Dag van de rechten van de mens (10 december)

10 december, de datum waarop in 1948 door de VN de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens werd aanvaard.

Zodra de Verenigde Naties, opgericht eind 1945, een commissie voor de mensenrechten hadden geïnstalleerd, begon die aan de taak die haar als de belangrijkste was opgedragen: de opstelling van een mensenrechtenverklaring met een universele strekking. Er vormde zich een kerngroep onder de vleugels van Eleanor Roosevelt. Een van haar verdiensten was het prestige dat ze genoot bij de Russen. Het verhaal deed de ronde dat Stalin, toen hij hoorde van de plannen voor een Universele Verklaring, had gezegd: Als mevrouw Roosevelt het zo graag wil, vooruit dan maar. Eleanor, de weduwe van de Amerikaanse president die in april 1945 was overleden, vormde eerst een kleine redactiegroep. Die werd het onderling niet eens. Dus stelde ze eind 1947 een grotere groep samen, waarin ook de Sovjet-Unie, Groot-Brittannië, Chili, Mexico, China en andere landen vertegenwoordigd waren.
De Franse diplomaat René Cassin kreeg de opdracht voor het maken van een meer definitieve tekst. Dat deed hij in een weekeinde. Het leidend beginsel was niet moeilijk te vinden: non-discriminatie. Mevrouw Roosevelt was trouwens niet helemaal tevreden met de tekst. Ze vond het teveel juristentaal. 'Ik ben geen jurist & vier moeten er achter me zitten om me te sturen & ze zien allemaal andere valkuilen in elke zin & soms duizelt me het allemaal voor mijn ogen'.
Eleanor Roosevelt koesterde de hoop dat na de intensieve voorbereiding het ontwerp niet veel meer dan een hamerstuk zou zijn. Dat viel tegen. Maar liefst 86 vergaderingen wijdden de VN binnen twee maanden aan het ontwerp, waarin alles weer werd overhoop gehaald. Sommige vergaderingen duurden meer dan twaalf uur. Onder meer de Nederlandse afgevaardigde L. Beaufort, een priester, maakte zich voor de vermelding van God sterk. Toen hij merkte dat daartegen nogal wat bezwaar was, voegde hij eraan toe dat wie het daar niet mee eens was, de desbetreffende zin in de verklaring gewoon kon negeren. Waarop de vertegenwoordiger van Polen snedig opmerkte dat de staten dan vrij zouden zijn om alles te negeren wat hun niet beviel. Uiteindelijk werden God buiten beschouwing gelaten.
Eleanor Roosevelt maakte duidelijk dat ze geen uitputtende opsomming wilde, maar een minimumverklaring waarover iedereen het eens kon worden. Een van de waarnemers zei: 'We zijn het eens over de rechten op voorwaarde dat niemand vraagt waarom.' De ingewijden wisten dat wat er niet in de verklaring stond, daar niet ontbrak omdat er niet over gesproken was maar omdat er onmogelijk overeenstemming over te bereiken was. Abortus, de doodstraf, het klachtrecht, de rechten van minderheden, de vrijheid van drukpers, om maar een paar zaken te noemen die opvallend niet in de Universele Verklaring zijn opgenomen, ze waren allemaal uitvoerig aan de orde geweest maar uiteindelijk omwille van de consensus weggelaten.
In de nacht van de 10e december kon in Parijs de Algemene Vergadering van de VN de verklaring aannemen. Er werd geen stem uitgebracht tégen de Universele Verklaring, maar er waren, zoals Eleanor Roosevelt schrijft, 'een paar teleurstellende onthoudingen. De Sovjetunie en haar satellietstaten onthielden zich, omdat de Russische delegatie ons voorhield dat de verklaring de nadruk legde op 'achttiende-eeuwse rechten' en niet voldoende op economische, sociale en culturele rechten. De gedelegeerde van Saoedi-Arabië onthield zich, zeggende dat hij er heel zeker van was dat de koning niet zou instemmen met de interpretatie van de Koran. Zuid-Afrika onthield zich tot mijn verdriet ook; haar vertegenwoordiger zei dat zij hun mensen basismensenrechten hoopten te geven, maar dat de verklaring te ver ging.' De Algemene Vergadering nam aldus de Universele Verklaring aan met 48 tegen 0 stemmen, bij acht onthoudingen. Het was een uniek tijdstip. Was de goedkeuring van de Universele Verklaring ook maar een jaar uitgesteld, zoals bijvoorbeeld de Britten wilden, dan was ze in een sfeer van de allerkoudste oorlog terecht gekomen. Het is tekenend dat de twee VN-mensenrechtenverdragen die rechtstreeks uit de Universele Verklaring voortkwamen, pas in 1966 hun vorm kregen. En toen duurde het nóg tien jaar voordat voldoende staten de verdragen hadden getekend, zodat ze in werking konden treden.

Vooral sinds de jaren tachtig worden op deze datum over ter wereld manifestaties voor de mensenrechten georganiseerd. Kenmerkend daarvoor zijn o.m. fakkeltochten, petities voor gewetensgevangenen, tentoonstellingen en discussiebijeenkomsten. Overigens organiseren ook regeringen die grootschalig de mensenrechten schenden vaak activiteiten op 10 december, om hun ‘eigen invulling’ van de mensenrechten te manifesteren.
Voor 10 december 1998 werden wereldwijd door Amnesty International meer dan 13 miljoen handtekeningen verzameld ter ondersteuning van de 50ste verjaardag van de Universele verklaring. In later jaren vroeg Amnesty op deze dag o.m. aandacht voor langdurige gewetensgevangenen en actie om het geweld tegen vrouwen te stoppen. Amnesty kondigde 10 december aan als 'Een mooie dag voor de mensenrechten'.

Kijk op Amnesty in de regio voor aankondigingen van activiteiten op 10 december.

Op deze dag wordt, bij toeval, ook de Nobelprijs van de Vrede uitgereikt (10 december 1896 was de sterfdag van Alfred Nobel).