Amnesty-onderzoeker Donatella Rovera in Raqqa in februari 2018
© Amnesty International

Crisisonderzoek

Het probleem

Op veel plekken in de wereld zijn gewapende conflicten. Onschuldige burgers zijn er vaak het slachtoffer van moorden, verkrachtingen, ontvoeringen en bombardementen. Dat zijn schendingen van het humanitair recht, Het is belangrijk dat  het bewijsmateriaal van deze schendingen niet verdwijnt door de chaos van een oorlog. Daarom verzamelt het Crisis Response Team dit materiaal zo snel mogelijk. Dit werk is van levensbelang omdat we uit de geschiedenis een belangrijke les kunnen leren: als iemand eenmaal straffeloos wreedheden begaat, zal hij hiermee doorgaan.

Donatella Rovera in Raqqa, Syrië
© Andrea DiCenzo / Panos

 

Wat doet het Crisis Response Team?

Het Crisis Response Team rapporteert in een vroege fase van een conflict over (oorlogs)misdaden en zorgt ervoor dat actie wordt ondernomen om burgers te beschermen. Daarmee wordt voorkomen dat schendingen zich herhalen en het conflict zich uitbreidt. Ook kan het bewijsmateriaal dat het team verzamelt gebruikt worden om daders te berechten.

Het team brengt de bewijzen van mensenrechtenschendingen wereldwijd onder de aandacht. Dat gebeurt met interactieve en visueel aantrekkelijke platforms, zoals de recente reconstructie van het misbruik van traangas in Irak en het Raqqa-platform. Amnesty legt het bewijsmateriaal voor aan regeringsleiders en verantwoordelijken om te voorkomen dat deze schendingen zich herhalen. Dankzij een royale bijdrage van de Nationale Postcode Loterij heeft Amnesty International het cisisonderzoeksteam kunnen uitbreiden.

 

Satellietbeelden van Inn Din in de staat Rakhine, Myanmar
© Amnesty International/Conor Fortune

Geavanceerde technieken

Niet alleen menskracht, maar ook nieuwe technologieën spelen een belangrijke rol bij het vastleggen van mensenrechtenschendingen in conflictgebieden. Het Crisis Response Team maakt gebruik van geavanceerde technieken. Tijd en locatie van een aanval kunnen bijvoorbeeld exact worden vastgesteld door op foto’s, video’s en satellietbeelden de hoek van schaduwen en de vorm en omvang van rookpluimen te analyseren. Door satellietbeelden die op verschillende momenten zijn gemaakt met elkaar te vergelijken, kan bijvoorbeeld ook bewezen worden dat dorpen zijn platgebrand. Interviews met ooggetuigen leveren veel extra informatie op als je ze kunt plaatsen in een driedimensionaal computermodel van de straten waarin de ooggetuigen liepen.

In het Crisis Evidence Lab worden open bronnenonderzoek, zoals video’s op sociale media, en andere digitale onderzoeksinstrumenten samengebracht. Het Decoders-platform analyseert satellietbeelden. Vrijwilligers over de hele wereld helpen daarbij. Ruim 3.000 vrijwilligers uit 124 landen legden bijvoorbeeld de vernietigende gevolgen van Amerikaanse bombardementen in het Syrische Raqqa vast door satellietbeelden die op verschillende momenten gemaakt zijn met elkaar te vergelijken.

Recente resultaten

Crisisonderzoek in Irak

Op 17 maart 2020 publiceerde Amnesty een hypermoderne 3D-reconstructie van dodelijk geweld dat de politie gebruikte tegen demonstranten in Bagdad, Irak. In oktober 2019 waren daar en elders in Zuid-Irak massale protesten uitgebroken. Amnesty’s onderzoeksteam in Irak vroeg het Crisis Evidence Lab  om open bronnen te gebruiken om het hardhandig politieoptreden te onderzoeken. Dit omvatte video’s op sociale media waarop is te zien hoe demonstranten werden gedood met 40 mm granaten. Ook werden het merk en de herkomst van de traangas- en rookgranaten geïdentificeerd. Daarna liet het team een driedimensionale reconstructie bouwen om te laten zien hoe de veiligheidstroepen deze granaten opzettelijk gebruikten om demonstranten te doden en te verminken.

