Een vrouw in de Nigerdelta in Nigeria staat bij een olieput die meermaals olie heeft gelekt
© Kadir van Lohuizen / NOOR

Shell in Nigeria

Al ruim een halve eeuw winnen de Nigeriaanse regering en multinationals, waaronder Shell, olie in de Nigerdelta. Het land heeft er miljarden mee verdiend, maar de meerderheid van de bevolking in de Delta leeft te midden van olievervuiling in grote armoede. Hun sociaaleconomische rechten worden dagelijks geschonden.

Het probleem

De Nigerdelta in Nigeria is een van de grootste rivierdelta’s ter wereld en een van de dichtstbevolkte regio’s van Afrika. In 1958 begon de olie-industrie hier commercieel te produceren, nadat Shell er twee jaar eerder ruwe olie had ontdekt. SPDC, een dochteronderneming van Shell, is verantwoordelijk voor de operationele werkzaamheden in het gebied. Samen met het staatsoliebedrijf NNPC, Elf Petroleum Nigeria en Agip zit SPDC in een joint venture.

De komst van de oliemaatschappijen heeft de lokale bevolking meer kwaad dan goed gebracht. Olielekkages als gevolg van kapotte pijpleidingen hebben een verwoestend effect op de omgeving en ondermijnen de sociaaleconomische rechten van de bewoners van het gebied, zoals de rechten op voedsel, huisvesting, werk, schoon drinkwater en gezondheidszorg.

© Petterik Wiggers / Panos Pictures
De viskwekerij van de familie Dooh in de Nigerdelta in Nigeria is verwoest door een lekkende oliepijplijn van Shell, in 2011. Vier Nigeriaanse boeren, onder wie Dooh, spanden samen met Milieudefensie een rechtszaak aan tegen Shell.

Wat doet Amnesty?

Amnesty houdt zich al sinds de jaren negentig bezig met de grootschalige olievervuiling in de Nigerdelta. We hebben onder meer geprobeerd om de executies van milieuactivist Ken Saro-Wiwa en andere Ogoni te voorkomen. De Ogoni zijn een etnische groep die in de Nigerdelta woont. In 2009 publiceerde Amnesty het rapport Petroleum, Poverty and Pollution in the Niger Delta over de gevolgen van de vervuiling van grond, water en lucht voor de rechten van de lokale bevolking. Sindsdien zijn er vele Amnesty-onderzoeksmissies in de Nigerdelta geweest. Speciale aandacht gaat uit naar de inadequate manier waarop oliemaatschappijen reageren op lekkages.

Amnesty heeft de slachtoffers van de vervuiling een gezicht gegeven en steunt hen in de moeizame strijd om compensatie en andere vormen van genoegdoening te krijgen. De organisatie heeft veel aandacht gegenereerd voor de situatie van de Bodo-gemeenschap.

Ontwikkelingen

Moord op Ken Saro-Wiwa

Op 10 november 1995 werd de Nigeriaanse schrijver en milieuactivist Ken Saro-Wiwa samen met acht andere activisten uit het Ogoni-volk geëxecuteerd door de militaire regering in Nigeria. De gebeurtenis drukte destijds de wereld met de neus op de feiten over de verwoestende impact en de grote macht van de olie-industrie in de Nigerdelta. Desondanks zijn, twee decennia na zijn dood, de misstanden waar Ken Saro-Wiwa actie tegen voerde nog steeds niet opgelost.

Schoonmaak en compensatie

De Nigeriaanse regering faalt jammerlijk in het reguleren van de olie-industrie en het beschermen van de rechten van de inwoners van de Nigerdelta. Oliemaatschappijen doen bovendien onvoldoende om het lekken van olie tegen te gaan. Veel pijpleidingen zijn verouderd en aan vervanging toe. Daarnaast wordt er te weinig gedaan om sabotage en diefstal te voorkomen. Oliemaatschappijen zijn verantwoordelijk voor het opruimen van de vervuiling, ongeacht de oorzaak van de lekkage. De kwaliteit van het schoonmaken en het herstellen van de grond en het water laten echter zeer te wensen over. Als de lekkage toe te schrijven is aan falen van het bedrijf, dan moet er schadevergoeding betaald worden aan gedupeerden. In de praktijk blijven zij echter meestal met lege handen staan. Een welkome uitzondering was de Bodo-gemeenschap, die in het Verenigd Koninkrijk een internationale rechtszaak tegen Shell aanspande. Er werd een schikking getroffen van 70 miljoen euro, waardoor de levens van bewoners van Bodo ten goede veranderden.

VN-rapport toont gevaar van vervuiling

In 2011 bevestigde het Milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) de grote omvang van de vervuiling in Ogoniland, een gebied in de Nigerdelta. Een alarmerend wetenschappelijk rapport toonde het gevaar van de vervuiling voor de gezondheid van de bewoners aan. UNEP drong aan op noodmaatregelen om de drinkwatervoorziening in de Delta te verbeteren. Veel aanbevelingen uit dit rapport gericht aan de Nigeriaanse overheid en aan Shell zijn ruim vijf jaar na dato nog niet geïmplementeerd.

In het voorjaar van 2015 werd Muhammadu Buhari gekozen tot nieuwe president van Nigeria. Hij heeft kort na zijn aantreden toegezegd tempo te willen maken met het uitvoeren van de aanbevelingen uit het UNEP-rapport. Een belangrijk stap in die richting is de toezegging die Buhari op 5 augustus 2015 deed om een fonds op te zetten dat de schoonmaak van het gebied moet gaan bekostigen. Ook Shell gaat aan dit fonds bijdragen. Behalve financieel bijdragen is het van groot belang dat Shell zijn werkwijze om olielekkages te voorkomen en opruimen structureel gaat verbeteren.

© Hjelmer Visser / Amnesty International

Amnesty’s oproep

Amnesty roept de Nigeriaanse regering op om:

  • Te garanderen dat de mensenrechten en het milieu in de Nigerdelta worden beschermd.
  • Het (onafhankelijk) toezicht op de olie-industrie te verbeteren en te investeren in effectieve handhaving en toepasselijke sancties.
  • De aanbevelingen van het VN-milieurapport over Ogoniland (2011) volledig te implementeren.

Amnesty roept Shell op:

  • Het eigen mensenrechtenbeleid, waarin respect voor de mensenrechten uitgangspunt is, ook in de Nigeriaanse praktijk waar te maken.
  • De gevolgen van de bedrijfsactiviteiten op mens en milieu te monitoren, informatie hierover openbaar te maken en getroffen gemeenschappen op een zinvolle en respectvolle manier te consulteren.
  • Vervuiling effectief op te ruimen en slachtoffers adequaat te compenseren als de vervuiling veroorzaakt is door het bedrijf.
  • De toegepaste schoonmaakmethode volledig te herzien in lijn met de aanbeveling van het VN-milieurapport over Ogoniland (2011).

Amnesty roept de Nederlandse regering op:

  • Druk uit te oefenen op Shell zodat het bedrijf zich in de Nigerdelta verantwoordelijk gaat gedragen, met respect voor milieu en mensenrechten.
  • Wettelijke maatregelen in te stellen die gericht zijn op het afdwingen van respect voor mensenrechten bij internationaal opererende bedrijven die in Nederland gevestigd zijn.