Demonstratie bij de Israëlische ambassade.
© Amnesty International (foto: Marieke Wijntjes)

Jaarverslag 2016

Onze Werkwijze

Amnesty International streeft naar een rechtvaardige wereld waarin iedereen vrij is en gelijk wordt behandeld. Daar zetten we verschillende middelen voor in. Amnesty’s werkwijze in een notendop: als we ergens op de wereld een schending van mensenrechten signaleren of vermoeden, of er een melding van ontvangen, wordt dit door onze onderzoekers direct onderzocht. Staat het onrecht onomstotelijk vast, dan wordt het openbaar gemaakt via rapporten, persberichten en onze sociale media.

Tegelijkertijd worden wereldwijd honderdduizenden mensen gemobiliseerd om in actie te komen. Daarnaast lobbyen onze medewerkers bij regeringen en internationale organisaties om in te grijpen. Zo weten de autoriteiten die de mensenrechten schenden dat de wereld over hun schouder meekijkt en oefenen we druk uit om de schending te stoppen.

Geen van deze activiteiten staat op zichzelf. Om resultaten te boeken zetten we in veel gevallen een mix van activiteiten in. Deze versterken elkaar en kunnen gezamenlijk een beslissende invloed hebben. Zo weten we dat machthebbers niet alleen gevoelig zijn voor kwalitatieve argumenten, maar vaak ook – of juist – voor berichtgeving en discussies in (sociale) media. Daarom zoeken we voor onze standpunten media-aandacht en verspreiden we ze actief via sociale media.

 

Restanten van onder meer clustermunitie, afgeworpen bij luchtaanvallen op burgerdoelen in de Jemenitische hoofdstad Sana’a door een door Saudi-Arabië geleide coalitie.
© Amnesty International
Restanten van onder meer clustermunitie, afgeworpen bij luchtaanvallen op burgerdoelen in de Jemenitische hoofdstad Sana’a door een door Saudi-Arabië geleide coalitie.

Amnesty onderzoekt

Goede en betrouwbare informatie is de kurk waarop Amnesty drijft. Onze onderzoekers verzamelen informatie over schendingen van mensenrechten aan de hand van zo veel mogelijk bronnen. Ze interviewen onder meer slachtoffers, getuigen, advocaten, artsen en vertegenwoordigers van vakbonden en andere organisaties. Ze onderzoeken gevangenisomstandigheden, wonen rechtszaken bij en doen veldonderzoek. Ze analyseren digitale informatie, zoals satellietbeelden, en doen forensisch onderzoek. De onderzoeksgegevens worden openbaar gemaakt in onze rapporten en vormen de basis voor al onze activiteiten. De meeste rapporten worden geschreven door Amnesty’s Internationaal Secretariaat. In 2016 brachten we zo’n honderd rapporten uit.

Amnesty Nederland zelf publiceerde in 2016 ook diverse rapporten. Zo verscheen in april het rapport Opsluiten of beschermen? Kwetsbare mensen in vreemdelingendetentie, een gezamenlijk publicatie van Amnesty, Dokters van de Wereld en de Stichting LOS-Meldpunt Vreemdelingendetentie. Daarin concludeerden we dat het vastzetten van vreemdelingen een bijzonder zware maatregel is, zeker voor kwetsbare mensen. Zij lopen meer nog dan anderen het risico dat de (geestelijke) gezondheid in detentie verslechtert. Amnesty en de andere organisaties pleiten voor een heldere regelgeving die garandeert dat kwetsbare mensen niet in vreemdelingendetentie komen. Amnesty pleit ervoor dat in de Wet Terugkeer en Vreemdelingenbewaring, die in 2017 door de Tweede Kamer zal worden behandeld, een regeling wordt opgenomen die het detineren van kwetsbare mensen voorkomt.

In september 2016 publiceerden Amnesty Nederland, Stichting LOS en Dokters van de Wereld het rapport Brand in het detentiecentrum Rotterdam. Onze conclusie is dat de Nederlandse centra voor vreemdelingendetentie nauwelijks hebben geleerd van de Schipholbrand van 2005. Bij die brand kwamen elf gedetineerde vreemdelingen om het leven omdat ze niet meer uit hun cellen konden worden gered. Op 25 mei 2016 brak brand uit op een afdeling van het vreemdelingendetentiecentrum in Rotterdam. In het cellencomplex zaten 47 migranten, van wie een deel in paniek raakte toen na het uitbreken van de brand de celdeuren niet meteen werden opengemaakt. Er vielen geen slachtoffers, maar de brand was voor veel gevangenen een traumatische ervaring. Naar aanleiding van het rapport stelde de Inspectie Veiligheid en Justitie een onderzoek in.

