Een demonstrant raakt in de verdrukking bij een betoging in de Wit-Russische hoofdstad Minsk
© Photo.Bymedia.net

Wit-Rusland

President Aleksandr Loekasjenko regeert al sinds 1994 over Wit-Rusland. Wetten die de vrijheid van meningsuiting, vereniging en vreedzame vergadering beperken zijn er nog altijd van kracht, en onafhankelijke journalisten, mensenrechtenactivisten en minderheden wordt het leven moeilijk gemaakt. Politieke tegenstanders en dissidenten kunnen te maken krijgen met politiek gemotiveerde rechtszaken. Wit-Rusland is het laatste land in Europa waar de doodstraf nog wordt opgelegd én uitgevoerd.

Doodstraf

In 2018 werden ten minste vier veroordeelden geëxecuteerd. Terdoodveroordeelden horen pas enkele minuten van tevoren wanneer zij ter dood worden gebracht. Deze onzekerheid geldt ook voor hun familie: die wordt vaak pas achteraf op de hoogte gesteld. Ze krijgen ook niet te horen waar het lichaam begraven ligt en kunnen dus geen afscheid nemen en ook geen begrafenis organiseren. 

Officiële informatie over het aantal opgelegde doodstraffen en executies in Wit-Rusland is niet beschikbaar. Doodstrafprocessen vinden meestal plaats achter gesloten deuren.  

Bij doodstrafprocessen is het niet ongebruikelijk dat vooraf al van de schuld van de beklaagde uitgegaan wordt. Ook worden verdachten soms gemarteld om ze tot een bekentenis te dwingen. 

Voor terdoodveroordeelden is er vaak nauwelijks een mogelijkheid om tegen de uitspraak in beroep te gaan. Ook wordt zelden tot nooit gratie verleend: president Loekasjenko heeft sinds zijn aantreden in 1994 slechts één keer een gratieverzoek ingewilligd. 

Op dit moment gaat Amnesty ervan uit dat er in Wit-Rusland nog 1 gevangene in de dodencel zit: Aleksandr Asipovich, die begin 2019 ter dood werd veroordeeld.

Aleksandr Loekasjenko
© Wikipedia

Vrijheid van vergadering en vereniging

In Wit-Rusland is er weinig ruimte om vreedzaam te demonstreren: zowel bij wet als in de praktijk wordt het recht op vreedzame vergadering ingeperkt. Vreedzame demonstranten lopen het risico op hoge boetes, arrestaties en soms gevangenschap (met name korte ‘administratieve detentie’).

In 2017 was er in het hele land een golf aan demonstraties tegen het autoritaire bewind van Aleksandr Loekasjenko. Tussen februari en april van dat jaar werden meer dan negenhonderd mensen gearresteerd, onder wie journalisten. Zij werden later in weinig eerlijke processen tot boetes en administratieve gevangenisstraffen veroordeeld.

In januari 2019 werd een wetsartikel afgeschaft dat activiteiten voor een niet-geregistreerde organisatie strafbaar stelde. In Wit-Rusland moeten organisaties zich registreren – iets wat uitzonderlijk moeilijk is voor oppositionele of onafhankelijke organisaties die zich met onderwerpen als mensenrechten bezighouden. Het is bovendien niet ongebruikelijk dat de regering de registratie intrekt van onwelgevallige organisaties. Veel organisaties moeten daardoor aan de randen van de wet opereren.  

Mensenrechtenorganisaties binnen en buiten Wit-Rusland zijn blij met het afschaffen van dit wetsartikel uit het wetboek van strafrecht, maar het kan nog steeds bestraft worden als administratief vergrijp.

Vrijheid van meningsuiting en persvrijheid

De vrijheid van meningsuiting blijft onder druk staan in Wit-Rusland. Onder de vaag geformuleerde wet op de massamedia uit december 2014 kan het ministerie van Informatie internetproviders dwingen om bepaalde websites te blokkeren.
Veel media staan onder staatscontrole; media die onafhankelijk willen opereren doen dat vaak noodgedwongen vanuit het buitenland.

Van veel journalisten worden telefoons afgeluisterd.  

Amnesty heeft grote zorgen over de hoge mate van surveillance in Wit-Rusland. Telefoonbedrijven ondersteunen deze praktijk. Voor activisten werkt dit intimiderend: zij hebben het idee dat ze op ieder moment bespied of afgeluisterd kunnen worden.