Amnesty-onderzoeker Donatella Rovera in Raqqa in februari 2018
© Amnesty International

Crisisonderzoek

Het probleem

Op veel plekken in de wereld zijn gewapende conflicten. Onschuldige burgers zijn er vaak het slachtoffer van moorden, verkrachtingen, ontvoeringen en bombardementen. Dat zijn schendingen van het humanitair recht, Het is belangrijk dat  het bewijsmateriaal van deze schendingen niet verdwijnt door de chaos van een oorlog. Daarom verzamelt het Crisis Response Team dit materiaal zo snel mogelijk. Dit werk is van levensbelang omdat we uit de geschiedenis een belangrijke les kunnen leren: als iemand eenmaal straffeloos wreedheden begaat, zal hij hiermee doorgaan.

Amnesty's crisis-onderzoeker Donatella Rovera in Raqqa, Syrië, januari 2019
© Andrea DiCenzo / Panos
Amnesty’s crisis-onderzoeker Donatella Rovera in Raqqa, Syrië, januari 2019

 

Wat doet het Crisis Response Team?

Het Crisis Response Team rapporteert in een vroege fase van een conflict over (oorlogs)misdaden en zorgt ervoor dat actie wordt ondernomen om burgers te beschermen. Daarmee wordt voorkomen dat schendingen zich herhalen en het conflict zich uitbreidt. Ook kan het bewijsmateriaal dat het team verzamelt gebruikt worden om daders te berechten.

Het team brengt de bewijzen van mensenrechtenschendingen wereldwijd onder de aandacht. Dat gebeurt met interactieve en visueel aantrekkelijke platforms, zoals de recente reconstructie van het misbruik van traangas in Irak en het Raqqa-platform. Amnesty legt het bewijsmateriaal voor aan regeringsleiders en verantwoordelijken om te voorkomen dat deze schendingen zich herhalen. Dankzij een royale bijdrage van de Nationale Postcode Loterij heeft Amnesty International het cisisonderzoeksteam kunnen uitbreiden.

 

Satellietbeelden van verwoestingen in Inn Din in de staat Rakhine, Myanmar, waar veel Rohingya wonen, 2017
© Amnesty International/Conor Fortune
Satellietbeelden van verwoestingen in Inn Din in de staat Rakhine, Myanmar, waar veel Rohingya wonen, 2017

Wat is het Crisis Evidence Lab?

Het Crisis Evidence Lab is onderdeel van Amnesty’s Crisis Response Programme en voert met behulp van open bronnen en onderzoekers digitaal onderzoek uit om de verhalen te vertellen van mensen die het meest getroffen zijn door conflicten. Het gaat om onderzoekers van beeldmateriaal, experts in teledetectie (een manier om informatie te verkrijgen via gegevensverzameling en -analyse op afstand), wapenanalisten, datawetenschappers, en andere experts. Daarnaast wordt ook ter plekke onderzoek gedaan.

De website van het Evidence Lab biedt een online ruimte waar de beste werkwijzen, nieuwe technieken, bronnen en handleidingen worden gedeeld. Onderzoekers kunnen zo profiteren van de enorme hoeveelheid informatie die elke dag online wordt gedeeld.

Het Crisis Evidence Lab stuurt ook het Citizen Evidence Lab aan. Dit is een online ruimte waar onderzoekers, studenten, journalisten en anderen geavanceerde onderzoekstechnieken op het gebied van mensenrechten kunnen verkennen en delen. Er zijn handleidingen te vinden over instrumenten en technieken om informatie uit open bronnen te verifiëren en bewijzen van mensenrechtenschendingen te vinden. Ook staan er casestudies van Amnesty die laten zien hoe methodologieën zoals video- en fotoverificatie, teledetectie-analyse en wapenanalyse ander bewijs van mensenrechtenschendingen aan het licht kunnen brengen en bevestigen.