In 2016 verscheen ook het rapport Een rituele dans met de draak? Reactie Nederlandse regering op harde aanpak van mensenrechtenverdedigers in China. Daarin legde Amnesty Nederland vast welke inspanningen de Nederlandse regering sinds eind 2013 leverde om mensenrechtenverdedigers in China te ondersteunen. De uitkomst was teleurstellend: de diplomatieke inzet van Nederland om mensenrechten in China aan te kaarten schiet tekort. Chinese mensenrechtenverdedigers zouden veel meer praktische ondersteuning kunnen gebruiken. Ondanks het feit dat de situatie voor Chinese mensenrechtenverdedigers sinds het aantreden van president Xi Jinping in 2013 drastisch verslechterde, bleef de relatie met China voor Nederland business as usual. Als mensenrechten ter sprake kwamen, dan was het doorgaans in algemene termen en achter gesloten deuren. Amnesty beoordeelt dit onder de huidige omstandigheden als onvoldoende. Naar aanleiding van het rapport voerden we positieve gesprekken op het ministerie van Buitenlandse Zaken en met diverse Tweede Kamerleden en lieten bewindslieden weten zich in te zetten voor implementatie van de EU-richtlijnen.

Amnesty zet een hoogwerker in bij een demonstratie bij de Israëlische ambassade.
© Amnesty International (foto:Marieke Wijntjes)
Amnesty zet een hoogwerker in bij een demonstratie bij de Israëlische ambassade.

Amnesty voert actie

Amnesty voert actie om schendingen van mensenrechten te stoppen en te voorkomen. Wereldwijd mobiliseren we hiervoor zo veel mogelijk mensen met massale handtekeningenacties en grote publieksacties. Verkeert iemand in acuut gevaar, dan sturen we binnen 48 uur over de hele wereld een spoedactie uit. Zo voeren we de druk op de autoriteiten op. We dringen bij hen aan op vrijlating van mensen die onterecht gevangenzitten, op intrekking of omzetting van doodvonnissen, op eerlijke processen, op het voorkomen van marteling of op aanpassing van discriminerende wetten. Amnesty richt zich ook op bedrijven die bijdragen aan mensenrechtenschendingen. We voeren daarnaast actie voor berechting van daders om nieuwe schendingen te voorkomen. En met onze groetenacties tonen we solidariteit met gewetensgevangenen en mensenrechtenverdedigers. Te weten dat ze niet worden vergeten en dat er zelfs over de hele wereld mensen met ze meeleven en voor ze opkomen, geeft ze kracht om vol te houden.

Hoe meer mensen onze acties steunen, hoe groter de druk op machthebbers, hoe meer resultaat: vrijheid en rechtvaardigheid voor de slachtoffers.

Gedurende het hele jaar voerden we actie voor een betere opvang van vluchtelingen en hervestiging van de meest kwetsbaren onder hen. Op 25 januari riepen we de Europese leiders op om een einde te maken aan het schokkende falen van de EU bij de aanpak van de vluchtelingencrisis. Die dag kwamen de Europese ministers onder leiding van EU-voorzitter Nederland bijeen om de Europese samenwerking op het gebied van veiligheid en migratie te bespreken. Met een boot afkomstig van het Italiaanse eiland Lampedusa, waar veel vluchtelingen aan land komen na de tocht over de Middellandse Zee, voerden we actie bij het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Daarnaast adverteerden we in een aantal Nederlandse en buitenlandse dagbladen om onze oproep kracht bij te zetten. In maart werd de Turkijedeal een feit – een afspraak tussen de Europese Unie en Turkije met als doel de illegale migratie naar Griekenland te verminderen in ruil voor meer opvang in Turkije op kosten van de EU. Kort daarna openbaarden Amnesty-onderzoekers dat Turkije sinds half januari vrijwel dagelijks illegaal zo’n honderd mannen, vrouwen en kinderen de grens met Syrië overzet. Deze bevindingen toonden de ernstige gebreken van de deal.

Op 26 februari 2016 stonden we voorlopig voor de laatste keer voor de Saudische ambassade in Den Haag om de vrijlating van de blogger Raif Badawi en andere gewetensgevangenen in dat land te vragen. Badawi is vanwege zijn blogs veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf, een geldboete en duizend stokslagen. Nadat hij in januari 2015 de eerste vijftig stokslagen kreeg, hield Amnesty wekelijks een demonstratie voor de ambassade. Na de eerste sessie stokslagen heeft Badawi geen nieuwe gekregen. Na anderhalf jaar zijn we met onze wekelijkse demonstratie gestopt. Wel lieten we een milieuvriendelijke graffiti met de oproep tot vrijlating van gewetengevangenen achter op de stoep voor de ambassade.

Rond 8 maart, internationale vrouwendag, stuurden Amnesty-aanhangers solidariteitskaarten en bloemzaadjes naar de Russische organisatie Vrouwen van de Don. De autoriteiten verklaarden deze organisatie in 2015 tot ‘buitenlandse agent’. Dit stempel betekent dat de Vrouwen onder verscherpt toezicht staan en hoge boetes krijgen bij iedere overtreding. De organisatie maakt zich sterk voor de rechten van vrouwen, kinderen en dienstplichtigen en zet zich in voor vredesopbouw en verzoening. De solidariteitsactie was een succes – de Vrouwen van de Don ontvingen drie kisten vol kaarten en twee kratten zaadjes.

