Kiesrecht

Volgens het VN-verdrag (BuPo) houdt het kiesrecht in: deel te nemen aan de behandeling van openbare aangelegenheden, rechtstreeks of door middel van vrijelijk gekozen vertegenwoordigers, zoals in een parlement; en te stemmen (actief kiesrecht) en gekozen te worden (passief kiesrecht) in periodieke gelijkwaardige verkiezingen met geheime stemming. Voorwaarde voor een democratisch kiesrecht zijn geheimhouding en de mogelijkheid een echte keuze te doen. In Nederland mogen ook gedetineerden (bij volmacht) stemmen maar kan kiesrecht worden onthouden aan degenen die wegens geestelijke stoornis onder curatele staan. In de 19e eeuw kregen steeds grotere groepen kiesrecht, maar tot het begin van de 20e eeuw was kiesrecht bijna overal voorbehouden aan mannen, en vaak slechts aan de meer welgestelden onder hen. In de golf van democratisering vond sinds 1989 in tientallen landen in Oost-Europa en de Derde Wereld de (her)instelling plaats van het algemeen kiesrecht in vrije en geheime verkiezingen. Vrouwen kregen in Nederland kiesrecht in 1922, in België in 1948. In Zwitserland is vrouwenkiesrecht pas algemeen geworden in 1991. In Koeweit mogen mannen wel, maar vrouwen niet stemmen.

Er is geen kiesrecht in enkele Arabische landen, zoals Saudi-Arabië, Verenigde Arabische Emiraten, Brunei en Qatar, maar in al die landen zijn verkiezingen op althans lokaal niveau in voorbereiding. In landen als China en Cuba zijn nationale verkiezingen helemaal voorgekookt, maar voor plaatselijk bestuur is steeds meer de mogelijkheid van een echte keuze. Sinds 1983 hebben ook niet-Nederlandse ingezetenen kiesrecht bij gemeentelijke verkiezingen. Sinds 2004 bestaat dat recht ook in België. Politieke partijen verbieden om aan verkiezingen deel te nemen is in democratische landen vaak een punt van grote verdeeldheid. Van Nederlandse partijen wordt het verkiezingsprogramma niet beoordeeld, maar bijv. de Nederlandse Volksunie, een racistische partij, werd in 1982 geschrapt uit het kiesregister omdat de wijze waarop de partij haar ideeën uitdroeg raakte aan de rechten van anderen. In 2001 erkende het Europese Hof voor Mensenrechten het recht van Turkije om een fundamentalistische partij te verbieden, omdat die partij de democratische regels niet wilde respecteren.

Of het kiesrecht werkelijk wordt nageleefd is vaak moeilijk vast te stellen, omdat er zo veel vormen van kiessystemen zijn: met absolute meerderheid, tweederde meerderheid, gewogen meerderheid (sommige stemmen stellen zwaarder), getrapte (indirecte) verkiezingen, enz. Sommige staten staan wel vrije verkiesbaarheid maar geen meerpartijenstelsel toe.