Demonstreren is een mensenrecht en geldt voor iedereen, of je het nou met de boodschap eens bent of niet. Het vormt een van de fundamenten van de democratische rechtsstaat. Dit fundamentele recht staat nu wereldwijd onder druk, ook in Nederland. Daarom voert Amnesty actie voor het recht om te demonstreren.
© Drazen Zigic/Shutterstock

Wat wil Amnesty?

Met de campagne Right to Protest streeft Amnesty ernaar dat nodeloze obstakels die vreedzaam demonstreren bemoeilijken, worden weggenomen. Iedereen in Nederland moet gebruik kunnen maken van het recht om te demonstreren. Daarvoor is betere kennis over en begrip voor het demonstratierecht nodig. Bij de landelijke politiek, lokale ambtenaren én het bredere Nederlandse publiek.

Landelijke overheid

De landelijke overheid moet de wet- en regelgeving in lijn brengen met internationale mensenrechtenstandaarden. Dat betekent dat de Wet openbare manifestaties (Wom), die het recht op vergadering en betoging regelt, moet worden aangepast. Amnesty wil dat de bepaling die het mogelijk maakt een demonstratie te verbieden of te beëindigen enkel omdat deze niet (tijdig) is aangemeld, wordt geschrapt (in artikel 5 en 7). Amnesty onderschrijft het belang van het aanmelden van het protest; het stelt de gemeente immers in staat zich goed voor te bereiden op het protest en het zo maximaal te faciliteren. De burgemeester kan dan indien nodig tijdig wegen afzetten, het verkeer omleiden of extra politie inzetten om het protest veilig te laten verlopen. Het inperken van een protest enkel en alleen vanwege het ontbreken van een (tijdige) kennisgeving is echter in strijd met de mensenrechten.

Overlast

Ook willen we dat het niet langer strafbaar is als iemand deelneemt aan een niet (tijdig) aangemeld protest. Amnesty pleit daarnaast voor het schrappen van de bepaling die stelt dat het verkeersbelang een zelfstandige grond vormt voor het inperken van een protest. Het feit dat het verkeersbelang in de Wom is opgenomen is strijdig met de mensenrechten, en op zijn best verwarrend voor lokale overheden én de burger. Een demonstratie geeft al snel enige overlast, en vrijwel elke protestmars overschrijdt de Wegenverkeerswet. Gezien het belang van het demonstratierecht en de veelal tijdelijke aard van de hinder, zouden burgemeesters enige verkeersoverlast moeten dulden. Ook wanneer dat opstoppingen betekent.

Legitimatiebewijs

Amnesty wil dat de politie niet langer vreedzame demonstranten om een legitimatiebewijs vraagt. De politie mag alleen een ID vorderen als dat ‘noodzakelijk is voor de redelijke taakuitoefening’, bijvoorbeeld bij verdenking van een strafbaar feit, of als de politie iemand later wil horen als getuige.

Monitoren

De politie monitort activisten op sociale media en zet steeds vaker drones of andere camera’s in om demonstranten tijdens het protest te observeren. De overheid mag demonstranten niet monitoren of volgen met surveillancetechnologie, tenzij dat strikt noodzakelijk is en dit gebeurt in overeenstemming met de mensenrechten. Het bewaren van beeldmateriaal van demonstraties door de politie kan in strijd zijn met het recht op privacy. Bovendien kan het fotograferen of filmen tijdens demonstraties, om op die manier inlichtingen te verzamelen, mensen ontmoedigen om te gaan demonstreren. De politie mag dit niet stelselmatig doen.

Amnesty wil dat de overheid beleid ontwikkelt voor het monitoren, fotograferen en filmen van demonstranten. Dit beleid moet in lijn zijn met de mensenrechten

Gemeenten

Lokale overheden – burgemeesters en gemeenteraden – zorgen ervoor dat lokale regels en procedures in lijn zijn met mensenrechtenstandaarden.

Faciliteren

Dit betekent dat voor de lokale overheid het optimaal faciliteren van demonstraties het uitgangspunt is in beleid en praktijk. Er moet een redelijke kennisgevingstermijn worden gehanteerd. Ook als geen (tijdige) kennisgeving is gedaan, moet de gemeente zich maximaal inspannen om een demonstratie mogelijk te maken. Amnesty vraagt aan lokale overheden om hun regelgeving tegen het licht te houden en waar nodig aan te passen, zodat praktische eisen en inperkingen tot een minimum beperkt worden. Tot slot is het belangrijk dat de lokale overheid de beschikking over getrainde functionarissen heeft voor overleg met en ondersteuning van organisatoren van demonstraties.

Manifest Demonstratierecht

Amnesty vindt dat de overheid het recht op demonstratie in Nederland beter moet waarborgen en maakt zich daar hard voor. Dat doen we door onderzoek en lobby. We voeren ook actie om de gewenste aanpassingen in de landelijke wet- en regelgeving voor elkaar te krijgen. Lokale campagneteams gaan met hun gemeente in gesprek over het Manifest Demonstratierecht. Gemeenten die het manifest tekenen zeggen toe om lokale regels en praktijk rondom het demonstratierecht in lijn te brengen met de mensenrechten.

Wat doet Amnesty?

Amnesty spreekt zich publiekelijk uit via (sociale) media. Regelmatig gaat Amnesty naar protesten toe om te kijken of het demonstratierecht goed gewaarborgd wordt door de lokale overheid. Tijdens dat monitoren geven we ook uitleg aan demonstranten over hun recht om te mogen demonstreren. En wanneer nodig spreken we vertegenwoordigers van de politie direct aan. Een enkele keer onderneemt Amnesty juridische actie.