Demonstranten botsen met de anti-oproerpolitie tijdens een protest tegen corruptie, Irak, oktober 2019
© AFP via Getty Images

 

Bewijs dat VS Somalische burgers doodden

Op 1 april 2020 presenteerde Amnesty nieuw bewijs dat in Somalië burgers slachtoffer worden van Amerikaanse luchtaanvallen. In totaal onderzocht het crisisonderzoeksteam in het door Al-Shabaab gecontroleerde deel van Somalië negen bombardementen waarbij 21 burger werden gedood en 11 mensen gewond raakten.

US Africa Command (AFRICOM) voerde in de tien jaar durende strijd tegen de gewapende groepering Al-Shabaab honderden luchtaanvallen uit. Van slechts één daarvan gaf AFRICOM toe dat daarbij burgers werden gedood. Enkele uren voordat Amnesty haar bevindingen openbaar maakte, gaf AFRICOM aan dat het zou beginnen met het rapporteren van het aantal burgerslachtoffers als gevolg van operaties in Somalië en elders in Afrika. Het eerste rapport verscheen eind april 2020. Ook werd een internetportaal geopend waarop families de namen kunnen vermelden van burgers die volgens hen door Amerikaanse bombardementen werden gedood. Amnesty’s onderzoeksresultaten werden ook gebruikt in een documentaire over bombardementen in Somalië.

Onderzoek naar een Amerikaanse luchtaanval in Somalië waarbij drie burgers om het leven kwamen, april 2019
© Amnesty International. Source Image: © 2019 DigitalGlobe, a Maxar Company.

VN verlengt wapenembargo voor Zuid-Sudan

Tijdens bezoeken aan twaalf militaire bases verspreid over Zuid-Sudan, vonden Amnesty-onderzoekers bewijs voor recent geïmporteerde kleine wapens en munitie. Dat terwijl voor het land een wapenembargo geldt. Daarnaast ontdekten ze dat wapens illegaal werden verstopt voor inspecteurs en dat gepantserde voertuigen werden ingezet voor militaire doeleinden terwijl dat volgens de koopovereenkomsten niet mocht. De regering en de leiders van voormalige oppositiegroepen wisten internationale waarnemers bewust te misleiden. Omdat het wapenembargo op 31 mei 2020 zou verlopen, riep Amnesty de Verenigde Naties op het te verlengen en beter te handhaven. In juni verlengde de VN-Veiligheidsraad het wapenembargo met een jaar.

Amnesty's onderzoeksteam ontdekte dat Zuid-Sudan het wapenembargo heeft geschonden
© Amnesty International

VN en Afrikaanse Unie blijven burgers in Darfur beschermen

Op 19 mei 2020 riep Amnesty de Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie op om de burgers in het Sudanese Darfur te blijven beschermen. Een besluit om de vredesmacht UNAMID terug te trekken, zou betekenen dat tienduizenden mensen in gevaar komen. In 2017 en 2018 brachten de VN en de AU het aantal vredestroepen al sterk terug en werd het merendeel van hun hoofdkwartieren gesloten. De focus kwam toen te liggen op de bescherming van burgers in de Jebel Marra-regio in Darfur. De AU en de VN overwogen om de laatste vredestroepen in juni 2020 terug te trekken, maar verlengden het mandaat in juli 2020.

Een lid van de VN-Vredesmacht in een dorp in Jebel Marra, een regio in Darfur, Sudan
© Ashraf Shazly/AFP/Getty Images