Zoals ieder jaar was Amnesty ook op de festivals goed vertegenwoordigd. Op de Bevrijdingsfestivals voerden we samen met lokale Amnesty-groepen door het hele land actie voor bescherming van de meest kwetsbare vluchtelingen. Bezoekers werden in een spel uitgedaagd: lukte het om via een vluchtroute vol gevaarlijke hindernissen vluchtelingen veilig naar Europa te brengen? Ook vroegen we ze een petitie te tekenen waarin premier Rutte werd opgeroepen kwetsbare vluchtelingen veiligheid te bieden. Ook tijdens Pinkpop en Lowlands voerden we actie voor hervestiging van kwetsbare vluchtelingen in Europa. Ruim 36.595 mensen ondertekenden onze oproep aan de premier.

Tijdens festival Zwarte Cross vroeg de Russische Nadya Tolokonnikova van de punkgroep Pussy Riot aandacht voor de Russische activist Ildar Dadin. Zoals gewoonlijk was er het nodige spektakel: vanuit een roze neptank met regenboogvlaggen riep Tolokonnikova de bezoekers op om in actie te komen tegen de onderdrukking van vrije meningsuiting in Rusland.

Op Festival Mundial in Tilburg vroegen we aandacht voor het buitensporig politiegeweld in Brazilië in de aanloop naar de Olympische Zomerspelen. We riepen bezoekers op de petitie te ondertekenen waarmee we bij de Braziliaanse autoriteiten aandrongen op maatregelen om het geweld tegen burgers te stoppen. De reacties waren lovend. Zo vertelde een festivalbezoeker: ‘De petitie zorgt zeker voor meer bewustzijn; ik wist niet dat het daar zo erg is. Daarnaast hebben wij het geluk dat wij hier wonen, dus waarom verdienen anderen niet dezelfde rechten?’ Op 15 september kreeg het organisatiecomité van de Olympische Spelen in Rio 209.000 handtekeningen overhandigd onder een petitie waarin wordt opgeroepen de mensenrechten te respecteren tijdens politieacties rondom sportevenementen. In Nederland ondertekenden 49.372 mensen de petitie.

Op en rond 10 december, de Dag van de Rechten van de Mens, werden overal in het land brieven geschreven in het kader van Amnesty’s Schrijfmarathon. De marathon werd voor de vierde keer gehouden. Dit jaar stonden tien mensen centraal die onze speciale aandacht verdienen vanwege het grote onrecht dat hun is aangedaan. In 2015 waren ruim 100.000 brieven geschreven op 355 locaties in Nederland. Voor 2016 hadden we de lat hoog gelegd: 150.000 brieven op 450 locaties. Dat doel werd ruimschoots gehaald met 166.305 brieven en 465 schrijfacties.
Dit jaar deden ook scholen massaal mee. Ook hier werd het doel – deelname van 10.000 scholieren – met zo’n 32.000 deelnemers ver overtroffen.

Een stagiaire aan werk op het kantoor van Amnesty in Amsterdam.
© Amnesty International (foto: Marieke Wijntjes)
Een stagiaire aan werk op het kantoor van Amnesty in Amsterdam.

Inzet van vrijwilligers

In 2016 konden we rekenen op de inzet van 251 Amnesty-groepen, waarin 2.526 vrijwilligers actief waren. De leden van de Amnesty-groepen zijn het gezicht van Amnesty op lokaal niveau. Ze organiseren lokale acties en ondernemen diverse activiteiten, zoals het verzamelen van handtekeningen onder petities, het inzamelen van geld en het geven van voorlichting en gastlessen op school. Anderen schrijven brieven aan autoriteiten om te pleiten voor de vrijlating van, of een eerlijk proces voor, slachtoffers van mensenrechtenschendingen.
Daarnaast konden we ook dankbaar gebruikmaken van de diensten van 2.432 regionale en flexvrijwilligers. Het aantal flexvrijwilligers nam af nadat de namen uit het bestand zijn geschrapt van mensen die al lange tijd geen gehoor gaven aan een oproep voor een klus. Het aantal regionale vrijwilligers steeg daarentegen. De vrijwilligers ondersteunen ons met allerlei activiteiten, zoals het digitaal invoeren van gegevens, de verzending van actiematerialen en bij de uitvoering van acties en activiteiten van Amnesty-groepen.

 

Het is hún brief, hún kaart die die ene gevangene een goed moment bezorgt. Dus het is concreet en persoonlijk.

Lees het interview met Liesbeth Zwartelé over de lokale Amnesty-groepen.

 

In de winter van 2016-2017 zaten vluchtelingen op het Griekse Lesbos vast in overvolle tentenkampen. Amnesty vond dat Europa deze mensen letterlijk in de kou liet staan en riep de Nederlandse regering op om in actie te komen. Sinds in maart 2016 de EU een deal sloot met Turkije, zetten de Europese leiders asielzoekers vast op de Griekse eilanden.
© Twitter.com
In de winter van 2016-2017 zaten vluchtelingen op het Griekse Lesbos vast in overvolle tentenkampen. Amnesty vond dat Europa deze mensen letterlijk in de kou liet staan en riep de Nederlandse regering op om in actie te komen. Sinds in maart 2016 de EU een deal sloot met Turkije, zetten de Europese leiders asielzoekers vast op de Griekse eilanden.

