Mensenrechten en internationaal recht moeten leidend zijn bij volgende stappen in Noordoost-Syrië

In Noordoost-Syrië vinden al langer gevechten plaats tussen de Syrische autoriteiten en de door Koerden geleide Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF). De Syrische autoriteiten namen gisteren de controle over sommige detentiecentra en kampen waar mensen worden vastgehouden die verdacht worden van banden met Islamitische Staat (IS) over van de SDF. Amnesty International roept op te handelen volgens de mensenrechten en het internationale recht.

Na de val van de voormalige regering van Bashar al-Assad in december 2024 bleef de SDF – de militaire vleugel van het door Koerden geleide Autonome Bestuur van Noord- en Oost-Syrië (AANES) – grote delen van het noordoosten van Syrië controleren. In december 2025 en januari 2026 braken er vijandelijkheden uit tussen de Syrische autoriteiten en de SDF in de stad Aleppo, waarbij ten minste twintig burgers omkwamen of gewond raakten.

Op 20 januari namen de Syrische autoriteiten de controle over enkele detentiecentra waar mensen worden vastgehouden vanwege hun vermeende banden met IS over, waaronder het kamp al-Hol. De AANES bleef andere kampen en detentiecentra in het noordoosten van Syrië controleren.

“De Syrische autoriteiten moeten, in samenwerking met AANES, een mensenrechtenconform screeningproces uitvoeren in de detentiecentra en kampen die zij nu controleren”, zegt Kristine Beckerle van Amnesty International.

“Zij moeten vaststellen wie er moet worden onderzocht en vervolgd voor misdrijven volgens het internationaal recht of ernstige misdrijven volgens het nationale recht, wie er indien nodig moet worden gerepatrieerd en vervolgd in hun land van herkomst, en wie er moet worden vrijgelaten. Nationale procedures moeten voldoen aan internationale normen voor een eerlijk proces. De doodstraf mag niet als straf worden oplgelegd.”

Bewijsmateriaal veiligstellen

“De Syrische autoriteiten en de AANES moeten ook dringend bewijsmateriaal veiligstellen en bewaren van misdaden die volgens het internationaal recht door IS zijn begaan, waaronder locaties van gruweldaden en massagraven en documentair bewijsmateriaal in detentiecentra. Het achtergelaten bewijsmateriaal van misdaden, is essentieel om het lot en de verblijfplaats vast te stellen van Syriërs die door toedoen van IS zijn verdwenen, en om de daders van misdaden volgens het internationaal recht, waaronder oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, te onderzoeken en te vervolgen.”

Oproep Amnesty International

“Herhaalde gevechten in Syrië hebben verwoestende gevolgen gehad voor burgers. Amnesty International herhaalt haar oproep aan alle partijen die betrokken zijn bij de recente gevechten om zich te houden aan hun verplichtingen op grond van het internationaal humanitair recht en ervoor te zorgen dat burgers niet de prijs betalen voor een nieuwe politieke crisis in Syrië.”

Achtergrond

Half januari vaardigde president Ahmed al-Sharaa decreet nr. 13 van 2026 uit over de rechten van Koerden in Syrië. Op 18 januari kondigde hij een akkoord aan met SDF-commandant Mazloum Abdi over burgerlijk bestuur, grensovergangen, veiligheidsintegratie en staatscontrole op detentiecentra die verband houden met IS.

Op 19 januari werd de overeenkomst verbroken, wat leidde tot een hernieuwde vijandelijkheden. Burgerobjecten, waaronder infrastructuur, zouden zijn beschadigd en vernietigd. Volgens de VN zijn ongeveer 11.000 mensen naar Qamishli in het gouvernement al-Hassake gevlucht als gevolg van de gevechten of uit angst voor verdere escalatie. Op 20 januari werd een vierdaags staakt-het-vuren afgekondigd, hoewel er nog steeds meldingen kwamen dat er werd gevochten.

Rapport van Amnesty over kampen

In 2024 rapporteerde Amnesty International over de tienduizenden mannen, vrouwen en kinderen die vastzaten in detentiekampen en -faciliteiten in Noordoost-Syrië, onder wie Syriërs, Irakezen en andere buitenlanders. Onder de gedetineerden bevinden zich zowel daders als slachtoffers van misdrijven begaan door IS, zoals overlevenden van mensenhandel door IS, maar ook mensen die geen enkele band hebben met de gewapende groepering. Onder de slachtoffers bevinden zich mogelijk ook honderden Yezidi’s en mensen uit andere minderheidsgemeenschappen die door IS zijn ontvoerd.

In 2025 riep Amnesty International de Syrische regering, de autonome autoriteiten, de door de VS geleide coalitie en de VN op om dringend langverwachte oplossingen voor de crisis te vinden.