Satellietbeelden van de Oekraïense stad Izium van 12 maart 2022 tonen de verwoestingen
© 2022 Planet Labs Inc.
Satellietbeelden van de Oekraïense stad Izium van 12 maart 2022 tonen de verwoestingen

Amnesty gaf ook haar Digital Verification Corps (DVC) de opdracht om gegevens van sociale-mediaplatforms te verifiëren. DVC is een netwerk van getrainde vrijwilligers van zes topuniversiteiten over de hele wereld. Daarmee vergroot het team de capaciteit van de Amnesty-onderzoekers en kunnen grote hoeveelheden informatie efficiënt worden verwerkt.

Het Decoders-platform analyseert satellietbeelden. Vrijwilligers over de hele wereld helpen daarbij. Ruim 3.000 vrijwilligers uit 124 landen legden bijvoorbeeld de vernietigende gevolgen van Amerikaanse bombardementen in het Syrische Raqqa vast door satellietbeelden die op verschillende momenten gemaakt zijn met elkaar te vergelijken.

Amnesty’s Crisis Response Team rapporteert in een vroege fase van een conflict over (oorlogs)misdrijven en zorgt ervoor dat actie wordt ondernomen om burgers te beschermen. Daarmee probeert Amnesty te voorkomen dat schendingen zich herhalen en het conflict zich uitbreidt. Ook kan het bewijsmateriaal dat het team verzamelt gebruikt worden voor de berechting van daders.

Het Crisis Evidence Lab zorgt ervoor dat informatie  uit conflictgebieden snel en nauwkeurig is en geschikt is om mensenrechtenschendingen in crisissituaties te kunnen onderzoeken. Dit is vooral belangrijk in situaties waarin het voor onderzoekers gevaarlijk is om ter plekke onderzoek te doen, en in een tijdperk waarin desinformatie (onware of onnauwkeurige informatie die expres wordt gemaakt) en verkeerde informatie zich snel kunnen verspreiden.

Geavanceerde technieken

Niet alleen menskracht, maar ook nieuwe technologieën spelen een belangrijke rol bij het vastleggen van mensenrechtenschendingen in conflictgebieden. Het Crisis Response Team maakt gebruik van geavanceerde technieken. Tijd en locatie van een aanval kunnen bijvoorbeeld exact worden vastgesteld door op foto’s, video’s en satellietbeelden de hoek van schaduwen en de vorm en omvang van rookpluimen te analyseren. Door satellietbeelden die op verschillende momenten zijn gemaakt met elkaar te vergelijken, kan bijvoorbeeld ook bewezen worden dat dorpen zijn platgebrand. Interviews met ooggetuigen leveren veel extra informatie op als je ze kunt plaatsen in een driedimensionaal computermodel van de straten waarin de ooggetuigen liepen.

Het Decoders-platform analyseert satellietbeelden. Vrijwilligers over de hele wereld helpen daarbij. Ruim 3.000 vrijwilligers uit 124 landen legden bijvoorbeeld de vernietigende gevolgen van Amerikaanse bombardementen in het Syrische Raqqa vast door satellietbeelden die op verschillende momenten gemaakt zijn met elkaar te vergelijken.

Recente resultaten

Oorlogsmisdrijven door Russische troepen in Oekraïne

Een Amnesty-onderzoeksteam bezocht na de Russische invasie in maart 2022 de regio en deed onderzoek ter plekke en sprak met overlevenden, familieleden van slachtoffers en met hoge Oekraïense functionarissen. Er werd geconstateerd dat het gedocumenteerde patroon van misdrijven begaan door Russische troepen zowel onwettige aanvallen omvat die geen onderscheid maakten tussen burger- en militaire doelen, als opzettelijke moorden op burgers.