 

Amnesty lobbyt

Amnesty lobbyt bij regeringen om mensenrechten een prominente rol te geven in het binnen- en buitenlandbeleid en om onderdrukkende wetten aan te passen, waardoor mensenrechtenschendingen effectiever kunnen worden aangepakt. In Nederland proberen we dat vooral via lobby bij de Tweede Kamer en bij verschillende ministeries. Maar ook in internationaal verband lobbyen wij bij de Europese Unie, de Raad van Europa, het Internationaal Olympisch Comité of de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties. Bij bedrijven proberen wij maatregelen tot stand te brengen die groter respect voor de mensenrechten bewerkstelligen. Bijvoorbeeld voor arbeidsmigranten, vluchtelingen of in individuele zaken. Onze lobbyisten dringen aan op het sluiten van internationale verdragen, en dragen daar ook inhoudelijk aan bij. Dit leidde al eerder tot onder meer het VN-Verdrag tegen Marteling en het Internationaal Strafhof.

Amnesty Nederland beschikt voor uiteenlopende onderwerpen over betrouwbare en unieke informatie, analyses en standpunten die politiek relevant zijn. Wij brengen deze dan ook actief onder de aandacht bij de relevante ministeries en Tweede Kamerleden. Dit doen we via gesprekken en brieven, maar ook via (sociale) media. We schrijven ministers en de premier aan over onze zorgpunten, en spreken ze waar mogelijk. Kamerleden verzoeken we onder meer om onze zorgen en vragen in te brengen in overleggen met de ministers, mondeling of in de vorm van Kamervragen. Op deze manier zijn we in feite doorlopend in gesprek met de ministers van Veiligheid en Justitie, Buitenlandse Zaken, en – in mindere mate – met die van Binnenlandse Zaken over het Nederlandse beleid, en kunnen we geregeld invloed uitoefenen.

We lobbyen voor tal van onderwerpen. De binnenlandse onderwerpen die we in 2016 aan de orde stelden, betroffen vooral discriminatie en etnisch profileren door de politie, antiterrorismewetten die de rechtsstaat dreigen te ondermijnen, en de detentieomstandigheden van uitgeprocedeerde asielzoekers. Zorgen om onze privacy in Nederland werden uitgebreid aanhangig gemaakt in aanloop naar de nieuwe wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.

In ons werk met betrekking tot Europa ging de meeste aandacht net als vorig jaar uit naar de zorgwekkende manier waarop de EU omgaat met vluchtelingen, zowel in Europa als in de omliggende regio’s. We grepen het Nederlandse EU-voorzitterschap aan om de EU-leiders ter verantwoording te roepen voor de aanpak van de vluchtelingencrisis. We lobbyden als vanouds op onze prioriteitslanden Turkije, Saudi-Arabië, Rusland, China en Indonesië. De EU ontwikkelde een nieuw beleidskader voor China, dat veel kritischer was dan voorheen. Daarnaast zijn er strategische prioriteiten waarop gelobbyd wordt, zoals internationale veiligheid, waarbij het gaat over de missies in Irak en Syrië en Mali. Op het dossier ‘Meest ernstige mensenrechtenschendingen’ werd onder andere aandacht gevraagd voor marteling in Syrië en Egypte, de inzet van clusterbommen in Jemen en mogelijke chemische wapeninzet in Darfur. De Europese sportministers spraken af om bij het toekennen van een sportevenement zoals een voetbalkampioenschap veel meer rekening te houden met mensenrechten dan nu gebeurt.

Tijdens en rond vergaderingen van Europese leiders in Amsterdam is Amnesty aanwezig met een boot uit Lampedusa, het Italiaanse eilandje waar de laatste jaren veel vluchtelingen gearriveerd zijn. De boot wordt bemand door tientallen paspoppen. Zo vraagt Amnesty aandacht voor het lot van vluchtelingen en asielzoekers.
© Amnesty International (foto: Karen Veldkamp)
Tijdens en rond vergaderingen van Europese leiders in Amsterdam is Amnesty aanwezig met een boot uit Lampedusa, het Italiaanse eilandje waar de laatste jaren veel vluchtelingen gearriveerd zijn. De boot wordt bemand door tientallen paspoppen. Zo vraagt Amnesty aandacht voor het lot van vluchtelingen en asielzoekers.

Amnesty licht voor

Media-aandacht is voor Amnesty International belangrijk om onze onderzoeksbevindingen openbaar te maken en mensen bewust te maken van mensenrechtenschendingen wereldwijd. Het lukt ons vaak om in het nieuws te komen, zowel nationaal als internationaal. Daarbij gaat het vaak over een specifieke mensenrechtensituatie, maar ook een campagne of actie kan de aandacht van de media trekken. In 2016 kregen we veel media-aandacht voor onze rapporten, acties, filmpjes en advertenties over de actie bij het Scheepvaartmuseum. Die vond plaats bij de start van het Nederlandse EU-voorzitterschap en was gericht op het beschermen van de rechten van vluchtelingen. Ons onderzoek over het illegaal terugsturen van Syrische vluchtelingen naar Syrië door Turkije trok eveneens veel aandacht, net als onderzoek naar martelingen in een beruchte Syrische gevangenis en onderzoek naar martelingen in Turkije na de mislukte coup in juli 2016. Naar aanleiding van het staande houden van rapper Typhoon zocht Amnesty met succes de media op om aandacht te vragen voor de zorgen over etnisch profileren door de politie. Ook de actie Decode Darfur werd door de media opgepikt. We riepen de hulp van vrijwilligers in om aan de hand van satellietbeelden van de Sudanese regio Darfur, waar al jarenlang een bloedige strijd gaande is, dorpen in kaart te brengen. In 2017 krijgt deze actie een vervolg en worden de beelden vergeleken om vast te stellen of dorpen zijn vernietigd.

