Nieuwe humanitaire ramp dreigt in Oekraïne

Rusland voert zijn onwettige aanvallen op de energievoorzieningen in Oekraïne op. Met de winter in aantocht dreigt er voor veel Oekraïense burgers een levensbedreigende situatie te ontstaan. Amnesty International roept Rusland op om onmiddellijk met de aanvallen te stoppen.

Het aantal burgerdoden als gevolg van Ruslands grootschalige, illegale invasie in Oekraïne is de afgelopen maanden aanzienlijk gestegen. Oktober 2026 zal naar verwachting een van de dodelijkste maanden voor Oekraïense burgers in jaren zijn.

Afgaande op de Russische aanvallen in de aanloop naar voorgaande winters, is het zeer waarschijnlijk dat nieuwe aanvallen op de energievoorzieningen grote problemen zullen veroorzaken voor de burgerbevolking. Het Internationaal Strafhof (ICC) heeft de Russische luitenant-generaal Sergei Ivanovich Kobylash en admiraal Viktor Nikolayevich Sokolov in staat van beschuldiging gesteld wegens oorlogsmisdaden, omdat zij leiding zouden hebben gegeven aan aanvallen op de Oekraïense elektriciteitsinfrastructuur.

Misdadige aanvallen

“Deze aanvallen op essentiële infrastructuur leiden tot een levensbedreigende situatie voor burgers,” zegt Scott Edwards van Amnesty International. “Dit is een onwettige campagne, die erop gericht lijkt om onleefbare omstandigheden te creëren voor Oekraïense burgers. Wat de motieven ook mogen zijn achter het plan van het Kremlin om het leven van burgers ondraaglijk te maken, het is misdadig en kan niet worden getolereerd.” Zowel het Russische ministerie van Defensie als president Vladimir Poetin hebben aangekondigd dat er opzettelijke aanvallen op de energie-infrastructuur van Oekraïne zullen plaatsvinden.

“Wereldleiders die een einde willen maken aan dit conflict, moeten onmiddellijk hun invloed aanwenden om mogelijke schade aan burgers tot een minimum te beperken, voordat Rusland opnieuw en opzettelijk een humanitaire ramp creëert”, zegt Edwards.

Miljoenen mensen in de vrieskou

Op 26 oktober meldde de Internationale Onderzoekscommissie voor Oekraïne dat Rusland in Oekraïne oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de menselijkheid had begaan door opzettelijk de energie-infrastructuur aan te vallen. Daardoor kwamen miljoenen mensen bij ijskoude temperaturen zonder elektriciteit en verwarming te zitten. Amnesty International documenteerde eerder hoe de grootschalige aanvallen van Rusland op de energie-infrastructuur van Oekraïne mogelijk oorlogsmisdaden vormen, en wees op de levensbedreigende gevolgen ervan voor de burgerbevolking.

VN: 85 procent meer slachtoffers

De VN-mensenrechtenwaarnemingsmissie in Oekraïne stelde vast dat in september 2026 minstens 328 burgers zijn omgekomen en 2.105 gewond zijn geraakt als gevolg van Russische aanvallen. Dit is een stijging van 85 procent ten opzichte van september 2025. In 22 van de 24 regio’s in Oekraïne vielen er slachtoffers. De waarnemingsmissie beschreef de eerste helft van oktober 2026 bovendien als een van de dodelijkste periodes voor burgers in jaren.

Op 13 en 14 oktober zouden er aanvallen hebben plaatsgevonden op verschillende energie-installaties, waaronder de drie belangrijkste elektriciteitscentrales van Kiev. Daardoor kwamen ongeveer 600.000 mensen tijdelijk zonder stroom te zitten. Op 17 oktober zouden bij nieuwe Russische aanvallen minstens acht mensen zijn omgekomen en zestig mensen gewond zijn geraakt; de stroomvoorziening voor meer dan een miljoen mensen in negen regio’s werd verstoord.