Op 1 en 2 maart 2022 trof een reeks Russische luchtaanvallen acht woningen in de stad Borodyanka, ongeveer 60 kilometer ten noordwesten van Kiev, waar meer dan 600 gezinnen woonden. Bij de aanvallen kwamen ten minste 40 inwoners om het leven en werden huizen en tientallen omliggende gebouwen verwoest. De meeste slachtoffers zijn omgekomen in de kelders van de gebouwen, waar ze bescherming hadden gezocht. Anderen kwamen om in hun appartementen. Het bewust uitvoeren van directe aanvallen op burgerdoelen of aanvallen die onvoldoende onderscheid maken tussen burgerdoelen en militaire doelen, zijn oorlogsmisdrijven.

Het Crisis Evidence Lab werkte samen met Amnesty’s externe partners bij Holoscribe om ​​360-graden-beelden te produceren waarmee de verwoesting van appartementsgebouwen in Borodyanka is te zien.

De stad Bucha, even ten noordwesten van Kiev, werd eind februari 2022 bezet door Russische troepen. Vijf mannen werden tussen 4 en 19 maart 2022 gedood door Russische soldaten. Waarschijnlijk waren dit buitengerechtelijke executies. Amnesty-onderzoekers vonden op de plaats van de moord twee kogels en drie patroonhulzen. Amnesty’s wapendeskundige identificeerde de kogels die alleen kunnen worden afgevuurd door speciale geweren die worden gebruikt door enkele Russische elite-eenheden, waaronder eenheden die in die tijd in Bucha actief waren. Russische militaire papieren die in Bucha zijn teruggevonden en die door Amnesty zijn geanalyseerd, geven verdere aanwijzingen over betrokkenheid van deze eenheden.

Amnesty-onderzoeker Brian Castner aan het werk in Oekraïne, maart 2022
© Olga Ivashchenko/Amnesty International
Amnesty-onderzoeker Brian Castner aan het werk in Oekraïne, maart 2022

Crisisonderzoek in Irak

Op 17 maart 2020 publiceerde Amnesty een hypermoderne 3D-reconstructie van dodelijk geweld dat de politie gebruikte tegen demonstranten in Bagdad, Irak. In oktober 2019 waren daar en elders in Zuid-Irak massale protesten uitgebroken. Amnesty’s onderzoeksteam in Irak vroeg het Crisis Evidence Lab  om open bronnen te gebruiken om het hardhandig politieoptreden te onderzoeken. Dit omvatte video’s op sociale media waarop is te zien hoe demonstranten werden gedood met 40 mm granaten. Ook werden het merk en de herkomst van de traangas- en rookgranaten geïdentificeerd. Daarna liet het team een driedimensionale reconstructie bouwen om te laten zien hoe de veiligheidstroepen deze granaten opzettelijk gebruikten om demonstranten te doden en te verminken.

Demonstranten botsen met de anti-oproerpolitie tijdens een protest tegen corruptie, Irak, oktober 2019
© AFP via Getty Images
Demonstranten botsen met de anti-oproerpolitie tijdens een protest tegen corruptie, Irak, oktober 2019

 

Bewijs dat VS Somalische burgers doodden

Op 1 april 2020 presenteerde Amnesty nieuw bewijs dat in Somalië burgers slachtoffer worden van Amerikaanse luchtaanvallen. In totaal onderzocht het crisisonderzoeksteam in het door Al-Shabaab gecontroleerde deel van Somalië negen bombardementen waarbij 21 burger werden gedood en 11 mensen gewond raakten.

US Africa Command (AFRICOM) voerde in de tien jaar durende strijd tegen de gewapende groepering Al-Shabaab honderden luchtaanvallen uit. Van slechts één daarvan gaf AFRICOM toe dat daarbij burgers werden gedood. Enkele uren voordat Amnesty haar bevindingen openbaar maakte, gaf AFRICOM aan dat het zou beginnen met het rapporteren van het aantal burgerslachtoffers als gevolg van operaties in Somalië en elders in Afrika. Het eerste rapport verscheen eind april 2020. Ook werd een internetportaal geopend waarop families de namen kunnen vermelden van burgers die volgens hen door Amerikaanse bombardementen werden gedood. Amnesty’s onderzoeksresultaten werden ook gebruikt in een documentaire over bombardementen in Somalië.