Media-aandacht draagt in veel gevallen bij aan een effectief optreden van onze lobbyisten. Naast de woordvoerders en directeur kwamen ook onze specialisten en collega’s uit andere landen in de diverse media aan het woord. We gaven in 2016 120 radio- en televisie-interviews, tegenover 164 het jaar ervoor. Mogelijk heeft deze daling te maken met het veranderende politieke en medialandschap, waarin de feiten die Amnesty presenteert niet altijd als onomstreden worden gezien. De aandacht op sociale media voor ons werk nam daarentegen toe.

Sociale media

Amnesty’s socialemediakanalen zijn de afgelopen jaren sterk gegroeid. Vooral Facebook springt eruit. Het is een onmisbaar medium geworden voor het bereiken en activeren van onze achterban, én voor onze fondsenwerving. Via dit kanaal bereiken we honderdduizenden mensen per maand. Ook maken we steeds vaker gebruik van video en livestreams. Er kwamen in 2016 ruim 38.000 nieuwe volgers bij, waardoor we eind 2016 rond de 142.000 Facebook-volgers hadden.

Het aantal volgers op Twitter groeide minder hard dan in 2015, maar met een toename van 2.100 is het aantal van 20.000 volgers in zicht. De groei van Instagram en LinkedIn lieten een verdubbeling zien. Instagram groeide van zo’n 700 volgers in 2015 naar 1.450 in 2016. Het aantal mensen dat Amnesty via LinkedIn volgt, groeide met ruim 500: van 325 in 2015 naar 830 in 2016.

In 2017 zullen we onze activiteiten op Facebook verder ontwikkelen. Door ons specifiek op verschillende doelgroepen te richten – deels via betaalde advertentiemogelijkheden – hopen we de juiste mensen met de juiste onderwerpen te bereiken en verwachten we meetbaar meer resultaat te behalen: meer mensen die ons werk steunen, bijvoorbeeld door het tekenen van petities of door een donatie.

Wordt Vervolgd

© Amnesty International

Amnesty’s onafhankelijke maandblad Wordt Vervolgd bevatte iedere maand informatieve en relevante artikelen. Een paar voorbeelden: een interview met Amnesty-onderzoeker Andrew Gardner in Istanbul (dat voor de mislukte coup in de zomer van 2016 plaatsvond). Hij vertelde hoe de Turkse rechtsstaat langzaam wegkwijnt. Daarnaast een interview met Leyla en Arif Yunus, twee voormalige gewetensgevangenen uit Azerbeidzjan die sinds voorjaar 2016 in Nederland wonen. Amnesty voerde intensief actie voor hen. En een verhaal over ontwikkelingsbank FMO en hoe de moord op activiste Berta Cáceres de bank wegjoeg uit Honduras. In december was er een special over diversiteit in Nederland, die tot veel lezersreacties leidde.
Uit een eerder gehouden lezersonderzoek blijkt dat Wordt Vervolgd ervaren wordt als zeer informatief, actueel en toegankelijk. Lezers zijn tevreden met de omvang en frequentie van het blad. Er is brede waardering voor de verschillende onderwerpen en rubrieken.

Onze gastdocenten geven op scholen les over mensenrechten.
© © Amnesty International (foto: Jorn van Eck)
Onze gastdocenten geven op scholen les over mensenrechten.

Mensenrechteneducatie

Mensenrechteneducatie is onderwijs waarbij leerlingen kennis vergaren over mensenrechten en het belang ervan voor een rechtvaardige wereld. Ook kunnen kinderen vaardigheden aanleren om de vergaarde kennis toe te passen, zoals discussiëren op basis van argumenten. Dit leidt tot een betrokken houding van de kinderen, zowel bij hun directe omgeving als bij de wereld om hen heen.

Amnesty streeft ernaar dat alle leerlingen in Nederland gedurende hun schoolloopbaan les krijgen over mensenrechten. Om dit te bereiken lobbyen we bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) om ervoor te zorgen dat mensenrechteneducatie integraal in het onderwijscurriculum wordt opgenomen. Met succes: in het definitieve advies van Onderwijs2032 dat op 23 januari 2016 aan staatssecretaris Dekker werd overhandigd, staat dat burgerschap een prominente plaats binnen het curriculum moet krijgen. De rest van 2016 is besteed aan een ‘verdiepingstraject’. Er werd onderzocht door zowel de Onderwijscoöperatie (waarin een aantal onderwijsvakbonden is verenigd) als de Regiegroep (vanuit het ministerie van OCW) hoe het staat met het draagvlak onder docenten voor het advies van Onderwijs2032. Ook werden de randvoorwaarden voor curriculumvernieuwing in kaart gebracht.

