Wet op de Ongewenste Organisaties
Sinds 2015 is er de wet op de Ongewenste Organisaties. Met deze wet kan de Russische overheid buitenlandse of internationale organisaties in Rusland verbieden, onder vaag gedefinieerde voorwendselen. Bijvoorbeeld als ze ‘een bedreiging zijn voor de constitutionele orde van de Russische Federatie, de defensiecapaciteit of de staatsveiligheid’. Wie nog samenwerkt met ‘ongewenste organisaties’ is eveneens strafbaar.
In juni 2025 zijn er ruim 200 buitenlandse en internationale organisaties ongewenst verklaard. Op 19 mei 2025 kreeg Amnesty International zelf ook het label van ongewenste organisatie.
Tot welke problemen leidt de wet op Ongewenste Organisaties?
- Dat de openbaar aanklager de macht heeft om buitenlandse organisaties ongewenst te verklaren zonder tussenkomst van de rechter, is in strijd met de Russische grondwet en internationale mensenrechtenstandaarden.
- De wet is een instrument om de Russische civil society te isoleren van buitenlandse civil society-organisaties en donoren.
- Russische activisten en mensenrechtenorganisaties verliezen belangrijke financiële steun door het wegvallen van de ‘ongewenste organisaties’.
- Het is niet duidelijk wie er precies onder de ‘ongewenste organisaties’ kunnen vallen. Het gaat niet alleen om ngo’s, maar ook om politieke partijen en media.
- Het is ook onduidelijk wat er valt onder ‘samenwerking met een ongewenste organisatie’. Russen kunnen een hoge boete of celstraf krijgen als zij hiervan beticht worden.
- Het verspreiden van informatie over een ‘ongewenste organisatie’ is al strafbaar.
Ingrijpende gevolgen
De Russische wet op ongewenste organisaties heeft ingrijpende gevolgen voor zowel buitenlandse als binnenlandse actoren die met deze organisaties samenwerken:
- Verbod op activiteiten: Organisaties die als “ongewenst” worden bestempeld, mogen geen enkele activiteit meer uitvoeren in Rusland. Dit geldt ook voor het organiseren van evenementen, het verspreiden van informatie of het onderhouden van kantoren.
- Strafbaarstelling van samenwerking: Russen die samenwerken met een ‘ongewenste organisatie’ — zelfs door het delen van informatie of het bijwonen van een lezing — kunnen hoge boetes of gevangenisstraffen krijgen.
- Geen rechterlijke toetsing: De openbaar aanklager kan een organisatie als ongewenst verklaren zonder tussenkomst van een rechter, wat in strijd is met de Russische grondwet en internationale mensenrechtennormen.
- Vage criteria: De wet gebruikt brede en onduidelijke termen zoals “bedreiging voor de staatsveiligheid” of “constitutionele orde”, waardoor vrijwel elke buitenlandse NGO of donororganisatie het risico loopt om verboden te worden.
- Effect op het maatschappelijk middenveld: Veel Russische activisten verliezen cruciale steun en netwerken doordat buitenlandse partners worden uitgesloten. Dit leidt tot isolatie van de Russische civil society en een sterke afname van onafhankelijke initiatieven.