Onderzoek naar een Amerikaanse luchtaanval in Somalië waarbij drie burgers om het leven kwamen, april 2019
© Amnesty International. Source Image: © 2019 DigitalGlobe, a Maxar Company.
Onderzoek naar een Amerikaanse luchtaanval in Somalië waarbij drie burgers om het leven kwamen, april 2019

VN verlengt wapenembargo voor Zuid-Sudan

Tijdens bezoeken aan twaalf militaire bases verspreid over Zuid-Sudan, vonden Amnesty-onderzoekers in 2020 bewijs voor geïmporteerde kleine wapens en munitie hoewel voor het land sinds 2018 een wapenembargo geldt. Daarnaast ontdekten ze dat wapens illegaal werden verstopt voor inspecteurs en dat gepantserde voertuigen werden ingezet voor militaire doeleinden terwijl dat volgens de koopovereenkomsten niet mocht. De regering en de leiders van voormalige oppositiegroepen wisten internationale waarnemers bewust te misleiden. In 2022 publiceerde Amnesty het rapport, If you don’t cooperate, I’ll gun you down”: conflict-related sexual violence and impunity in South Sudan. Daarin staat beschreven hoe aan het conflict gerelateerd seksueel geweld voortduurt en hoe wapens kunnen worden gebruikt om seksueel geweld mogelijk te maken. De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties werd opgeroepen het wapenembargo opnieuw te verlegen. Dat gebeurde. Het geldt nu tot 31 mei 2023.

Amnesty's onderzoeksteam ontdekte dat Zuid-Sudan het wapenembargo heeft geschonden
© Amnesty International
Amnesty’s onderzoeksteam ontdekte dat Zuid-Sudan het wapenembargo heeft geschonden

VN en Afrikaanse Unie blijven burgers in Darfur beschermen

Op 19 mei 2020 riep Amnesty de Verenigde Naties en de Afrikaanse Unie (AU) op om de burgers in het Sudanese Darfur te blijven beschermen. Een besluit om de vredesmacht UNAMID terug te trekken, zou betekenen dat tienduizenden mensen in gevaar komen. In 2017 en 2018 brachten de VN en de Aftikaanse Unie het aantal vredestroepen al sterk terug en werd het merendeel van hun hoofdkwartieren gesloten. De focus kwam toen te liggen op de bescherming van burgers in de Jebel Marra-regio in Darfur. De AU en de VN overwogen om de laatste vredestroepen in juni 2020 terug te trekken, maar verlengden het mandaat in juli 2020.

Een lid van de VN-Vredesmacht in een dorp in Jebel Marra, een regio in Darfur, Sudan
© Ashraf Shazly/AFP/Getty Images
Een lid van de VN-Vredesmacht in een dorp in Jebel Marra, een regio in Darfur, Sudan

Waarschuwing voor Nigeria over jonge slachtoffers van geweld

In ‘We dried our tears’: Addressing the toll on children of Northeast Nigeria’s conflict roept Amnesty de regering van Nigeria op een hele generatie kinderen in het noordoosten van het land te beschermen. Die regio wordt al jaren geteisterd door wreedheden van zowel de gewapende groepering Boko Haram als het leger. Tussen november 2019 en april 2020 sprak Amnesty met meer dan 230 mensen uit het conflictgebied, onder wie 119 mensen die nog kind waren toen ze slachtoffer werden van Boko Haram, het Nigeriaanse leger of beide. Onder hen waren 48 kinderen die door het leger maanden en zelfs jaren waren gevangengehouden. Boko Haram ontvoert kinderen, maakt ze tot kindsoldaat en dwingt meisjes te trouwen. Kinderen die uit door Boko Haram beheerste gebieden weten te ontsnappen, krijgen te maken met schendingen gepleegd door de Nigeriaanse autoriteiten. In het gunstigste geval raken ze ontheemd en proberen ze te overleven met weinig tot geen mogelijkheid om naar school te gaan. In het slechtste geval worden ze jarenlang willekeurig opgesloten in militaire barakken. De omstandigheden daar staan gelijk aan mishandeling of marteling. Na de lancering van het rapport ging in Nigeria een campagne van start om hulp voor de kinderen te realiseren.

