VS moet verantwoording afleggen voor burgerdoden bij drone-aanval Afghanistan
© AFP via Getty Images

De Taliban grijpen de macht in Afghanistan

Wat is hiervan de achtergrond?

Amnesty maakt zich grote zorgen over het lot van de Afghaanse bevolking nu de Taliban de macht hebben overgenomen. De beelden van wanhopige mensen die probeerden het vliegveld van Kabul te bereiken om aan de Taliban te ontkomen, gingen de hele wereld over. Er ontvouwt zich een humanitaire crisis in Afghanistan en de buurlanden, waar dagelijks duizenden Afghanen naartoe vluchten. ‘Buitenlandse regeringen moeten alle maatregelen nemen om een veilig vertrek uit Afghanistan te waarborgen voor iedereen die het risico loopt om een doelwit te worden van de Taliban’, zegt Agnès Callamard, Amnesty’s secretaris-generaal.

Afghanistan: internationale gemeenschap moet actie ondernemen om verdere escalatie te voorkomen
© Wakil Kohsar / AFP

Amnesty’s oproep

Amnesty roept regeringen op om alle maatregelen te nemen om een veilig vertrek uit Afghanistan te waarborgen voor iedereen die het risico loopt om een doelwit te worden van de Taliban. De Nederlandse regering moet zijn belofte nakomen om alle Afghanen  ̶  en hun gezinnen  ̶  die voor én met Nederland hebben gewerkt zo snel mogelijk te evacueren. De steun moet zich ook uitstrekken tot vrouwelijke activisten, mensenrechtenverdedigers, maatschappelijke activisten, journalisten, academici en gemarginaliseerde groepen.

Lees hier Amnesty’s oproep aan de Europese Unie.

© APGraphicsBank

Pas Nederlands asielbeleid aan

Het Nederlandse asielbeleid moet zo snel mogelijk worden herzien: Afghaanse vluchtelingen moeten hier snel een veilig bestaan kunnen opbouwen, ook mensen die hier al langer op asiel wachten. Buurlanden van Afghanistan moeten worden gesteund om daar een menswaardige opvang te garanderen. En in de Europese Unie moeten goede afspraken worden gemaakt om tot een verdeling te komen en gevluchte Afghanen bescherming te bieden en humaan op te vangen. Ondersteun je deze eisen? Onderteken dan hier een gezamenlijke petitie van maatschappelijke organisaties. Via Amnesty’s Relief Fonds, dat noodhulp biedt voor mensenrechtenactivisten, proberen we Afghaanse journalisten en activisten op dit moment te helpen.

 

 

Tijdlijn

© Getty Images

Sovjet-Unie valt Afghanistan binnen

In de nacht van 23 op 24 december 1979 viel het leger van de Sovjet-Unie het strategisch gelegen Afghanistan binnen. Doel was steun te bieden aan de communistische regering in haar strijd tegen de islamitische, fundamentalistische moedjahedien. De moedjahedien, die door de Amerikaanse CIA werden gesteund, wisten zich echter steeds beter tegen de Russische soldaten te weren. De strijd tegen de moedjahedien kostte honderdduizenden burgers het leven. Toen de Sovjets zich in 1989 na 9 jaar terugtrokken, lieten ze het land in chaos achter.

Moedjahedien, Al-Qaida en de Taliban

Na het vertrek van het Sovjet-leger bestreden verschillende groeperingen elkaar. De moedjahedien kreeg steun van geloofsgenoten uit andere landen. Deze vrijwilligers coördineerden hun acties via een eigen netwerk, Al-Qaida, dat werd geleid door de Saudiër Osama Bin Laden. In het noorden van Pakistan vormden in diezelfde tijd leden van de etnische Pashtun de eveneens fundamentalistische Taliban. De Taliban streefden naar vrede en veiligheid in de Pashtun-gebieden tussen Pakistan en Afghanistan en wilden hun strenge versie van de sharia afdwingen als ze eenmaal aan de macht waren.

© Getty Images

De Taliban grijpen de macht

Vanuit het zuidwesten van Afghanistan breidden de Taliban hun invloed snel uit. In 1996 veroverden ze de Afghaanse hoofdstad Kabul, waarbij ze het regime van president Rabbani, een van de grondleggers van de moejahedien, omverwierpen. Twee jaar later hadden de Taliban bijna heel Afghanistan in handen. Alleen Pakistan, Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten erkenden de nieuwe machthebbers.

