Positieve stappen richting afschaffing doodstraf in Zuidoost-Azië
Een groeiend aantal landen binnen de Associatie van Zuidoost-Aziatische Staten (ASEAN) zet positieve stappen om het gebruik van de doodstraf te beperken. Dat is goed nieuws in een regio waar de doodstraf van oudsher veel wordt opgelegd. Dat stelt Amnesty International in aanloop naar de Werelddag tegen de Doodstraf op 10 oktober.
De afgelopen 20 jaar vonden hervormingen plaats en was er een afname van het aantal executies in de 11 ASEAN-lidstaten. Er zijn drie landen in de regio die de doodstraf wettelijk volledig hebben afgeschaft: Cambodja, de Filippijnen en Oost-Timor. Dat is te lezen in de nieuwe briefing van Amnesty International ‘Changing Tides: Reform and resistance on the death penalty in ASEAN’.
Afname doodstraf
In Indonesië hebben al tien jaar geen executies plaatsgevonden, in Maleisië al 9 jaar niet en in Thailand al 8 jaar niet. Ook Brunei Darussalam en Laos hebben executies gepauzeerd en de afgelopen decennia weinig doodvonnissen opgelegd.
“Het aantal landen binnen de ASEAN dat executies uitvoert, daalt langzaam; alleen Myanmar, Singapore en Vietnam hebben de afgelopen vijf jaar executies voltrokken”, zegt Joshua Ericsson van Amnesty International Maleisië.
“Staten die executies blijven uitvoeren en het handhaven van de doodstraf rechtvaardigen als een uniek effectief middel voor de openbare veiligheid, raken steeds meer in een isolement. Staten moeten de stap zetten om executies te stoppen en de doodstraf uiteindelijk volledig af te schaffen.”
Singapore als uitzondering
Singapore blijft de enige ASEAN-lidstaat waarvan bekend is dat het regelmatig executies uitvoert en zich openlijk verzet tegen ingrijpende hervormingen van de doodstraf. Dit jaar zijn er tot nu toe 19 executies uitgevoerd, allemaal voor drugsgerelateerde misdrijven. Dit aantal is nu al hoger dan de 17 executies die in 2025 werden geregistreerd en de negen die in 2024 werden geregistreerd. In Singapore bestaat de verplichte doodstraf, die meestal wordt opgelegd voor drugshandel, vaak na oneerlijke processen – wat de executies onwettig en willekeurig maakt onder internationaal recht. En kritiek op de doodstraf wordt in Singapore niet gewaardeerd: De autoriteiten pakken activisten die zich inzetten tegen de doodstraf hard aan en proberen hen het zwijgen op te leggen.
De militaire autoriteiten in Myanmar begonnen in 2022 na 30 jaar weer executies uit te voeren. In 2025 en 2026 werd de doodstraf uitgebreid met nieuwe misdrijven waarvoor de straf opgelegd kan worden. In Vietnam blijft het officiële aantal executies staatsgeheim, waardoor het moeilijk is de cijfers te verifiëren, maar de autoriteiten voerden hervormingen door die naar verwachting het aantal misdrijven waarop de doodstraf staat, zullen terugbrengen van 18 naar vier.
Op weg naar afschaffing
Verschillende ASEAN-landen hebben ingrijpende hervormingen doorgevoerd, zoals het verminderen van het aantal misdrijven waarop de doodstraf staat, het afschaffen van verplichte doodvonnissen, en het invoeren van procedures om het gebruik van de doodstraf te herzien of te verminderen.
“Indonesië, Maleisië, Thailand en Vietnam lopen voorop bij de hervormingen, en blijven de reikwijdte van de doodstraf beperken”, zegt Joshua Ericsson. “Als deze trend zich voortzet, zullen we een aanzienlijke daling zien in het aantal mensen dat ter dood is veroordeeld of in de dodencel zit.”
Thailand heeft op grond van zijn drugsbestrijdingswet van 2021 het aantal gevallen beperkt waarin de doodstraf kan worden opgelegd voor drugsgerelateerde misdrijven. In Maleisië hebben recente wetshervormingen het kader voor de doodstraf in het land ingrijpend veranderd, waardoor het aantal ter dood veroordeelden zal dalen van meer dan 1.200 tot ongeveer 100 tegen eind 2025. In Indonesië wordt de doodstraf in een nieuw Wetboek van Strafrecht aangemerkt als een ‘bijzondere straf’ die alleen als laatste redmiddel mag worden toegepast.
De executie van Christa Pike mislukte
Roep de gouverneur van Tennessee op haar doodstraf om te zetten
De doodstraf voor drugsgerelateerde misdrijven
“De doodstraf voor drugsgerelateerde misdrijven blijft van kracht in alle acht ASEAN-lidstaten die de doodstraf nog handhaven, wat in strijd is met het internationaal recht en de internationale normen op dit gebied”, zegt Joshua Ericsson. “Singapore blijft de uitzondering in de regio als het enige land in de ASEAN waar we executies voor drugsgerelateerde misdrijven konden bevestigen en waar nog steeds verplichte doodvonnissen worden opgelegd voor drugshandel.”
In 2025 is door gewijzigde wetgeving in Vietnam de doodstraf afgeschaft voor acht strafbare feiten, waaronder drugstransport. Thailand heeft het aantal gevallen beperkt waarin de doodstraf kan worden opgelegd voor drugsgerelateerde misdrijven. Na de afschaffing van de verplichte doodstraf* in 2023 zijn in Maleisië de door hoge rechtbanken opgelegde doodvonnissen voor drugsgerelateerde misdrijven in hoger beroep omgezet.
*De verplichte doodstraf (mandatory death penalty) is een wettelijke regeling waarbij een rechter automatisch de doodstraf moet opleggen aan een dader die schuldig is bevonden aan een bepaald misdrijf. Hierbij heeft de rechter geen ruimte om rekening te houden met de persoonlijke achtergrond .van de dader, de specifieke context of eventuele verzachtende omstandigheden.
Oproep Amnesty International
Amnesty roept de regeringen van de ASEAN-lidstaten die de doodstraf nog steeds handhaven op om onmiddellijk een officieel moratorium op executies in te stellen of te handhaven, en maatregelen te nemen om deze wrede straf volledig af te schaffen. In afwachting van de volledige afschaffing moeten staten de doodstraf voor drugsgerelateerde misdrijven afschaffen, het recht op een eerlijk proces waarborgen en alle wetten en beleidsmaatregelen intrekken die leiden tot een discriminerende toepassing van de doodstraf.
Amnesty International is in alle gevallen, zonder uitzondering, tegen de doodstraf.
