Vrachtwagens vol puin tuffen langs een gapende put, trapsgewijs uitgehakt in de rotsen als een omgekeerde piramide. Met een doorsnede van twee kilometer is deze goudmijn in de Peruaanse Andes een van de grootste ter wereld. Maar de grond is bijna uitgeput.
De Yanacocha-mijn in de regio Cajamarca bestaat uit dertig van dit soort kraters. Wie goud wil winnen, moet grote hoeveelheden steen vergruizen. En dus is er meer grond nodig. Maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Als mijnbouwbedrijf Newmont Corporation in 2011 aankondigt de mijn te willen uitbreiden en het land eromheen op te kopen, ligt er iemand dwars: buurvrouw Máxima Acuña.
De hoofdpersoon van de documentaire Maxima kocht in 1993 een stuk land waar ze met haar man en kinderen ging wonen. Ze houden er schapen en kippen, verzamelen wilde kruiden en verbouwen aardappelen. Máxima kan niet lezen of schrijven en verdient soms wat geld door zelfgebreide kleding te verkopen. Het is een sober en rustig leven. Maar die rust wordt bruut verstoord als Máxima het waagt tegen het machtige mijnbouwbedrijf in opstand te komen.
Bulldozers en klappen
Al snel beginnen de intimidaties. Twee van Máxima’s schapen worden meegenomen door medewerkers van Yanacocha en gedood. Haar hond wordt opzettelijk overreden. Op een dag komen medewerkers van het mijnbedrijf en politieagenten met bulldozers om Máxima van haar grond te verdrijven. Ze laat de blauwe plekken zien, overgehouden aan de klappen die ze kreeg. Haar dochter Jhilda werd aangereden en bleef bewusteloos op de grond achter. Maar Máxima laat zich niet wegjagen. De grond is officieel van haar.
Het is een strijd van David tegen Goliath. ‘Een mier tegen een olifant’, zeggen Yanacocha-medewerkers. Ook is het een botsing van twee wereldbeelden. Die van het mijnbouwbedrijf, dat naar de bodem kijkt en ziet hoeveel goud, en dus geld, erin zit. En die van Máxima, die de grond en het water ziet als bron van het leven, waar je met respect en liefde mee om moet gaan. Bij de goudwinning komen zware metalen als lood en kwik vrij en raakt het grondwater sterk vervuild. Máxima: ‘We hebben dit land van God gekregen, we moeten het verdedigen.’
Zeven uur lopen
Wat volgt is een jarenlange juridische strijd. Keer op keer trekt Máxima, een kleine vrouw met een lange vlecht op haar rug en een witte hoed op haar hoofd, in haar fleurige zelfgemaakte kleding naar de stad om de uitspraken in rechtszaken aan te horen. Soms moet ze er zeven uur voor lopen, en regelmatig gaat ze voor niks omdat zittingen worden afgelast zonder haar op de hoogte te stellen. Ondertussen gaan de intimidaties gewoon door.
Het is ontluisterend om te zien hoeveel kracht het kost om tegen de grotere macht in opstand te komen, om voor je rechten te vechten. Maar de kleine Máxima zet in de loop der jaren een beweging in gang. Als ze in 2019 voor de zoveelste keer naar de rechtbank gaat, staat buiten een horde demonstranten, met spandoeken: ‘Máxima no ésta sola’. Máxima is niet alleen.
‘Maxima’ is gemaakt door Claudia Sparrow en te zien op het Movies That Matter Festival 2020.
