Urenlang in de rij staan, wachtend op de uitdeling van hulpgoederen, Bangladesh, 28 september 2017. Meer dan 520.000 Rohingya zijn in zeven weken tijd gevlucht voor het geweld van het leger van Myanmar, wat heeft geleid tot een zich uitbreidende humanitaire crisis in Bangladesh. Velen komen aan zonder dagen of weken iets te hebben gegeten, terwijl ze probeerden te ontsnappen aan het geweld van het leger in Myanmar.
© Andrew Stanbridge/Amnesty International

Maak ons je voorkeursbron

Stel Amnesty in als voorkeursbron in Google en mis onze artikelen niet.

Maak ons je Google-favoriet

Historische uitspraak: Myanmar schuldig aan genocide op de Rohingya

Op 19 november oordeelde het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag dat Myanmar genocide heeft gepleegd tegen het Rohingya-volk tijdens de militaire operaties van 2017 in de deelstaat Rakhine. De uitspraak volgde op een proces dat Gambia in 2019 tegen Myanmar had aangespannen, waarin het land werd beschuldigd van het schenden van zijn verplichtingen onder het Genocideverdrag van 1948. De uitspraak is een zeldzame overwinning voor de overlevenden.

“Genocide. Dat is de ondubbelzinnige conclusie van het Internationaal Gerechtshof,” zegt Agnès Callamard, secretaris-generaal van Amnesty International (ICJ). “Na jaren van ontkenning, straffeloosheid en het verzwijgen van de waarheid erkent deze uitspraak eindelijk de gruweldaden tegen de Rohingya. Voor overlevenden, slachtoffers en hun families is dit een zeldzaam moment van gerechtigheid.”

De uitspraak is vooral van groot belang omdat het de eerste keer is dat het Internationaal Gerechtshof een staat aansprakelijk heeft gesteld voor het plegen van genocide onder het Genocideverdrag.

Apartheid

Callamard: “Al decennialang ontzeggen de regeringen en militaire autoriteiten van Myanmar de Rohingya het staatsburgerschap en onderwerpen zij hen aan een geïnstitutionaliseerd systeem van uitsluiting, discriminatie en vervolging. Dit komt neer op de misdaad tegen de menselijkheid van apartheid. De Myanmarese overheid heeft de Rohingya opgesloten in vluchtelingenkampen, hun huizen en dorpen platgebrand en op grote schaal mensen gedood en seksueel geweld gepleegd. Dit alles gebeurde onder meer tijdens de gruweldaden van de militaire campagne van 2017.”

Wake-up call

Callamard: “Dit definitieve vonnis van het Internationaal Gerechtshof zou op dit cruciale moment in de geschiedenis van Myanmar een wake-up call moeten zijn voor de internationale gemeenschap. De bevindingen van onafhankelijke onderzoekers en internationale rechtbanken mogen niet zomaar worden genegeerd. Deze uitspraak kon alleen maar tot stand komen doordat de regering van Gambia het rechtsproces op gang bracht. Dit laat zien hoe alle staten kunnen en moeten reageren op misdaden die het geweten van de mensheid schokken.”

Gaza

“De verklaring van het Hof dat de intentie tot genocide naast andere doelstellingen kan bestaan, waaronder militaire doelstellingen, is van bijzonder belang voor andere zaken die bij het Internationaal Gerechtshof in behandeling zijn, zoals de zaak die Zuid-Afrika tegen Israël heeft aangespannen wegens vermeende genocide op Palestijnen in Gaza,” zegt Callamard.

Oproep Amnesty

De man die verantwoordelijk was voor de misdaden tegen de menselijkheid en andere misdrijven tegen de Rohingya, de voormalige legerleider generaal Min Aung Hlaing, is nu president van Myanmar – na gemanipuleerde verkiezingen. Amnesty International benadrukt dat regeringen hem niet mogen verwelkomen op het internationale toneel, zeker niet nu er in Myanmar nog steeds ernstige schendingen plaatsvinden zonder dat daar iets tegen wordt ondernomen. In plaats daarvan moeten zij elke levering van wapens, veiligheids- en surveillanceapparatuur, en militaire en veiligheidssteun aan Myanmar stopzetten. De VN-Veiligheidsraad moet een wereldwijd wapenembargo opleggen en de gehele situatie in Myanmar voorleggen aan het Internationaal Strafhof.

