Demonstratie van verkrachtingsslachtoffers in Denemarken
© Amnesty International Denmark

Seksueel geweld in Nederland

In Nederland zegt 19 procent van de vrouwen en 3 procent van de mannen te hebben meegemaakt dat iemand hun lichaam binnendrong zonder instemming. De daders worden vaak niet bestraft. Als er geen tekenen zijn van dwang ben je volgens de wet niet verkracht. Amnesty vindt dat de wet moet veranderen. Verkrachtingsslachtoffers verdienen erkenning en betere wettelijke bescherming.

Het probleem

Seks zonder instemming=verkrachting

Jaarlijks worden naar schatting 100.000 mensen in Nederland verkracht. Verkrachting is in Nederland alleen strafbaar wanneer die gepaard gaat met dwang. Er moet dan sprake zijn geweest van geweld, bedreiging of andere feiten die wijzen op dwang. Het ontbreken van instemming en de vrijwilligheid van de seks staan niet centraal in de wet.

Het Verdrag van Istanbul en het VN-Vrouwenverdrag verplichten Nederland maatregelen te nemen om geweld tegen vrouwen aan te pakken. Verkrachting is een ernstige aantasting van iemands seksuele autonomie en een mensenrechtenschending. Amnesty pleit ervoor dat de Nederlandse wet wordt aangepast zodat seks zonder instemming strafbaar wordt als verkrachting.

Wanneer is er sprake van instemming voor seks?

Om verkrachting te vermijden, moet je voordat je seks hebt weten dat de andere persoon op dat moment ook seks met jou wil. Dit betekent niet dat je samen een contract hoeft te ondertekenen. Je moet simpelweg communiceren met je partner en je ervan verzekeren dat seks met wederzijds goedvinden plaatsvindt. De toestemming moet vrijwillig worden gegeven en voortkomen uit de vrije wil.

Als algemene regel geldt: Twijfel je? Vraag het. Twijfel je nog steeds? Stop. Dat betekent ook dat je nooit seks mag hebben met iemand die buiten bewustzijn is en niet kan reageren. Ook niet als die persoon eerder heeft aangegeven wel voor seks in te zijn. Hij of zij kan op dat moment namelijk geen toestemming geven.

Geen verzet betekent nog geen instemming

Als iemand zich niet kan verzetten, wil dat nog niet zeggen dat die persoon instemming geeft voor seks. In 70 procent van de verkrachtingen kan het slachtoffer zich niet verzetten omdat de persoon letterlijk verstijft van angst. Dit wordt ook wel freezing of tonic immobility genoemd. Dit is een normale overlevingsreactie.

Wat vindt Amnesty?

De Nederlandse verkrachtingswet moet snel worden aangepast. Het uitgangspunt moet zijn dat beide partners seks willen hebben. Is dat niet het geval, dan is er sprake van verkrachting. Daarvoor hoeft een slachtoffer zich niet te verzetten of duidelijk ‘Nee’ te zeggen.

Een ruime meerderheid (76 procent) van de Nederlanders vindt dat seks zonder wederzijdse instemming waarbij geen dwang of geweld wordt gebruikt verkrachting is.. De sociale norm is dus dat seks zonder instemming niet oké is. Het is de hoogste tijd dat dat ook blijkt uit onze verkrachtingswetgeving.

‘De wet is een symbool van wat we in onze samenleving goed en fout vinden. Dus zelfs als we niet weten of meer mensen veroordeeld gaan worden, is het belangrijk dat we zeggen dat we vinden dat seks zonder instemming verkrachting is.’

Een slachtoffer van seksueel geweld

Wat doet Amnesty?

Andere landen hebben wel een definitie van verkrachting waarin de instemming voor seksuele handelingen van beide partijen centraal staat. Nederland moet daarbij aansluiting zoeken. Amnesty roept de minister van Justitie en Veiligheid op om seks zonder instemming strafbaar te stellen als verkrachting.

#LetsTalkAboutYES

In 2020 en 2021 laten we van ons horen met de campagne #LetsTalkAboutYES. We richten ons daarin op aanpassing van de wet én op het met elkaar praten over seks en instemming (consent). Over seks praten is niet altijd gemakkelijk. Juist daarom is het belangrijk dat de discussie in Nederland op gang komt.

Ontwikkelingen

Op 8 maart 2020, Internationale Vrouwendag, trapten we de campagne af met een informatiebijeenkomst en deelname aan de Women’s March in Amsterdam. Daarna gingen groepen activisten in het hele land online en offline aan de slag om het gesprek over wederzijdse instemming bij seks aan te gaan. Samen met een actiegroep van vrouwen die een verkrachting meemaakten benadrukten we het belang van goede wetgeving tegenover Kamerleden en minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid. En meer dan 53.000 mensen schreven een kaart aan de minister met de oproep zijn wetsvoorstel aan te passen. Met succes: in november liet de minister de Kamer weten dat hij zijn voorstel zou aanpassen. En op 8 maart 2021 kwam hij met een wetsvoorstel waarin hij alle vormen van onvrijwillige seks strafbaar stelt als verkrachting. Amnesty is gevraagd om advies uit te brengen bij dit voorstel. Wij zullen dit voor 4 juni 2021 doen.

Wat kun jij doen?

Nederland moet ervan doordrongen raken dat onvrijwillige seks verkrachting is. Dat proberen we te bereiken op drie manieren. We roepen de politiek op zo snel mogelijk  een betere wet in te voeren, brengen op sociale media een discussie over onvrijwillige seks op gang en organiseren online bijeenkomsten. Doe je mee?

1) Kom nu in actie!

Binnenkort wordt er onderhandeld over een nieuw regeerakkoord. Dit is daarom hét moment om politici massaal te laten weten: vergeet dit onderwerp niet! Daarom voeren we nú actie. Laat jij politici ook weten dat het hoog tijd is voor een betere wet tegen verkrachting?

Spreek je uit op onze JA-muur

2) Help waar je helpen kunt

Alleen een goede wet is niet genoeg om verkrachting tegen te gaan. Iedereen moet ervan doordrongen worden dat onvrijwillige seks niet oké is. Daarom voeren we online en offline door het hele land verschillende acties. Denk aan slogans stoepkrijten, op sociale media het debat aanzwengelen, filmpjes maken en nog veel meer. Jouw hulp kunnen we daarbij goed gebruiken. Geef zelf aan wat je kunt en wilt en wij koppelen je aan een actie.

Ik geef me op

3) Kom naar een (online) bijeenkomst

Meer weten, meepraten of meewerken aan de campagne? Kom naar een online bijeenkomst over de campagne #LetsTalkAboutYES. Op deze pagina zie je wanneer de volgende  bijeenkomst is.

 

Ben jij slachtoffer van seksueel geweld en zoek je hulp? Kijk dan op: https://www.centrumseksueelgeweld.nl/  of https://www.watkanmijhelpen.nl/ of bel met het Centrum Seksueel Geweld op: 0800 0188.