 

Met (gast)lessen zorgt Amnesty ervoor dat zo veel mogelijk kinderen nu al les krijgen over hun rechten en plichten. In het schooljaar 2015-2016 bereikten we ruim 107.000 leerlingen via een door Amnesty getrainde gastdocent of via hun eigen leerkracht. Dat is iets minder dan het schooljaar ervoor. Dit is wellicht toe te schrijven aan het feit dat in schooljaar 2014-2015 het Kinderrechtenverdrag 25 jaar bestond en er daarom veel publiciteit was. Daarnaast is de deelname aan Amnesty’s maatschappelijke stage gedaald naar zo’n 2.000 leerlingen. Dat heeft direct te maken met het stopzetten van de subsidie vanuit het ministerie van OCW. Het aantal leerlingen dat meedeed aan een actie van Amnesty steeg echter van 42.266 leerlingen in 2015 naar 48.685 in 2016.

De vrijwillige gastdocenten vervullen een belangrijke rol in ons educatieprogramma. In 2016 verzorgden 506 opgeleide gastdocenten lessen en acties over kinder- en mensenrechten. De meeste lessen (77 procent) werden op scholen gegeven. Daarnaast waren zij ook actief in jongerencentra en in kerken verspreid door het hele land. De gastdocenten bereikten meer leerlingen dan het jaar ervoor: 70.400 kinderen, een groei van bijna 9 procent. Een gastdocent geeft over het algemeen zes lessen per jaar waarmee hij of zij 190 leerlingen bereikt. Maar er zijn ook uitschieters. In 2016 bereikten dertien gastdocenten elk meer dan vijfhonderd leerlingen, van wie vier elk ruim boven de duizend kinderen een mensenrechtenles gaven.

Amnesty’s gastlessen worden met gemiddeld een 8,2 gewaardeerd door de docenten. Om de kwaliteit van de gastlessen te garanderen, mogen Amnesty’s gastdocenten pas aan de slag nadat ze een intensieve tweedaagse training hebben doorlopen. Daarnaast worden jaarlijkse nieuwe materialen ontwikkeld. Dankzij de uitgebreide handleiding kunnen (gast)docenten er snel mee aan de slag.

We bieden docenten en leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs een uitgebreid palet aan actuele les- en informatiematerialen, zowel op papier als via onze website. Voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs ontwikkelde de eenheid Educatie in 2016 het lespakket ‘Vluchten voor de oorlog’ om bewustwording te vergroten over de gevolgen van oorlog en de noodzaak te moeten vluchten. Drie Syrische kinderen staan hierin centraal: Esra, Ghatim en Majid. In een korte film vertellen zij hun vluchtverhaal en komen leerlingen hier te weten wat het betekent wanneer je vanwege een oorlog alles achter moet laten. Ook vertellen de drie hoe hun leven er nu uitziet. Aan de hand van diverse werkbladen met tal van vragen volgen leerlingen de route die Esra, Ghatim en Majid hebben gevolgd. Ze leren over de vluchtelingencrisis, over vooroordelen en discriminatie en het belang van kinderrechten. Na afloop van de les krijgen de kinderen een bont geïllustreerd tafelkleed mee. Aan de hand van de vragen die erop staan, kunnen ze thuis verder praten over de vluchtelingenkwestie.

Amnesty heeft ook twee programma’s om de kennis, capaciteit en slagkracht van lokale mensenrechtenorganisaties elders in de wereld te versterken: het Police and Human Rights Programme, dat zich richt op het probleem van wetshandhavers die de mensenrechten schenden en daarvoor vaak niet worden vervolgd, en het Human Rights Capacity-Building Programme (HURICAP), dat als doel heeft de capaciteit van nationale en lokale mensenrechtenorganisaties in Afrika en het Midden-Oosten te versterken en het mensenrechtenactivisme in lokale gemeenschappen te bevorderen.

Amnesty werkt samen

We vinden de samenwerking met partners en activisten in eigen en in andere landen uiterst zinvol. De combinatie van onze kennis en ervaringen op het gebied van onderzoek, lobby, voorlichting en fondsenwerving en de specifieke expertise van de partners versterken elkaar. Hierdoor is het ook mogelijk een bredere achterban te betrekken en mede daardoor een groter maatschappelijk draagvlak voor mensenrechten te creëren.

In de bijlage staat een overzicht van de belangrijkste samenwerkingsverbanden waarmee meer dan € 10.000 per jaar is gemoeid.

Syria International Justice Project

In de zomer van 2016 ging het Syria International Justice Project van start. De Nuhanovic Foundation werkt hierin samen met Amnesty Nederland, Amnesty’s Centre for International Justice in Den Haag, Laywers for Lawyers, de Amsterdamse Orde van Advocaten, het War Reparations Centre en studenten van de rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam.

Doel van het project is om gevluchte Syrische advocaten die in Nederland verblijven toe te rusten met kennis en vaardigheden over internationaal recht, waaronder oorlogsrecht. Deze kennis is nodig om oorlogsmisdrijven die in hun land zijn begaan, en de wreedheden die zijzelf hebben ondergaan, te kunnen documenteren.