Waarschuwing voor Nigeria over jonge slachtoffers van geweld

In ‘We dried our tears’: Addressing the toll on children of Northeast Nigeria’s conflict roept Amnesty de regering van Nigeria op een hele generatie kinderen in het noordoosten van het land te beschermen. Die regio wordt al jaren geteisterd door wreedheden van zowel de gewapende groepering Boko Haram als het leger. Tussen november 2019 en april 2020 sprak Amnesty met meer dan 230 mensen uit het conflictgebied, onder wie 119 mensen die nog kind waren toen ze slachtoffer werden van Boko Haram, het Nigeriaanse leger of beide. Onder hen waren 48 kinderen die door het leger maanden en zelfs jaren waren gevangengehouden. Boko Haram ontvoert kinderen, maakt ze tot kindsoldaat en dwingt meisjes te trouwen. Kinderen die uit door Boko Haram beheerste gebieden weten te ontsnappen, krijgen te maken met schendingen gepleegd door de Nigeriaanse autoriteiten. In het gunstigste geval raken ze ontheemd en proberen ze te overleven met weinig tot geen mogelijkheid om naar school te gaan. In het slechtste geval worden ze jarenlang willekeurig opgesloten in militaire barakken. De omstandigheden daar staan gelijk aan mishandeling of marteling. Na de lancering van het rapport ging in Nigeria een campagne van start om hulp voor de kinderen te realiseren.

Kinderen spelen in Nigeria op straat
© Mohammed Abdulsamad / The Walking Paradox

 

Lancering interactieve website over gevaren traangas

Op 11 juni 2020 lanceerde Amnesty de interactieve, multimediale website Tear Gas: An investigation, waarop te zien is wat de gevaren zijn van traangas. Ook staan er talloze voorbeelden op van misbruik van traangas door de politie wereldwijd, waardoor mensen vaak ernstig gewond raakten of zelfs stierven. De site bevat video-interviews met een reeks externe analisten, onder wie een eerstehulparts en experts in politiewerk en mensenrechten. Zij leggen uit waarom traangas bij verkeerd gebruik zo schadelijk is. Voor de website werden 500 video’s van het misbruiken van traangas in 22 landen geverifieerd. Meer dan 80 video’s staan op de website om te laten zien op welke manieren traangas wordt misbruikt. De website is relevant, omdat agenten wereldwijd demonstranten met traangas bestoken. Bij nieuwe incidenten wordt de site bijgewerkt. In een video werden de gevaren van het gebruik van traangas toegelicht. De site  kreeg veel bijval, onder meer van drie speciale VN-rapporteurs.

Palestijnen vluchten voor traangasgranaten tijdens botsingen met Israëlische veiligheidstroepen aan de grens met Israël en de Gazastrook, mei 2018.
© Mohammed Abed/AFP/Getty Images

Politiegeweld in de VS in kaart gebracht

Om het politiegeweld in de Verengde Staten te inventariseren en te verifiëren, werd op 23 juni 2020 een interactieve kaart gelanceerd. Daarop staan alle incidenten die plaatsvonden tijdens demonstraties tegen racisme en discriminatie na de dood van George Floyd. Hij stierf nadat een agent zijn knie minutenlang om zijn nek drukte. De kaart toont 125 gevallen van politiegeweld in 40 staten plus Washington DC tussen 26 mei en 5 juni 2020. Het Crisis Evidence Lab verzamelde bijna 500 video’s van protesten van sociale mediaplatforms, verifieerde de inhoud, bepaalde de locatie en liet ze analyseren door een wapenadviseur. Het project kreeg veel media-aandacht en het ondersteunde Amnesty USA in haar oproep om de politie te hervormen.

Demonstraties in Washington DC, juni 2020
© © Amnesty International (Photo: Alli Jarrar)

Zorg voor Yezidi-kinderen

Op 30 juli 2020 verscheen het rapport Legacy of Terror: The Plight of Yezidi Child Survivors of ISIS over circa 2.000 Yezidi-kinderen die in Irak door Islamitische Staat zijn ontvoerd. In handen van IS zijn ze gemarteld, verkracht, gedwongen om te vechten, en maakten ze andere gruwelijke mensenrechtenschendingen mee. Amnesty-onderzoekers spraken met 54 Yezidi-kinderen en mensen van wie de kinderen de ontvoering overleefden. Daarnaast spraken zij met 69 anderen, onder wie leden van lokale ngo’s, VN-functionarissen, artsen en psychologen. Amnesty roept organisaties als de UNHCR op om Yezidi-vrouwen en kinderen versneld in aanmerking te laten komen voor hervestiging zodat ze kunnen worden herenigd.

Het werk van het Crisis Response Team wordt mede mogelijk gemaakt door de deelnemers aan de Nationale Postcode Loterij.