Online vrijheid, monitoring door de overheid en online haat

Begrippen als “openbare orde verstoring” laten ruimte voor interpretatie. Het kabinet zegt dat dit meestal zal gaan om strafbare feiten, maar het voorstel is zo breed geformuleerd dat ook vreedzame uitingen gemonitord kunnen worden. Daardoor bestaat het risico dat mensen die niets strafbaars doen in politiesystemen terecht komen vanwege hun mening. Bevoegdheden die bedoeld zijn om criminaliteit op te sporen, schuiven op naar het preventief monitoren van burgers.

Bij een strafbaar feit mág de politie al van alles. Deze wet gaat echter veel verder. Door de vage omschrijving van een mogelijke ‘ordeverstoring’ komt de drempel voor surveillance veel lager te liggen. Daardoor dreigt een verschuiving van het uitgangspunt dat mensen onschuldig zijn tot het tegendeel is bewezen, naar het idee dat burgers eerst als verdacht worden behandeld. De overheid moet uitgaan van vertrouwen, niet wantrouwen.

Mensen kunnen zich minder vrij voelen om hun mening te delen wanneer zij weten dat hun online activiteiten worden gevolgd door de overheid. Want als jij het gevoel hebt dat de overheid met je mee leest en er zo meteen zomaar een politieagent bij je voor de deur kan staan, zou je dan die kritische post nog zo makkelijk plaatsen? En niet alleen dat, maar jouw gegevens komen dan ook in de politiesystemen, die weer kunnen worden gedeeld met andere overheidsdiensten en zelfs met andere landen. 

De politie kan informatie verzamelen over wie een demonstratie organiseert, wie daar (misschien) naartoe gaat en wie daarover online iets zegt. Ze verzamelen daarbij ook persoonsgegevens uit openbare Telegram- en Whatsapp-kanalen. Dit komt in de politiesystemen terecht, ook al doen deze burgers niets strafbaars en zijn ze dat ook niet van plan. Ze maken simpelweg gebruik van hun recht op demonstratie en vrije meningsuiting. De politie mag vervolgens zelfs gericht onderzoek doen naar individuen en hen online volgen. Daarmee komt het demonstratierecht ook onder druk te staan.

Het verzamelen van gegevens over online activiteiten kan grote gevolgen hebben, ook als het om openbare informatie gaat. De politie kan zo in kaart brengen wat je politieke voorkeur is, naar welke demonstraties je gaat of met wie je omgaat. Die gegevens kunnen vervolgens worden gedeeld met andere overheidsinstanties, zoals inlichtingendiensten of derde landen. Hoe dit precies gebeurt blijft ondoorzichtig. En dat is een risico voor de rechten van de mensen en de bescherming daarvan.