Europees Asiel- en Migratiepact

De Europese Unie heeft nieuwe afspraken gemaakt over migratie en asiel. Deze afspraken heten het Europees Asiel- en Migratiepact (EU-migratiepact) en gelden vanaf 12 juni 2026. Het doel van het pact is om migratie ‘beter’ te regelen. Maar volgens Amnesty kan dit ernstige gevolgen hebben voor de rechten van mensen op de vlucht.

Wat is het EU-migratiepact?

Het Europees Asiel- en Migratiepact (EU-migratiepact) is een verzameling afspraken tussen lidstaten van de EU over asiel en migratie. Dit pact trad op 12 juni 2026 in werking. Het is de grootste verharding van de Europese migratieregels ooit en is voornamelijk gericht op het ‘beschermen’ oftewel zoveel mogelijk sluiten van de EU-buitengrenzen.

Wat is de impact voor mensen op de vlucht?

Door het EU-migratiepact krijgen mensen die in Europa asiel willen aanvragen, nog minder rechten dan ze al hadden. Het pact vergroot de kans dat mensen op de vlucht zonder een zorgvuldige procedure afgewezen worden en uitgezet worden naar plekken waar zij gevaar lopen. Dit vooruitzicht is onacceptabel en Amnesty maakt zich dan ook ernstige zorgen.

Het pact zorgt voor deze zes belangrijke, problematische veranderingen:

1. Screenings in gesloten centra – EU-landen zijn vanaf nu verplicht om iedereen te screenen die zich meldt aan de Europese buitengrenzen. Dit vindt veelal plaats in gesloten centra, wat neerkomt op een gevangenis. De screening treft ook kinderen en gezinnen.
2. Procedure verlengen – Landen mogen in ‘crisissituaties’ – bewust een vaag en breed begrip – registraties van mensen uitstellen en procedures verlengen. Dat kan zorgen voor maandenlange detentie van mensen die asiel aanvragen.
3. Asielprocedures buiten Europa – Asielprocedures kunnen verplaatst worden naar landen buiten Europa. Zonder een asielaanvraag eerst zelf te onderzoeken, kan een EU-land een persoon uitzetten naar een plek waar diegene nog nooit is geweest. Dit land wordt dan verantwoordelijk voor het afhandelen van de asielaanvraag.
4. Terugkeerhubs of gevangenissen? – De kans op ‘terugkeerhubs’ buiten de EU wordt steeds reëler. Dit zijn uitzetcentra voor mensen die uitgeprocedeerd zijn. In de praktijk gaat het bij dit soort uitzetcentra vaak om detentielocaties, oftewel: gevangenissen.
5. Het gevaar van ‘kansarm’ of ‘kansrijk’ – Mensen die een zogenaamde ‘kansarme’ aanvraag doen krijgen een kortere asielprocedure. Er wordt vanuit gegaan dat zij geen bescherming nodig hebben en zo snel mogelijk terug moeten keren naar het land van herkomst. Deze indeling in ‘kansarm’ of ‘kansrijk’ is problematisch. Zo staat Egypte op de lijst van veilige landen. Maar dat land is bijvoorbeeld niet veilig voor queer mensen. Bij een versnelde behandeling ligt de kans op onzorgvuldige beslissingen op de loer. Oftewel: mensen kunnen worden teruggestuurd naar een land waar zij gevaar lopen.
6. Een mens of 20.000 euro – Landen die geen mensen willen opvangen kunnen hun verplichting afkopen. Dat zit zo: De meeste mensen komen aan bij landen aan de buitengrenzen van de EU, zoals Italië, Spanje of Griekenland. Het Pact regelt dat andere landen deze landen moeten helpen. Dat kan door mensen over te nemen of door 20.000 euro per persoon over te maken. Nederland kiest voor dat laatste. Hiermee koopt de overheid haar verantwoordelijkheid af voor het opvangen van mensen op de vlucht.

Wat betekent het pact voor Nederland?

Als EU-lid volgt Nederland de afspraken van het EU Asiel- en Migratiepact. Daarin kiest de Nederlandse overheid ervoor om haar verantwoordelijkheid voor het opvangen van mensen op de vlucht af te kopen.

Ook gaat het Nederlandse kabinet zelfs nog een stapje verder dan verplicht is volgens het pact. Het doel: Nederland zo onaantrekkelijk mogelijk maken en zorgen dat er uiteindelijk niemand meer asiel kan aanvragen. Naast de afspraken uit het Pact heeft Nederlands de volgende, zeer vergaande plannen verzonnen:

• Families worden lang uit elkaar gehouden door onnodige extra vereisten voor gezinshereniging. Dit komt door het tweestatusstelsel, waar de Eerste Kamer in april 2026 mee instemde.
• Belangrijke stappen zijn uit de asielprocedure gehaald, waardoor mensen minder tijd krijgen om hun verhaal goed te vertellen.
• Nederland gaat door met mensen die asiel aanvragen op Schiphol in detentie te plaatsen. Dit terwijl ze niets strafbaars hebben gedaan.
• Asielvergunningen worden verkort van 5 naar 3 jaar.

De gevolgen: nog langere wachttijden

De plannen van het kabinet gaan voor grote problemen en vertraging zorgen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (de IND, de dienst die asielaanvragen beoordeelt) en de rechter. Mensen die na invoering van het pact in Nederland aankomen krijgen bovendien voorrang. Dat betekent dat de ruim 50.000 mensen die al jaren wachten op hun asielbesluit, nu nóg langer moeten wachten. Dat is onacceptabel.

Waarom maakt Amnesty zich zorgen?

Amnesty International waarschuwde al in aanloop naar de inwerkingtreding van het pact herhaaldelijk dat het de risico’s vergroot voor mensen op de vlucht, in elke fase van hun reis. EU-lidstaten zijn gebonden aan internationale mensenrechtenverdragen en zouden het pact zo moeten implementeren dat mensenrechten worden beschermd, en de bescherming van vluchtelingen behouden blijft. Dat is niet gebeurd.

Maar pact of geen pact: meerdere lidstaten hebben de afgelopen tijd al beleidswijzigingen doorgevoerd waarmee zij de bescherming van mensen op de vlucht en andere migranten verder afzwakken. Deze wijzigingen gaan zelfs verder dan wat het pact voorschrijft. Het gaat hierbij vooral om pogingen van lidstaten om hun verantwoordelijkheid op het gebied van asiel en migratie uit te besteden of te ontlopen. Dit gebeurt via ‘terugkeerhubs’ of via regelingen met zogeheten ‘veilige derde landen’. Dit brengt ernstige risico’s op mensenrechtenschendingen met zich mee.

Wat is Amnesty’s oproep aan de EU en de EU-lidstaten?

Amnesty roept de EU-instellingen en regeringen van de lidstaten op om:

• de rechtsstaat en de normen voor vluchtelingenbescherming krachtig te handhaven;
• hun beschermingssystemen open en toegankelijk te houden voor iedereen die veiligheid zoekt in de EU;
• de groeiende trend naar een migratiebeleid dat steeds meer gericht is op veiligheid, uitsluiting en afschrikking, te keren.

Nu de EU het migratiepact implementeert, roept Amnesty regeringen van de lidstaten op om:

• te zorgen voor voldoende financiering en aandacht voor die delen van de hervormingen die op bescherming gericht zijn;
• concrete stappen te nemen om de ergst mogelijke gevolgen van het pact te voorkomen;
• langdurige tekortkomingen in het eigen asielbeleid aan te pakken
• uitgebreide, onafhankelijke mechanismen voor grensmonitoring instellen, inclusief concrete verantwoordingsmechanismen voor schendingen.