© 2009 Getty Images

De Taliban verliezen populariteit

De Taliban waren aanvankelijk populair omdat ze een einde maakten aan corruptie en wetteloosheid. Ook maakten ze wegen weer veilig, wat de handel ten goede kwam. De Taliban beschouwen zichzelf vooral als een islamitische organisatie, die hecht aan strikte naleving van traditionele soennitische religieuze voorschriften Dat betekende dat er lijfstraffen werden opgelegd. In het Ghazi-voetbalstadium werden voor de ogen van duizenden toeschouwers mensen gestenigd en ledematen geamputeerd. Televisie, films, dans en muziek werden verboden, mannen moesten hun baard laten staan en vrouwen werden verplicht een boerka te dragen. Meisjes mochten vanaf 12 jaar niet meer naar school.

Bin Laden en zijn Al-Qaida-netwerk

Begin jaren negentig begonnen Bin Laden en zijn Al-Qaida-netwerk plannen te maken om de dreigende Amerikaanse dominantie in de moslimwereld tegen te gaan. Het Taliban-regime bood Al-Qaida onderdak. Dat resulteerde in de aanslag op het World Trade Center in New York in 1993 en het bombarderen van de Amerikaanse ambassades in Nairobi (Kenia) en Dar es Salaam (Tanzania) in 1998. In 2000 viel Al-Qaida een Amerikaans oorlogsschip in Jemen aan. Bin Laden was ook het brein achter de aanslagen van 11 september 2001 op de Twin Towers in New York en het Pentagon in Washington.

Aanslagen in Amerika

Na de aanslagen op de Twin Towers leidden de Verenigde Staten in 2001 een coalitie die de Taliban in Afghanistan omverwierp. Ook Nederland droeg bij aan deze missie, Enduring Freedom. De jacht op Bin Laden was geopend, maar hij wist bij de aanval op het Tora Bora-grottencomplex te ontkomen en dook onder. De Amerikaanse inlichtingendienst vond hem uiteindelijk in Abbottabad in Pakistan, waar hij op 2 mei 2011 bij een aanval werd gedood.

© ANP

De Taliban beginnen guerrilla-oorlog

Vanuit de bergen tussen Pakistan en Afghanistan zetten de Taliban de strijd voort met bloedige aanslagen. Er kwam een NAVO-veiligheidsmacht, International Security Assistance Force (ISAF), waar ook Nederland aan bijdroeg. Door het leger, de politie, rechters en advocaten te trainen, moest de bevolking meer vertrouwen in deze wetshandhavers krijgen en moest de rechtsstaat worden versterkt. De missie duurde tot eind 2014 waarna militaire adviseurs achterbleven.

Een Taliban-strijder loopt langs een schoonheidssalon in Kabul. Het gezicht van de vrouw is onzichtbaar gemaakt, 18 augustus 2021
© AFP via Getty Images

Veel geweld door de Taliban

In 2005 wonnen de Taliban-troepen terrein en voerden ze  tal van wreedheden uit die vooral burgers troffen. Ook de troepen van de door de VS geleide internationale coalitie en het Afghaanse leger maakten talloze burgerslachtoffers. Er waren openbare stenigingen, ledenmaten geamputeerd en geselingen. Met zelfmoordaanslagen – een nieuw fenomeen voor Afghanistan dat blijkbaar is overgenomen van de oorlog in Irak – werden burgers aangevallen. Ook werden meisjesscholen en schoolbussen aangevallen en ambtenaren vermoord. In 2019, kort voor de presidentsverkiezingen, werden in één maand meer dan 1.500 burgers gedood.

© 2020 The Asahi Shimbun

De Taliban en VS sluiten een akkoord

In februari 2020 sloten de Taliban een akkoord met de Verenigde Staten over het terugtrekken van de troepen uit Afghanistan. Overeengekomen werd dat de VS en de NAVO zich voor 1 mei 2021 zouden terugtrekken. Als tegenprestatie moesten de Taliban geweld tegen de VS en hun bondgenoten voorkomen, ook dat van Al-Qaida en andere gewapende groeperingen zoals IS. In september volgden vredesonderhandelingen tussen de Taliban en de Afghaanse regering om een einde te maken aan de bijna 20 jaar durende oorlog, maar het kwam niet tot een akkoord.

© Anadolu Agency via Getty Images

NAVO trekt troepen terug

De NAVO maakte in april 2021 bekend dat het alle militairen uit Afghanistan zou terugtrekken, onder wie de Nederlandse. Ondertussen veroverden de Taliban snel terrein en de ene na de andere stad werd ingenomen. Hoewel enkele tienduizenden Talibanstrijders het tegen een leger van 300.000 man met geavanceerde wapens moesten opnemen, kregen ze nauwelijks tegenstand. Op 15 augustus 2021 werd hoofdstad Kabul bereikt, ontvluchtte president Ghani het land en kregen de Taliban de macht over heel Afghanistan weer in handen.