen en controleren of deze overeenkomen met straatbeelden of andere foto’s van een bekende locatie. De onderzoekers kunnen ook weerpatronen en schaduwen analyseren om te zien of ze overeenkomen met de omstandigheden die er waren toen de foto of video zou zijn gemaakt.

Teledetectie

De onderzoekers gebruiken satellietbeelden en andere sensoren zoals radar en LiDAR – een technologie die met laserpulsen de afstand tot een object of oppervlak bepaalt – om te zoeken naar bewijzen van aanvallen zoals verwoeste gebouwen, kraters, puin en troepen- of wapenbewegingen.

Identificeren van wapens

De wapenexperts van Amnesty International analyseren foto’s, video’s en andere gegevens om te verifiëren welke wapens worden gebruikt en of deze leiden tot mensenrechtenschendingen. Ze bestuderen bijvoorbeeld de vorm van een krater die door een ingeslagen raket is achtergelaten, bekijken beelden van luchtaanvallen of onderzoeken foto’s van wapenresten. De onderzoekers analyseren ook gegevens over wapenhandel om te achterhalen wie deze wapens in bezit had.

Ooggetuigen

Het is belangrijk dat het Evidence Lab samenwerkt met onderzoekers die ooggetuigen van aanslagen interviewen en getuigenissen verzamelen die het digitale bewijs kunnen bevestigen.

Bewaren van bewijzen

Het Evidence Lab catalogiseert en bewaart al het originele bewijs, samen met alle verificaties en analyses. We willen relevante juridische organen ondersteunen en ons bewijsmateriaal beschikbaar stellen om ervoor te zorgen dat daders ter verantwoording kunnen worden geroepen.

Waarom is het belangrijk om aanvallen te verifiëren?

Het Evidence Lab werkt op microniveau, waarbij afzonderlijke aanvallen tot in detail worden gedocumenteerd. En het werkt op macroniveau, waarbij gezocht wordt naar grove patronen van schendingen en een gedetailleerde tijdlijn van gebeurtenissen wordt opgesteld. Een belangrijk doel is om een nauwkeurig verslag van de gebeurtenissen te geven en daarmee desinformatie en verkeerde informatie (vaak wijdverbreid tijdens conflicten en crisissituaties) te bestrijden.

Deze documentatie is ook nuttig bij het samenstellen van een logboek met betrouwbaar bewijsmateriaal dat later kan worden gebruikt om daders van mensenrechtenschendingen ter verantwoording te roepen.

Meer in het algemeen helpen we de verhalen te vertellen van mensen die direct door deze crises worden getroffen. Zo geven we hun een stem.

Crisis-onderzoeker Brian Castner aan het werk in Oekraïne

Een crisis-onderzoeker vertelt over het grote belang van zijn werk

Brian Castner is senior crisis-onderzoeker en  wapenspecialist bij Amnesty’s Crisis Response Team. Hij deed onderzoek in Oekraïne en legt uit wat zijn werk inhoudt.

‘Ik ben een bommenexpert, geen enkele andere mensenrechtenorganisatie heeft zo’n expert in huis. Ik sta het Evidence Lab bij omdat er veel wapens worden gebruikt bij mensenrechtenschendingen. Daarvoor bestudeer ik foto’s en video’s van gebruikte wapens, maar mijn hoofdtaak is om naar gebieden te gaan waar aanvallen zijn geweest. Daar zoek ik uit welke wapens werden gebruikt en hoeveel mensen werden gedood.

Al ruim voor de Russische inval monitorden we de situatie van afstand omdat we nog niet wisten hoe gevaarlijk het zou worden. Want als ik word doodgeschoten, kan ik mijn werk niet doen. Een aanval met clustermunitie op een school konden we bijvoorbeeld goed van afstand bestuderen. We beschikten over videobeelden en beelden van sociale media en we legden contact met mensen ter plekke.’

‘Begin maart ging ik met twee collega’s naar Oekraïne. Dat vergt wel een goede voorbereiding. Naast de drie Amnesty-onderzoekers huurden we ook een Oekraïense contactpersoon in die tevens onze fotograaf was. Daarnaast hadden we verschillende tolken en chauffeurs, zodat er 24 uur per dag iemand beschikbaar was. Verder hebben we helmen en andere uitrusting om ons te beschermen, trauma-kits, middelen om per satelliet te communiceren, pre-paid telefoons en ik heb altijd een paar drukverbanden bij me.’

‘We werkten vanuit Lviv. Eerst zochten we mensen in de schuilkelders die ons konden informeren, en plekken waar we bewijzen konden zoeken. Ik sprak een man die in Charkov gewond was geraakt door clustermunitie. Hij had de munitie die een chirurg uit zijn lichaam had gehaald, bewaard. Daar heb ik foto’s van gemaakt. Voor zover ik weet is dit het eerste fysieke bewijs van het gebruik van clustermunitie. We onderzochten ook de inslag van een kruisraket in een televisietoren. Dat is lastig werk, omdat hier een raket vol elektronica in een radiotoren vol elektronica was ingeslagen, maar dit is mijn werk. Ook tekenden we getuigenverklaringen op van mensen in Boersja enkele weken voordat de beelden uit de stad naar buiten kwamen. Een 18-jarig meisje zag hoe haar ouders werden gedood.’

‘Ik wil tot slot ook nog iets zeggen over het grote belang van fondsenwerving. Amnesty doet werk dat niemand anders doet. Dit soort onderzoek kost extreem veel geld. Tolken zijn duur, chauffeurs zijn duur, we moeten auto’s huren, brandstof is duur, de contactpersoon moet betaald worden, we moeten het verblijf betalen. Er gaan duizenden dollars per dag doorheen. Zonder giften kunnen we dit werk niet doen.’

 

Lees meer over Amnesty’s crisisonderzoek.