Sterk politiek leiderschap nodig tegen xenofobie in Zuid-Afrika
In Zuid-Afrika eist de anti-migrantengroepering March and March dat mensen zonder papieren voor 30 juni het land verlaten. Amnesty International vindt dat er dringend sterker politiek leiderschap in Zuid-Afrika nodig is, om vreemdelingenhaat en de onderliggende oorzaken aan te pakken en ieders rechten veilig te stellen.
Zuid-Afrika moet voorkomen dat het verwoestende xenofobische geweld van 2008 zich herhaalt. Destijds kwamen 62 mensen om het leven: 21 Zuid-Afrikanen en 41 migranten. Het geweld tegen migranten in het land neemt toe. Anti-migrantengroeperingen als March en March stelden een ‘deadline’ van 30 juni voor alle mensen zonder papieren om Zuid-Afrika te verlaten. De groepering laat weten dat er dinsdag in ten minste zeven van de negen provincies demonstraties zullen plaatsvinden.
Recht op vreedzaam protest
“Amnesty International ondersteunt het recht op vreedzaam protest”, zegt Shenilla Mohamed van Amnesty International. “Maar geweld, intimidatie, pesterijen en zelfbenoemde ‘handhaving’ van immigratiewetten zijn onwettig. Dit hoort niet thuis in onze samenleving. De geschiedenis heeft ons laten zien waar deze weg naartoe leidt en hoe snel de situatie dodelijk kan worden.”
Geen recht in eigen hand
March and March moedigde mensen aan om een ‘burgerarrest’ te verrichten op grond van de Wet op de Strafvordering, als zij migranten zonder papieren tegenkomen.
De Zuid-Afrikaanse wet is duidelijk: particulieren mogen niet eisen dat je je papieren laat zien of mensen arresteren die ervan worden verdacht geen papieren te hebben. Burgerarresten (op grond van artikel 42 van de Wet op de Strafvordering) zijn alleen toegestaan in zeer beperkte omstandigheden. Dat is dan vooral om ernstige misdrijven zoals moord, verkrachting of aanranding, te voorkomen. Volgens de immigratiewet mogen alleen bevoegde immigratieambtenaren mensen arresteren. De politie mag huiszoekingen doen zonder huiszoekingsbevel, maar dat geldt niet voor particulieren.
“Iedereen die het recht in eigen handen neemt, overtreedt de wet”, zegt Mohamed. ”Straffeloosheid voor xenofobe misdrijven draagt bij aan de aanhoudende discriminerende retoriek en het geweld. De schending van het recht van mensen op veiligheid, zekerheid, waardigheid en leven moet stoppen.”
Falend systeem
Ondanks dat Zuid-Afrika wetgeving kent voor de rechten van mensen op de vlucht en voor mensen die asiel aanvragen, faalt het asielsysteem: honderdduizenden mensen zitten zonder papieren. Dit wakkert de vreemdelingenhaat in het land aan.
De impact van dit falende systeem is groot. De erfenis van de apartheid is terug te zien in de diepgewortelde ongelijkheid en uitsluiting. Dit reikt verder dan alleen bureaucratie. Het voedt de frustratie onder de bevolking en creëert een vruchtbare bodem voor desinformatie en het aanwijzen van zondebokken.
19 jaar wachten
“Zuid-Afrika houdt vast aan een falend systeem dat asielzoekers zonder papieren in onzekerheid laat verkeren, soms wel 19 jaar lang”, zegt Mohamed. “Zo zaait de regering verdeeldheid en wakkert ze de spanningen aan tussen Zuid-Afrikaanse burgers en mede-Afrikanen die in het land wonen. Wat dringend nodig is, is een bredere systeemhervorming om ervoor te zorgen dat iedereen die zonder papieren in het land lijkt te verblijven, tijdig en in overeenstemming met de wet wordt behandeld.”
Zondebokken voor falend beleid
“De werkloosheid, ongelijkheid en falende voorzieningen komen voort uit de apartheid. Het is verkeerd en gevaarlijk om mensen die asiel aanvragen, mensen op de vlucht en migranten tot zondebok te maken voor de uitdagingen van Zuid-Afrika”, zegt Mohamed. “Het leidt af van de verantwoordelijkheid van de staat om te voorzien in de behoeften van iedereen die in Zuid-Afrika woont en om de onderliggende oorzaken aan te pakken. Geweld en eigenrichting zullen deze problemen nooit oplossen; ze vernietigen alleen maar levens en verdiepen de verdeeldheid.”
Oproep Amnesty International
Amnesty International is van mening dat de regering het voortouw moet nemen met duidelijke maatregelen en onpartijdig onderzoek naar alle geweldsincidenten. Alle daders moeten ter verantwoording worden geroepen. Daarnaast moet de regering desinformatie bestrijden en het falende asielsysteem herstellen. Want dat systeem zorgt ervoor dat honderdduizenden mensen worden buitengesloten en geen toegang hebben tot bescherming of rechten.