Sinds de gewelddadigheden in Syrië in 2011 begonnen, zijn zo’n 4 miljoen mensen het land ontvlucht. Meer dan 60.000 Syrische vluchtelingen wonen in Nederland, onder wie circa vierhonderd advocaten. De meeste advocaten zitten in de asielprocedure of hebben inmiddels een verblijfsvergunning gekregen. Velen hebben de wens naar Syrië terug te keren zodra de situatie dat toelaat en mee te helpen bij de wederopbouw van hun land. Het Syria International Justice Project biedt hun de opleiding om hier een zinvolle bijdrage aan te leveren. Het op een neutrale en onpartijdige wijze vastleggen van oorlogsmisdrijven ligt aan de basis van het proces dat vrede en stabiliteit in Syrië moet brengen.

Amnesty Nederland stelt zowel voor het trainingsprogramma als voor de ontwikkeling van het documentatieproject haar kennis beschikbaar en steunt het Syria International Justice Project daarnaast financieel.

ControleAltDelete

Sinds 2013 werkt Amnesty Nederland nauw samen met ControleAltDelete, een organisatie die ernaar streeft dat de politie alle burgers gelijkwaardig behandelt. Amnesty’s kennis op het gebied van discriminatie door de politie sluit goed aan bij de activiteiten van ControleAltDelete.

Etnisch profileren is een aanhoudend probleem in de Nederlandse samenleving. Het is een vorm van discriminatie als voor politieagenten iemands huidskleur of etnische afkomst de reden is om hem of haar staande te houden of te controleren. Etnische minderheden worden in Nederland daardoor vaker onderworpen aan politiecontroles dan ‘witte’ Nederlanders.

In 2016 organiseerden we samen drie evenementen: een over het recht om te demonstreren – wat zijn terechte en wat zijn onterechte beperkingen in onze demonstratievrijheid – en een over geweldstoepassing door de Nederlandse politie en hoe deze kan verbeteren. Daarnaast was er de jaarlijkse dialoogavond waar vertegenwoordigers van de politie, jongeren en professionals met elkaar in gesprek gingen over oplossingen om etnisch profileren tegen te gaan. Dit leidde tot een verbeterplan dat vervolgens werd besproken met Peter Slort, portefeuillehouder Diversiteit bij de Nationale politie. Het belangrijkste gesprekspunt was de verbetering van de wijze waarop de politie verantwoording aflegt over controles op straat. De politie moet beter duidelijk maken waarom iemand wordt staande gehouden voor een verkeers- of identiteitscontrole. Daarnaast moet de politie meer openheid geven over het aantal controles, en de rechtmatigheid en effectiviteit ervan. De kritische dialoog hierover zal in 2017 worden voortgezet.

Amnesty droeg financieel bij aan de door ControleAltDelete ontwikkelde app, waarmee etnisch profileren gemeld kan worden. Ook de politie was betrokken bij de ontwikkeling. De politie is tevreden over de app die het gemakkelijker maakt om een aanklacht in te dienen als mensen denken dat de politie hen heeft gediscrimineerd. Peter Slort: ‘ControleAltDelete richt zich vooral op individuen en groepen die niet snel geneigd zijn om met de politie in contact te treden. De actiegroep kan klagers begeleiden bij het indienen van een klacht tegen de politie.’ De app werd op 25 december 2016 gelanceerd.

Youth Human Rights Movement in Rusland

Het is slecht gesteld met de mensenrechten in Rusland. Het opleiden van meer en beter gekwalificeerde verdedigers van mensenrechten is belangrijk voor het voortbestaan van de mensenrechtenbeweging. Sinds 2014 werkt Amnesty Nederland samen met de Youth Human Rights Movement (YHRM), een internationaal netwerk van mensenrechtenverdedigers en activisten. Met de steun aan de YHRM beoogt Amnesty Nederland een bijdrage te leveren aan de bewustwording van het belang van mensenrechten in Rusland, en door uitwisseling tussen Russische en Europese mensenrechtenverdedigers en -organisaties een nieuwe generatie activisten op te leiden. Zij kunnen een vuist maken tegen de toenemende inperking van de vrijheden in Rusland.

Een van de projecten van YHRM is de Moscow Open School of Human Rights (MOSHR). De school biedt een educatief programma voor jongeren tussen de 18 en 30 jaar die meer over mensenrechten willen weten. De cursisten volgen eerst een basiscursus over de theorie en de geschiedenis van mensenrechten. In een vervolgcursus gaan ze dieper in op een specifiek thema.

De studenten ontmoeten mensenrechtenverdedigers en bezoeken diverse non-gouvernementele organisaties in Rusland om kennis te maken met de praktische kant van hun werk. Daarnaast worden de cursisten gestimuleerd vrijwilligerswerk te verrichten voor mensenrechtenorganisaties of zelf een (kleinschalig) mensenrechtenproject op te zetten. De cursisten krijgen daarbij ook praktische handvatten aangereikt zodat ze zonder risico voor mensenrechten kunnen opkomen. Zo leren ze bijvoorbeeld hoe je het beste het gesprek kunt aangaan met een politieagent en wat je moet doen als je onverwacht in een arrestantenbusje belandt.

De MOSHR heeft twee trainingscycli per jaar. Vanaf 2017 gaat YHRM het bereik vergroten door online-cursussen aan te bieden. YHRM probeert ook andere doelgroepen te bereiken, zoals scholieren of ouderen. Hiervoor gebruikt de organisatie op de doelgroep toegesneden voorlichtingsactiviteiten, materialen zoals stripverhalen en animaties, en trainingen, en biedt zij mogelijkheden om met elkaar in dialoog te gaan.

