Drie jaar na Tunesië-deal nog altijd mensenrechtenschendingen in Tunesië

De EU en het Noord-Afrikaanse land sloten in 2023 een akkoord om de migratiesamenwerking te versterken. Amnesty International concludeert dat de steun van de Europese Unie (EU) aan de grenscontrole in Tunesië ernstige mensenrechtenschendingen tegen mensen op de vlucht in de hand werkt.

Ondanks de alom bekende sterk verslechterende mensenrechtensituatie in het land, tekenden de EU en Tunesië op 16 juli 2023 een memorandum van overeenstemming (MoU).  Er was op dat moment al sprake van onwettige collectieve uitzettingen, waarbij vaak mensen werden gemarteld en mishandeld.  Daarnaast zorgden de discriminerende en haatdragende opmerkingen van president Saied  eerder dat jaar voor een toename van racistisch geweld tegen mensen van kleur.   

De EU kijkt de andere kant op

 
De schendingen blijven doorgaan. Ook is in 2024 het asielsysteem afgebroken, waarmee voor mensen op de vlucht de enige weg naar bescherming wegviel. Toch blijven de EU en haar lidstaten vastbesloten om de samenwerking met Tunesië te versterken. 

Ze vieren de daling van het aantal illegale vertrekken uit Tunesië, maar laten na de mensenrechten te respecteren.  

“Ondanks goed gedocumenteerd bewijs van mensenrechtenschendingen tegen vluchtelingen en migranten in Tunesië keek de EU de andere kant op en ondertekende ze zonder effectieve mensenrechtenwaarborgen het akkoord met Tunesië”, zegt Heba Morayef van Amnesty International.

“Sindsdien prijst de EU deze migratiesamenwerking als een succes, ondanks steeds meer bewijs dat de Tunesische autoriteiten mensen op de vlucht nog steeds blootstellen aan ernstige mensenrechtenschendingen. Het gaat onder meer om gevaarlijke onderscheppingen op zee die levens in gevaar brengen. Mensen die in Tunesië aankomen, krijgen geen individuele beoordeling. Er wordt niet gekeken of ze bescherming nodig hebben. Daarnaast zijn er de onwettige collectieve uitzettingen waarbij sprake was van marteling en andere vormen van mishandeling, waaronder verkrachting.” 

Tunesië is geen veilig land

De schaal en ernst van de aanhoudende mensenrechtenschendingen, en het gebrek aan beschermingsmogelijkheden zonder toegang tot asiel laten duidelijk zien dat we Tunesië niet als veilig land kunnen beschouwen. Morayef: “De Eu moet dringend de samenwerking met Tunesië opschorten en strenge, geloofwaardige en effectieve mensenrechtenwaarborgen invoeren.” 

In september 2025 leverde de EU twee nieuwe zoek- en reddingsschepen (SAR) aan Tunesië. In juni 2026 kondigde Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, in een uitgelekte brief aan de EU-lidstaten de levering van nog drie schepen aan. Hierin benoemde ze een daling van 97% in het aantal illegale aankomsten in Italië sinds 2023. 

In april 2026 maakte de Commissie, in reactie op een verzoek om openbaarmaking van informatie (FoI) van Amnesty International, bekend dat Tunesië en andere landen tussen 2025 en 2027 zouden profiteren van een migratie- ondersteuningspakket van 675 miljoen euro.  

In november 2025 publiceerde Amnesty International een uitgebreid rapport over de hierboven beschreven schendingen. Terwijl de Tunesische autoriteiten de toegang tot asielprocedures nog steeds niet hebben hersteld, gaan deze mensenrechtenschendingen door.  

Op zee onderschept en onrechtmatig uitgezet

Onlangs sprak Amnesty International met zeven mensen die voor de kust bij Sfax op zee waren onderschept. Zij werden vervolgens tussen december 2025 en april 2026 onrechtmatig collectief naar Libië of Algerije uitgezet. 

Amin uit Sudan en Ibrahim uit Kameroen vertelden hoe ze in februari en maart 2026 op zee werden onderschept door de Tunesische kustwacht en daarna samen met tientallen anderen door de Nationale Garde naar Libië werden uitgezet. Daar werden ze vastgehouden en als gijzelaars gebruikt. 

Amin zei: “De [Tunesische] kustwacht bleef maar rondjes varen om onze boot, waardoor er golven ontstonden totdat ze hem lieten kapseizen… We waren met 38 mensen, onder wie kinderen, en we vielen allemaal in het water, zonder reddingsvesten. Ik denk dat er misschien wel twintig mensen zijn verdronken… [De kustwacht] nam alleen degenen mee die het hadden overleefd… Ik kan nog steeds niet slapen als ik aan dat moment terugdenk.” 

Ibrahim vertelde: “[Nadat we van boord waren gehaald, hebben agenten van de Nationale Garde] ons geschopt en geslagen met zwarte buizen, om ons te straffen omdat we de zee op waren gegaan… Ze brachten ons naar een post vlakbij de Libische grens; daar sloegen ze iedereen minstens twintig minuten lang met ijzeren staven; ze braken bijna mijn hand… We kwamen terecht in het [Libische] detentiecentrum van Al Assah.” 

Khedija, gevlucht uit Eritrea, alleenstaande moeder met drie kinderen, vertelde hoe ze in april 2026 werd onderschept, voordat de Nationale Garde haar en anderen collectief naar Libië uitzette:  

“In de haven namen ze al onze spullen af, een agent sloeg me omdat ik mijn telefoon niet wilde afgeven… Ze lieten ons buiten helemaal uitkleden, ze fouilleerden me van voren en van achteren… Ze sloegen de mannen, schopten ze en gaven ze klappen terwijl hun handen vastgebonden waren…  

“We reden ’s nachts naar een [Nationale Garde]-post in de woestijn, daar bleven we drie dagen… Er was geen melk of luiers voor de baby’s, ze bleven vies… De [Nationale Garde] liet de mannen elke dag heel lang push-ups doen, terwijl ze herhaalden ‘geen zwarte mensen in Tunesië’, en ze sloegen ze als ze stopten… [In Libië] geselden gewapende mannen me elke dag om losgeld te krijgen, totdat een andere vrouw me hielp betalen.”  

Belofte op toezicht alleen op papier

De EU kondigde toezichtmaatregelen aan. Die hebben tot nu toe niet geleid tot verbeteringen. Sinds 2023 zegt de Commissie dat er “speciale toezichtmechanismen” komen, maar verdere informatie hierover ontbreekt. 

De Commissie liet Amnesty International in haar reactie van april 2026 ook weten dat ze een “interne procedure voor de afhandeling van beschuldigingen van mensenrechtenschendingen” had afgerond. 
Informatie over deze procedure, het aantal ontvangen beschuldigingen en de uitkomsten daarvan is echter nog niet openbaar. In april 2025 gaf de Commissie ook interne mensenrechtenrichtlijnen uit voor door de EU gefinancierde externe migratieprogramma’s. Dit document is echter niet openbaar beschikbaar. Dit roept vragen op over de daadwerkelijke impact en uitvoering ervan. 

“De verhalen die we horen van mensen op de vlucht die vastzitten in Tunesië, leggen de menselijke tol bloot van het migratiepartnerschap tussen de EU en Tunesië,” zegt Heba Morayef. “Dat is gebaseerd op insluiting in plaats van bescherming. De EU kan niet blijven wegkijken terwijl ze haar mensenrechtenverplichtingen ontloopt en haar migratiesamenwerking zulke ernstige schendingen blijft aanwakkeren. Aan deze samenwerking op het gebied van grenscontrole moet een einde komen.”