Cyclus van straffeloosheid

“De autoriteiten van Myanmar moeten het arrest van het Internationaal Gerechtshof onmiddellijk naleven,” zegt Callamard. “Ook alle andere staten, inclusief de lidstaten van de Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) moeten maatregelen nemen om dit vonnis te handhaven. Ze moeten hun eigen verplichtingen volgens het Genocideverdrag en het internationaal recht nakomen en alles doen wat in hun macht ligt om genocide te voorkomen en te bestraffen. Als zij het vonnis niet naleven, houdt dat de cyclus van straffeloosheid alleen maar in stand. ”

Genoegdoening voor slachtoffers

Callamard: “Dit mag niet het einde zijn van de strijd voor gerechtigheid voor de Rohingya. Overlevenden en slachtoffers hebben recht op volledige en effectieve genoegdoening voor het leed dat zij hebben ondergaan. Zij hebben ook behoefte aan blijvende internationale steun, waaronder humanitaire hulp, hervestigingsmogelijkheden en krachtige politieke en financiële ondersteuning voor internationale verantwoordingsmechanismen.”

“We hopen dat deze uitspraak het begin markeert van een proces van verantwoording in Myanmar. Dat heeft al veel te lang op zich laten wachten. Alle misdrijven onder het internationaal recht, zowel uit het verleden als uit het heden, waaronder oorlogsmisdaden, apartheid en andere misdaden tegen de menselijkheid, moeten grondig worden onderzocht en degenen die ervan verdacht worden verantwoordelijk te zijn, moeten voor de rechter worden gebracht.”

Achtergrond

Vanaf augustus 2017 voerden de veiligheidstroepen van Myanmar een brute campagne van etnische zuivering tegen Rohingya-moslims in de deelstaat Rakhine. Zij doodden duizenden mensen, waaronder jonge kinderen; Rohingya-vrouwen en -meisjes werden verkracht en slachtoffer van ander seksueel geweld; Rohingya-mannen en -jongens werden in detentiecentra gemarteld; en honderden Rohingya-dorpen werden platgebrand. Door het geweld zijn meer dan 700.000 Rohingya – meer dan de helft van de Rohingya-bevolking die aan het begin van de crisis in het noorden van de deelstaat Rakhine woonde – naar het naburige Bangladesh gevlucht.

Arakan-leger

Momenteel leven er naar schatting 1,3 miljoen Rohingya-vluchtelingen in Bangladesh, terwijl veel van hun vroegere huizen en dorpen in Rakhine zijn verwoest. De afgelopen jaren heeft het Arakan-leger, een rebellengroep die tegen het leger van Myanmar strijdt, de macht in grote delen van Rakhine in handen genomen. Het Arakan-leger wordt door onder meer Amnesty International beschuldigd van mensenrechtenschendingen tegen de Rohingya, waardoor nog meer mensen hun toevlucht zoeken in Bangladesh.

Eigen onderzoek Amnesty

Internationale inspanningen om de verantwoordelijken voor misdaden tegen de Rohingya ter verantwoording te roepen, dateren van vóór het vonnis van het Internationaal Gerechtshof. De onafhankelijke internationale onderzoeksmissie van de VN inzake Myanmar riep op tot het instellen van een onderzoek naar en de vervolging van generaal Min Aung Hlaing en andere hoge functionarissen wegens oorlogsmisdrijven, misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Uit eigen onderzoek van Amnesty International in 2018 bleek dat 13 hoge functionarissen – onder wie Min Aung Hlaing – in aanmerking kwamen voor onderzoek en vervolging wegens misdaden tegen de menselijkheid tegen de Rohingya.

Srebrenica

Het Internationaal Gerechtshof (ICJ) oordeelde in 2007 in de zaak Bosnië en Herzegovina tegen het toenmalige Servië en Montenegro dat de moorden in Srebrenica in 1995 genocide vormden. Maat het ICJ stelde de staat Servië niet verantwoordelijk voor het plegen van die genocide. Het Hof oordeelde wel dat Servië het Genocideverdrag had geschonden door de genocide onder leiding van generaal Ratko Mladić niet te voorkomen en de verantwoordelijken, waaronder Mladić zelf, niet te berechten of uit te leveren aan het Internationaal Straftribunaal voor het voormalige Joegoslavië (ICTY).

Arrestatiebevelen tegen personen

De zaak bij het Internationaal Gerechtshof gaat over de internationale verantwoordelijkheid van Myanmar onder het Genocideverdrag van 1948, en staat los van procedures die gericht zijn op het vaststellen van de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van individuen. In 2024 vroeg de aanklager bij het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel aan tegen Min Aung Hlaing vanwege zijn vermeende verantwoordelijkheid voor de misdaden tegen de menselijkheid, namelijk de deportatie en vervolging van de Rohingya, die in 2017 in Myanmar en Bangladesh zijn gepleegd. Tot op heden is er nog geen besluit over dat verzoek openbaar gemaakt. Daarnaast lopen er verschillende zaken op basis van universele jurisdictie in diverse landen over de hele wereld. In een afzonderlijke zaak in Argentinië, vaardigde een rechtbank in 2025 arrestatiebevelen uit tegen tientallen personen, onder wie Min Aung Hlaing.

Meer over dit onderwerp