Lhbtqia+-gemeenschap zwaar onder druk

De lhbtqia+-gemeenschap staat in Rusland onder extreme druk door zeer repressieve wetgeving en maatschappelijke vijandigheid. Onder invloed van de staatsmedia en de Orthodoxe Kerk zien veel Russen de lhbtqia+-gemeenschap als een bedreiging van ‘Russische traditionele waarden’.

Wet tegen ‘homopropaganda’

Sinds 2013 geldt in Rusland een wet tegen ‘homopropaganda’. Het doel van de wet was het verbieden van het verspreiden van informatie over ‘niet-traditionele relaties’ aan minderjarigen. In 2022 werd deze wet uitgebreid tot een algeheel verbod op positieve uitingen over lhbtqia+-relaties op straat, in media, boeken, advertenties en online platforms. Een overtreding kan leiden tot hoge boetes, gevangenisstraf of uitzetting voor buitenlanders.

Lhbtqia+-gemeenschap geldt als extremistisch

In december 2023 bestempelde het Russische Hooggerechtshof de (overigens niet-bestaande) ‘internationale lhbt-beweging’ als extremistisch. Daarmee werden alle lhbtqia+-gerelateerde activiteiten feitelijk verboden. Organisatoren riskeren tot 10 jaar cel, deelnemers tot 6 jaar. Zelfs het tonen van lhbt-symbolen zoals de regenboog kan leiden tot vervolging. Mensen die verdacht worden van betrokkenheid bij ‘extremistische’ activiteiten kunnen hun baan verliezen of worden afgesloten van hun bankrekening.

De Russische overheid gebruikt de strenge wetgeving om maatschappelijke organisaties te sluiten, websites te blokkeren en activisten te intimideren. Veel lhbtqia+-organisaties zijn inmiddels uitgeweken naar het buitenland of volledig ondergronds gegaan om hun werk voort te zetten. Binnen Rusland durven ouders, docenten en hulpverleners jongeren nauwelijks nog te ondersteunen uit angst voor vervolging.

Transpersonen

Het Russische parlement nam in juli 2023 nieuwe wetgeving aan met een verschrikkelijke, negatieve impact op het leven van mensen die een geslachtsverandering willen of hebben ondergaan. Operaties zijn op basis van deze wet verboden, behalve als sprake is van aangeboren afwijkingen. Degenen die in het buitenland een operatie ondergaan mogen in documenten hun geslacht vervolgens niet wijzigen. Ook mogen ze geen kinderen adopteren. Huwelijken worden ontbonden als een van de partners een geslachtsverandering ondergaat. Amnesty noemde dit ‘abominabele trans fobische wetgeving’ met een ‘volslagen minachting voor de mensenrechten van transgenders in de Russische maatschappij’.

Geweld tegen lhbtqia+-gemeenschap

De wet tegen de ‘homopropaganda’, in combinatie met straffeloosheid, werkt in Rusland in de praktijk als aanmoediging om, veelal ongestraft, homo’s en lesbiennes aan te vallen. Onder veel conservatieve Russen leeft het idee dat homo’s ook pedofielen zijn. Er zijn knokploegen die homo’s aanvallen. Van opsporing en berechting van de daders van dergelijk homofoob geweld wordt doorgaans nauwelijks serieus werk gemaakt. In de mainstream massamedia worden homoseksuele mannen ook als pedofielen neergezet.

In de Russische deelrepubliek Tsjetsjenië is de situatie voor lhbtqiA+-mannen en -vrouwen nog ernstiger dan in de rest van Rusland. President Ramzan Kadyrov regeert er met harde hand en propageert strenge familiewaarden. In 2017 onthulde de onafhankelijke Russische krant Novaja Gazeta een heksenjacht op homoseksuele mannen. De mannen rond Kadyrov faciliteren groepen die mannen (vaak via sociale media) lokken en daarna gevangenhouden, martelen en soms zelfs vermoorden. Voor de opgejaagde Tsjetsjeense lhbtqia+-gemeenschap is homofobie niet nieuw, maar deze systematische terreur tegen homo’s was dat wel. Er zijn ook gevallen bekend van gevluchte lesbische vrouwen die door familieleden met geweld uit het buitenland zijn teruggehaald.

Internationale druk en solidariteit

Amnesty International roept op tot internationale druk en solidariteit met de Russische lhbtqia+-gemeenschap. De combinatie van wetten tegen ‘homopropaganda’, extremisme en pornografie maakt het voor lhbtqia+-personen in Rusland vrijwel onmogelijk om openlijk te leven of op te komen voor hun rechten.