Temperaturen onder de -20

Eerdere aanvallen op de energievoorzieningen in Oekraïne leidden tot wijdverbreid leed onder de burgerbevolking, iets waarvan de Russische militaire en strategische planners op de hoogte zijn. Volgens gegevens van de VN hebben de Russische strijdkrachten in de winter van 2025–2026 ten minste 423 aanvallen op de elektriciteitsinfrastructuur en 74 aanvallen op verwarmingsinstallaties uitgevoerd.

De aanvallen veroorzaakten stroomonderbrekingen die miljoenen mensen troffen. Bij honderdduizenden mensen viel de verwarming uit. Dit terwijl de temperaturen tot onder de -20 °C daalden. De daaruit voortvloeiende haperingen in de levering van elektriciteit, water en verwarming verstoorde de gezondheidszorg en het onderwijs. Ouderen, mensen met een beperking, vrouwen en gezinnen met kinderen werden er onevenredig hard door getroffen.

Mogelijke oorlogsmisdrijven

Onder het internationaal humanitair recht worden elektriciteits- en verwarmingsinstallaties beschouwd als burgerdoelen, tenzij zij op dat moment voldoen aan de strikte definitie van een militair doel. Zelfs wanneer een installatie een militair doel vormt, moeten de aanvallende strijdkrachten zich houden aan de ‘beginselen van onderscheid, proportionaliteit en voorzorg’. Opzettelijke aanvallen op burgerdoelen, willekeurige aanvallen of aanvallen waarvan te verwachten is dat ze buitensporige schade aan burgers zullen toebrengen in verhouding tot het verwachte concrete en directe militaire voordeel, kunnen een oorlogsmisdrijf vormen.

Om ervoor te zorgen dat de verantwoordelijken voor dergelijke misdrijven ter verantwoording worden geroepen, zijn krachtige en onafhankelijke internationale rechtsmechanismen nodig. Deze moeten het mandaat en de capaciteit hebben om onderzoek te doen naar de verantwoordelijken, met inbegrip van de hoogste functionarissen, en hen te vervolgen.

ICC onder vuur van VS

Momenteel probeert de Amerikaanse regering het werk van het ICC te ondermijnen. Amnesty International heeft alle betrokken staten opgeroepen om in verzet te komen, door maatregelen te nemen tegen deze aanvallen het ICC en het bredere internationale rechtssysteem actief te beschermen. President Vladimir Poetin wordt door het ICC gezocht wegens oorlogsmisdaden en Amnesty International heeft alle partijen die hiertoe in staat zijn opgeroepen om hem te arresteren en uit te leveren aan het ICC.

Oproep Amnesty

Amnesty International roept de Russische strijdkrachten op om te stoppen met hun systematische aanvallen op de Oekraïense energie-infrastructuur. De Russische autoriteiten moeten ook onmiddellijk een einde maken aan andere schendingen van het internationaal humanitair recht, waaronder aanvallen op andere civiele infrastructuur in Oekraïne, zoals woongebouwen, ziekenhuizen en scholen. Ook moeten de Russische autoriteiten hun aanvallen tegen alle niet-strijdende mensen, oftewel burgers, beëindigen.

Expertise en middelen

Alle partijen bij het conflict moeten de beginselen van onderscheid, proportionaliteit en voorzorg eerbiedigen en burgers en burgerdoelen beschermen. Staten die de internationale rechtsmechanismen ondersteunen, moeten de expertise en middelen ter beschikking stellen die nodig zijn om:

• beschuldigingen van schendingen effectief te onderzoeken;
• bewijsmateriaal veilig te stellen;
• verdachte daders te identificeren, met inbegrip van commandanten en hoge functionarissen die mogelijk verantwoordelijkheid dragen.

  Alle staten moeten met spoed maatregelen nemen om het functioneren van het ICC te waarborgen. Ook moeten zij arrestatiebevelen uitvoeren wanneer en waar dit mogelijk is.