Samenwerking met de Nationale Postcode Loterij

In 2016 vormde de jaarlijkse bijdrage van de Nationale Postcode Loterij een belangrijke inkomstenbron. We ontvingen € 3,6 miljoen voor ons reguliere werk: onderzoek, lobby en campagnes. Daarbovenop ontvingen we een extra bijdrage van € 1,785 miljoen voor de uitbreiding van de Crisis Response Unit.

Dit bedrag komt ten goede aan het project ‘Bescherm de Burgers’ (‘Protect Civilians: Amnesty International’s Crisis Response’). Dit project is hard nodig, omdat er op dit moment meer dan dertig conflicten woeden in de wereld. Deze gaan vaak gepaard met ernstige mensenrechtenschendingen en hebben miljoenen vluchtelingen tot gevolg. Amnesty heeft daardoor grote behoefte aan meer capaciteit om onderzoek te doen.

De Crisis Response Unit bestaat uit een team van crisisonderzoekers, forensisch experts en communicatiespecialisten, dat snel kan worden ingezet in conflictgebieden. Het team werkt vaak onder hoge druk. Met de extra bijdrage van de Nationale Postcode Loterij worden onder meer nieuwe crisisonderzoekers aangesteld en meer missies naar oorlogsgebieden mogelijk gemaakt. Daarnaast worden nieuwe uitrustingen voor onderzoekers aangeschaft, zoals kogelvrije vesten, en kunnen we meer audiovisueel materiaal produceren.

Amnesty’s crisisonderzoeker Lama Fakih vertelde vanuit Libanon over haar werk: ‘Al sinds het begin van het conflict in Syrië heeft Amnesty mensenrechtenschendingen vastgelegd. We werken op dit moment in de Bekaa-vallei in Libanon, waar meer dan één miljoen geregistreerde Syrische vluchtelingen wonen. Zij vertellen over hun leed. Wij geven hun verhalen door aan de mensen die hun levens kunnen veranderen. Dit werk zou niet mogelijk geweest zijn zonder de steun van de Nationale Postcode Loterij.’

In 2016 vonden twee missies plaats. Een onderzoek in Jemen toonde aan dat er kinderen waren gedood door gebruik van clusterbom-munitie. De onderzoeksmissie in Sudan leverde overtuigend bewijs op van het gebruik van chemische wapens tegen burgers in Darfur. NOG AANPASSEN

Directeur Eduard Nazarski (rechts) ontvangt van de Nationale Postcode Loterij een extra bijdrage van 1.785.000 euro voor de Crisis Response Unit. De reguliere bijdrage van de Nationale Postcode Loterij was 3,6 miljoen euro.
© Roy Beusker
Directeur Eduard Nazarski (rechts) ontvangt van de Nationale Postcode Loterij een extra bijdrage van 1.785.000 euro voor de Crisis Response Unit. De reguliere bijdrage van de Nationale Postcode Loterij was 3,6 miljoen euro.

Amnesty werft fondsen

Overal waar onrecht heerst en mensen worden onderdrukt, komt Amnesty International in actie. We maken schendingen van mensenrechten zichtbaar en zetten daders onder druk. We boeken successen. Er wordt overal ter wereld naar ons geluisterd. Want we zijn betrouwbaar en onafhankelijk. Dankzij de vele leden die ons steunen. Hoe meer leden, hoe groter de druk op machthebbers, hoe meer resultaat: vrijheid en rechtvaardigheid voor de slachtoffers. Zonder steun van leden zijn we nergens.

Het lidmaatschap van Amnesty International is meer dan een gift om ons werk te financieren. Dat geld is natuurlijk noodzakelijk aangezien dit ons werk mogelijk maakt. Maar ook het feit dat wij namens velen spreken als we autoriteiten ter verantwoording roepen, is belangrijk. Dat is de macht van het getal.

Dat het mensen aanspreekt om lid te zijn van een slagvaardige organisatie, blijkt uit cijfers. Daar waar veel verenigingen last hebben van krimpende ledentallen, is dat van Amnesty in 2016 gelijk gebleven. Dat het ons voor het eerst sinds 2009 gelukt is de daling van het ledental te stoppen, vinden we heel positief nieuws. De gemiddelde bijdrage van de leden van wie we afscheid namen was aanmerkelijk lager was dan die van de nieuwe leden. Hierdoor konden we met ons stabiele ledental toch een stijging in de inkomsten realiseren.

Ook de inkomsten uit eigen fondsenwerving ontwikkelen zich zeer positief. Op vrijwel alle fronten hebben we beter gepresteerd dan onze prognose. De gestage daling van de inkomsten waar Amnesty mee te kampen had, was in 2015 al omgebogen naar een stijging. In 2016 heeft deze stijging zich stevig doorgezet. Dat is te danken aan de steun die we mogen ontvangen van onze trouwe leden, waarvan een groeiend aantal er bovendien voor kiest ons ook na hun overlijden te blijven steunen in de vorm van een nalatenschap. Ook zagen we een groei in de inkomsten van onze merchandising. Daarnaast zijn we dankbaar voor de duizenden collectanten die elk jaar, door weer en wind, langs de deuren gaan.