Na zeven jaar vrijspraak voor hulpverleners in Griekenland, met bittere nasmaak

De rechtbank van Mytilini op het Griekse eiland Lesbos heeft Pieter Wittenberg (78), Seán Binder en 22 andere vrijwilligers vrijgesproken in de strafzaak die sinds 2018 tegen hen liep. Zij werden beschuldigd van lidmaatschap van een criminele organisatie, fraude, witwassen en mensensmokkel. Met de vrijspraak komt een einde aan zeven jaar onterechte beschuldigingen.

De 24 vrijwilligers die terechtstonden, waren in 2016 op Lesbos om mensen te helpen. Daar kwamen bij de kust honderden mensen op de vlucht in bootjes aan, na een tocht over één van de dodelijkste zeeroutes van Europa. Pieter Wittenberg werkte als schipper op een reddingsboot en Seán Binder was een getrainde duiker. Zij werden samen met 22 andere vrijwilligers van een erkende maatschappelijke organisatie vervolgd op basis van oneerlijke en ongegronde beschuldigingen, simpelweg voor het helpen van vluchtelingen en migranten die op zee dreigden te verdrinken. Het proces werd een aantal keer uitgesteld om procedurele redenen.

“De beslissing van vandaag is een welkome opluchting voor Seán en zijn vrienden, familie en supporters, maar ook voor het maatschappelijk middenveld in Griekenland en daarbuiten”, reageert Eve Geddie van Amnesty International. Hoewel Amnesty de vrijspraak toejuicht, benadrukt de organisatie nogmaals dat deze aanklachten nooit voor de rechter hadden mogen komen. De mensenrechten van de hulpverleners zijn geschonden en hun levens staan al jaren in de wachtstand. “We hopen dat de beslissing van vandaag een duidelijk signaal is aan Griekenland en andere Europese landen dat solidariteit, medeleven en het verdedigen van mensenrechten beschermd en gevierd moeten worden, en niet bestraft,” voegt Geddie toe.

Gemengde gevoelens

De vrijspraak roept gemengde gevoelens op. Na al die jaren van vervolging voelt deze vrijspraak voor Pieter Wittenberg als een opluchting. Hij vertelt Amnesty dat hij nooit had kunnen bedenken dat zijn hulp ooit tot een strafzaak zou leiden. “Ik heb altijd gehandeld vanuit mijn geweten en vanuit mijn plicht als mens en als zeeman: mensen in nood helpen. Ik ben dankbaar dat de rechtbank heeft bevestigd dat mensen helpen geen misdaad is, maar de schade die deze jarenlange vervolging heeft aangericht voor mensen op de vlucht is onverteerbaar.”

Seán Binder noemt de beslissing van de rechter de enige mogelijke, op basis van de beperkte rechtsgrondslag van de aanklachten en het zwakke bewijs van de aanklager. “Het is een enorme opluchting dat ik de komende 20 jaar niet in een gevangeniscel zal doorbrengen, maar tegelijkertijd is het verontrustend dat dit ooit een mogelijkheid is geweest”, reageert Binder. “Vandaag is duidelijk geworden, zoals altijd al had moeten zijn, dat het verlenen van levensreddende humanitaire hulp een plicht is, geen misdaad. Dat het gebruik van WhatsApp normaal is, geen bewijs van criminaliteit.* Dat het kopen van wasmachines voor een vluchtelingenkamp iemand niet tot witwasser maakt. Deze vrijspraak moet een precedent scheppen.”

Oproep Amnesty International

Amnesty International hoopt dat de EU kennis neemt van de vrijspraak en sterkere waarborgen invoert tegen de criminalisering van humanitaire hulp onder EU-recht. Niemand mag gestraft worden voor het bieden van hulp.

Lees hier het Amnesty-rapport Europe: Punishing compassion: Solidarity on trial in Fortress Europe over de vervolging van mensen die vluchtelingen en migranten te hulp schoten. Lees ook: Griekenland absurd proces tegen reddingswerkers. Beluister hier de podcast waarin Seán Binder zijn verhaal vertelt.

* [Eén van de aanklachten was dat de verdachten gebruikmaakten van “een verdacht, versleuteld communicatiemiddel”, namelijk WhatsApp, red.]