Mensenrechten in de knel door toenemende surveillance in Argentinië

In de eerste twee jaar van de regering-Milei is het gebruik van surveillancetechnologieën toegenomen in Argentinië. Dit leidt tot meer profilering en vergeldingsmaatregelen, en heeft een afschrikwekkend effect op onder andere het recht op privacy en de vrijheid van meningsuiting. Dat blijkt uit een nieuw rapport van Amnesty International.

Het rapport ‘Sensing the Surveillance State’ beschrijft hoe de regering van Javier Milei via decreten en besluiten ingrijpende institutionele hervormingen heeft doorgevoerd om haar inlichtingencapaciteiten – en daarmee haar surveillancemechanismen – uit te breiden. Tussen 2024 en 2025 schafte de regering bovendien technologieën aan ter waarde van ten minste 1,2 miljoen dollar, waaronder tools voor het monitoren van sociale media, voor gezichtsherkenning en voor surveillance vanuit de lucht. Samen vormen deze beleidsmaatregelen en technologieën een systeem van massasurveillance.

Massasurveillance

“Er wordt op grote schaal toezicht uitgeoefend op Argentijnen, zowel in de fysieke als in de digitale ruimte, met verwoestende gevolgen”, zegt Matt Mahmoudi van Amnesty International.

“Deze technologieën zijn een integraal onderdeel geworden van de infrastructuur van staatscontrole, en zijn onder andere gericht tegen afwijkende meningen, protestbewegingen en gemarginaliseerde groepen die gemarginaliseerd worden”, aldus Matt Mahmoudi.

Wanneer machtige mensen geen verantwoording willen afleggen, vallen ze mensen aan die vragen stellen. Daarbij gebruiken ze alles wat tot hun beschikking staat om te surveilleren, te controleren en te onderdrukken.

Het rapport is gebaseerd op interviews met 21 mensen, onder wie journalisten, activisten, mensen die bespioneerd werden, jongeren en mensenrechtenverdedigers; op een analyse van aanbestedingsdocumenten en gegevens over aangeschafte surveillancetechnologieën; en op informatie die is verkregen via verzoeken op basis van de Argentijnse wet op de openbaarheid van bestuur.

Drones boven je hoofd

De Argentijnse regering heeft verschillende surveillancetechnologieën aangeschaft, waaronder inlichtingenplatforms die zijn ontworpen voor het verzamelen, combineren en visualiseren van grote hoeveelheden (persoons) gegevens afkomstig van sociale media, websites, het dark web, technische infrastructuur en andere openbare databanken.

Daarnaast kocht de regering licenties voor gezichtsherkenningssoftware van bedrijven die erom bekend staan biometrische gegevens op grote schaal te exploiteren zonder adequate wettelijke grondslag, en drones met bijbehorende controlecentra, geautomatiseerde volgmogelijkheden, warmtebeeldcamera’s en realtime (live) beeldoverdracht.

Gepensioneerden in Buenos Aires houden elke woensdag een protestmars naar het Nationaal Congres om te demonstreren tegen de bezuinigingen op de pensioenen door de regering. Amnesty International sprak met Ana Tapia, lid van het collectief ‘Jubilados Insurgentes’ (Opstandige Gepensioneerden). Zij zei het volgende:

We zijn al heel lang allemaal volledig geïdentificeerd… Soms loop je ergens naartoe en zie je plotseling een drone vlak boven je hoofd zweven. Soms op nog geen twee meter afstand. Waarom zo dichtbij? Waarom moet het zo invasief?

Zelfcensuur

Het rapport beschrijft de directe impact die dergelijke surveillance heeft op verschillende groepen, onder wie journalisten, activisten en migranten. Zo blijkt dat sommige mensen aan zelfcensuur doen op sociale media en in de openbare ruimte. Zij nemen minder deel aan demonstraties en gaan voorzichtiger te werk bij het organiseren van openbare activiteiten, uit angst om geïdentificeerd te worden en tot doelwit gemaakt te worden.

Intensiever gebruik surveillance door autoritaire staten

Amnesty International doet wereldwijd onderzoek naarmisbruik en oneigenlijk gebruik van surveillancetechnologieën. De aanschaf van en het uitgebreide gebruik door AI-gestuurde surveillance weerspiegelen een wereldwijde trend. Het gebruik van dergelijke surveillanceproducten door de staat stimuleert bedrijven om activiteiten te ontplooien om grootschalige surveillance te commercialiseren.

Dit alles brengt risico’s met zich mee voor mensenrechten zoals het recht op privacy, gelijkheid en non-discriminatie, op vrijheid van meningsuiting en op vreedzame vergadering.

“Wat er in Argentinië gebeurt, is geen uitzondering”, zegt Matt Mahmoudi. “Wereldwijd maken staten die autoritair te werk gaan steeds intensiever gebruik van surveillancetechnologieën gericht tegen mensenrechtenverdedigers, jongeren, migranten, gemarginaliseerde en ontheemde groepen, en dissidenten. En te vaak gaat dit gepaard met een gebrek aan toezicht, transparantie of verantwoording.”

Oproep Amnesty International

Amnesty International roept de Argentijnse autoriteiten op om de ontwikkeling, productie, verkoop en het gebruik van technologieën voor biometrische herkenning op afstand – die worden ingezet voor zowel massa- als gerichte discriminerende surveillance – te verbieden. Ook moet het onrechtmatige gebruik ervan worden verboden.

De Argentijnse autoriteiten moeten daarnaast ook passende maatregelen conform de mensenrechten nemen voor de aanschaf, ontwikkeling, productie, verkoop, import en export van surveillancetechnologieën, en specifieke beleidskaders vaststellen voor het gebruik ervan.

“Argentinië moet aantonen dat het zich inzet voor de mensenrechten, door ervoor te zorgen dat het gebruik van door AI-gestuurde surveillance niet ongecontroleerd verloopt, en dat het degenen ter verantwoording roept die verantwoordelijk zijn voor mensenrechtenschendingen die door deze systemen worden veroorzaakt”, aldus Matt Mahmoudi.