Europees Parlement wil ‘Ja betekent ja’-verkrachtingswet in hele EU
Het Europees Parlement wil dat seks zonder toestemming in alle EU-lidstaten wordt bestempeld als verkrachting.
Het Europees Parlement stemde op 28 april in met een tekst die oproept tot een EU-brede definitie van verkrachting. Volgens deze nieuwe definitie is er sprake van verkrachting bij seks zonder wederzijdse instemming. Het gaat om een aanbeveling: het Europees Parlement kan zelf geen strafrechtelijke wetgeving voorstellen, maar vraagt de Europese Commissie om met een wetsvoorstel te komen.
Amnesty International verwelkomt deze politieke aanbeveling. “De kranten staan vol met verhalen over online verkrachtingsacademies en georganiseerde kinderprostitutienetwerken. En slachtoffers zoals Gisèle Pelicot gaan tot het uiterste om hun verhaal te vertellen om bewustzijn over misbruik te vergroten. In deze tijd zou deze oproep weerklank moeten vinden bij de EU-besluitvormers”, aldus Dinushika Dissanayake van Amnesty International.
1 op de 10 Europese vrouwen verkracht
1 op de 6 vrouwen in de Europese Unie ervaart seksueel geweld, en 1 op de 10 wordt tijdens haar leven verkracht. “De ‘verkrachtingscultuur’ wordt in stand gehouden door schadelijke mythes en genderstereotypen”, zegt Dinushika Dissanayake. “Dit normaliseert seksueel geweld in onze samenlevingen en probeert het zelfs te rechtvaardigen.”
De Europese Commissie moet nu wetgeving voorstellen om een EU-brede, op toestemming gebaseerde definitie van verkrachting vast te stellen
Om een cultuur van consent te kunnen promoten in de hele EU is er meer nodig, stelt Dissanayake: “Bovenop deze nieuwe definitie van verkrachting zal het afhangen van een op slachtoffers gerichte aanpak, uitgebreide seksuele voorlichting, bewustmakingscampagnes en preventieprogramma’s.”
Lets Talk About Yes-Campagne
Amnesty International voert al jaren actie voor nationale wetgevingen en beleid waarin een op consent gebaseerde definitie van verkrachting wordt gehanteerd. Ook in Nederland moest er een wetswijziging komen, zodat niet langer dwang centraal stond in het verkrachtingsdelict, maar het ontbreken van wederzijdse instemming.
Amnesty International Nederland voerde jarenlang actie met de campagne Let’s Talk About YES. Met honderden activisten en een actiegroep van vrouwen die seksueel geweld hebben meegemaakt streed de organisatie om die wetswijziging erdoor te krijgen. Op 4 juli 2023 stemde de Tweede Kamer over de nieuwe wet seksuele misdrijven, met consent als uitgangspunt. Die wet werd met een overgrote meerderheid aangenomen.
“De nieuwe wet betekent voor mij eindelijk erkenning dat een verkrachting óók een verkrachting is zonder geweld of dwang. De wet reflecteert de normen en waarden van hoe je met elkaar omgaat. En dat is zó belangrijk”, reageerde een slachtoffer van seksueel geweld. Zij zette zich jaren samen met Amnesty in om ervoor te zorgen dat het verkrachtingsdelict in de strafwet werd aangepast.
Oproep Amnesty International
De Europese Commissie moet nu wetgeving voorstellen om een EU-brede, op toestemming gebaseerde definitie van verkrachting vast te stellen. EU-lidstaten die dat nog niet hebben gedaan, moeten hun definitie van verkrachting op consent baseren en daarmee in lijn brengen met die van het Verdrag van Istanbul. Dit verdrag richt zich op het voorkomen van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld, bescherming van slachtoffers, op vervolging van daders, en de ontwikkeling van een beleid om geweld tegen vrouwen structureel te bestrijden.
Achtergrond
In 2018, toen Amnesty International voor het eerst de wetgeving in Europa analyseerde, hadden slechts acht landen een op consent gebaseerde wettelijke definitie van verkrachting. En dat terwijl deze definitie in overeenstemming is met internationale mensenrechtenverdragen. Sindsdien namen nog dertien landen wetten op basis van wederzijdse instemming aan: Kroatië, Tsjechië, Denemarken, Finland, Frankrijk, Griekenland, Malta, Noorwegen, Polen, Slovenië, Spanje en Zwitserland en Nederland. In sommige landen, waaronder Zweden en Spanje, is in de wetgeving het ‘ja betekent ja’-principe vastgelegd, waarbij mensen op verschillende verbale en non-verbale manieren actief kenbaar moeten maken dat ze seks willen hebben. Zo staat er een ’toestemmingsclausule’ in de Zweedse wet waarmee duidelijk moet zijn dat beide partijen ‘ja’ hebben gezegd.
