Rusland verbiedt Nobelprijswinnaar Memorial
Het Russische Hooggerechtshof heeft tijdens een besloten zitting op 9 april 2026 het verzoek van het ministerie van Justitie ingewilligd om de “Internationale publieke beweging Memorial” te verbieden. De mensenrechtenorganisatie Memorial was in 2022 medewinnaar van de Nobelprijs voor de Vrede. Amnesty International roept de Russische autoriteiten op dit besluit terug te draaien.
De “Internationale publieke beweging Memorial” is een verzamelnaam die de Russische regering gebruikt voor alle aan Memorial gelieerde organisaties, die nu als „extremistisch“ zijn aangemerkt. Daarmee zijn de activiteiten van deze organisaties in Rusland verboden. Memorial werd aan het einde van de Sovjettijd opgericht en groeide sindsdien uit tot een gemeenschap van tientallen zusterorganisaties die in Rusland en het buitenland actief zijn.
“Memorial zet zich al bijna 40 jaar onvermoeibaar in om vroegere en huidige onderdrukking in Rusland te documenteren. Dat zorgt ervoor dat schendingen tegen miljoenen mensen niet worden vergeten”, zegt Denis Krivosheev van Amnesty International.
“Hieronder vallen de slachtoffers van Stalins Goelag, onwettige acties en mensenrechtenschendingen in de conflicten in Tsjetsjenië, Georgië en Oekraïne, en de willekeurige detentie van honderden critici en politieke tegenstanders van het Kremlin. Memorial, een mensenrechtenorganisatie in de frontlinie, heeft de mensenrechten moedig verdedigd. Ondanks gruwelijke represailles, waaronder het vervolgen, vastzetten en doden van haar medewerkers.” Ook werden gebouwen van Memorial aangevallen en in brand gestoken. In 2022 was Memorial medewinnaar van de Nobelprijs voor de Vrede.
Mensenrechtenwerk strafbaar gesteld
Door Memorial als ‘extremistisch’ te bestempelen, richten de autoriteiten zich niet alleen tegen een van de oudste maatschappelijke organisaties van Rusland, maar stellen ze ook het mensenrechtenwerk zelf strafbaar.
“Vanaf nu kan het liken of delen van posts van Memorial op sociale media en ander materiaal van hen, en het verwijzen daarnaar in publicaties zonder de ‘extremistische’ status van de organisatie te vermelden, worden vervolgd als een strafbaar feit. Deze schaamteloze pogingen van het Kremlin om Memorial te verbieden en haar uitgebreide archieven van mensenrechtenschendingen uit het publieke domein te wissen, zijn betreurenswaardig.”
Oproep Amnesty International
Amnesty roept de Russische autoriteiten op om dit schandalige besluit onmiddellijk terug te draaien. Ze moeten ervoor zorgen dat Memorial en andere mensenrechtenorganisaties vrij kunnen opereren, in overeenstemming met de verplichtingen van Rusland op het gebied van internationale mensenrechtenverdragen.
Jarenlange campagne tegen Memorial
Deze uitspraak vormt het dieptepunt van een jarenlange campagne tegen Memorial. Het is voor het eerst dat activiteiten van Memorial als geheel worden verboden.
In mei 2014 werd een van de organisaties die onder Memorial vallen, het in Rusland gevestigde Human Rights Centre Memorial, aangemerkt als “buitenlandse agent”. Sindsdien zijn ook verschillende andere Memorial-organisaties en ongeveer 20 van hun medewerkers bestempeld als “buitenlandse agenten”. In december 2021 werden International Memorial en Human Rights Centre Memorial ontbonden vanwege vermeende schendingen van de onderdrukkende wet op “buitenlandse agenten”. In februari 2026 voegde het ministerie van Justitie de in Zwitserland gevestigde Memorial International Association en de Duitse stichting Zukunft Memorial toe aan de lijst van “ongewenste organisaties”.