Kinderen spelen in Nigeria op straat
© Mohammed Abdulsamad / The Walking Paradox
Kinderen spelen in Nigeria op straat

 

Lancering interactieve website over gevaren traangas

Op 11 juni 2020 lanceerde Amnesty de interactieve, multimediale website Tear Gas: An investigation, waarop te zien is wat de gevaren zijn van traangas. Ook staan er talloze voorbeelden op van misbruik van traangas door de politie wereldwijd, waardoor mensen vaak ernstig gewond raakten of zelfs stierven. De site bevat video-interviews met een reeks externe analisten, onder wie een eerstehulparts en experts in politiewerk en mensenrechten. Zij leggen uit waarom traangas bij verkeerd gebruik zo schadelijk is. Voor de website werden 500 video’s van het misbruiken van traangas in 22 landen geverifieerd. Meer dan 80 video’s staan op de website om te laten zien op welke manieren traangas wordt misbruikt. De website is relevant, omdat agenten wereldwijd demonstranten met traangas bestoken. Bij nieuwe incidenten wordt de site bijgewerkt. In een video werden de gevaren van het gebruik van traangas toegelicht. De site  kreeg veel bijval, onder meer van drie speciale VN-rapporteurs.

Palestijnen vluchten voor traangasgranaten tijdens botsingen met Israëlische veiligheidstroepen aan de grens met Israël en de Gazastrook, mei 2018
© Mohammed Abed/AFP/Getty Images
Palestijnen vluchten voor traangasgranaten tijdens botsingen met Israëlische veiligheidstroepen aan de grens met Israël en de Gazastrook, mei 2018

Politiegeweld in de VS in kaart gebracht

Om het politiegeweld in de Verengde Staten te inventariseren en te verifiëren, werd op 23 juni 2020 een interactieve kaart gelanceerd. Daarop staan alle incidenten die plaatsvonden tijdens demonstraties tegen racisme en discriminatie na de dood van George Floyd. Hij stierf nadat een agent zijn knie minutenlang om zijn nek drukte. De kaart toont 125 gevallen van politiegeweld in 40 staten plus Washington DC tussen 26 mei en 5 juni 2020. Het Crisis Evidence Lab verzamelde bijna 500 video’s van protesten van sociale mediaplatforms, verifieerde de inhoud, bepaalde de locatie en liet ze analyseren door een wapenadviseur. Het project kreeg veel media-aandacht en het ondersteunde Amnesty USA in haar oproep om de politie te hervormen.

Demonstraties in Washington DC, juni 2020
© © Amnesty International (Photo: Alli Jarrar)
Demonstraties in Washington DC, juni 2020

Zorg voor Yezidi-kinderen

Op 30 juli 2020 verscheen het rapport Legacy of Terror: The Plight of Yezidi Child Survivors of ISIS over circa 2.000 Yezidi-kinderen die in Irak door Islamitische Staat zijn ontvoerd. In handen van IS zijn ze gemarteld, verkracht, gedwongen om te vechten, en maakten ze andere gruwelijke mensenrechtenschendingen mee. Amnesty-onderzoekers spraken met 54 Yezidi-kinderen en mensen van wie de kinderen de ontvoering overleefden. Daarnaast spraken zij met 69 anderen, onder wie leden van lokale ngo’s, VN-functionarissen, artsen en psychologen. Amnesty roept organisaties als de UNHCR op om Yezidi-vrouwen en kinderen versneld in aanmerking te laten komen voor hervestiging zodat ze kunnen worden herenigd.

Het werk van het Crisis Response Team wordt mede mogelijk gemaakt door de deelnemers aan de Nationale Postcode Loterij.