Wereldleiders moeten burgers beschermen met duurzame wapenstilstand in Midden-Oosten
De huidige, fragiele wapenstilstanden tussen de VS en Iran, en tussen Israël en Libanon, zijn te kwetsbaar. Amnesty International roept op tot een duurzame, regionale wapenstilstand voor alle getroffen landen. Dit voorkomt nog meer leed en maakt de weg vrij voor gerechtigheid, respect voor internationaal recht en blijvende bescherming van mensenrechten voor iedereen.
Hoewel de gewapende vijandelijkheden zijn afgenomen, blijft dit een kritiek en uiterst kwetsbaar moment voor burgers in het Midden-Oosten. Beide huidige wapenstilstanden zijn niet alleen fragiel, maar ook tijdelijk en kunnen elk moment mislukken. Dit brengt opnieuw miljoenen burgers in gevaar. De VS en Iran blijven dreigementen uitwisselen, voeren aanvallen uit in de Straat van Hormuz en nemen schepen in beslag.
In Libanon leidde de meest recente wapenstilstand net als in 2024 tot een vermindering maar niet het einde van de gevechten. Het Israëlische leger bleef aanwezig op Libanees grondgebied en beval inwoners van tientallen dorpen in grensgebieden niet terug te keren.
Ondertussen lopen Iraanse burgers dubbel risico: op ernstige misdrijven bij een hervatting van Amerikaanse-Israëlische aanvallen, én op dodelijke repressie door de Iraanse autoriteiten.
Internationale gemeenschap moet duidelijke grens trekken
“De Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran van 28 februari waren onrechtmatig. Ze schonden het VN-Handvest en leidden tot onrechtmatige vergeldingsacties door de Iraanse autoriteiten,” zegt Agnès Callamard, secretaris-generaal van Amnesty International. “Sindsdien zijn meer dan vijfduizend mensen omgekomen en zijn de levens van miljoenen burgers in het Midden-Oosten ontwricht. Alle partijen, waaronder de VS, Israël, Iran en Hezbollah, voerden onrechtmatige aanvallen uit die getuigen van een schokkende minachting voor mensenlevens. Ondertussen dreigde de Amerikaanse president openlijk met oorlogsmisdaden en zelfs genocide, door te spreken over het ‘uitwissen van een hele beschaving’ in Iran.”
Callamard: “De internationale gemeenschap moet nu een duidelijke grens trekken: er moet een duurzame en realistische wapenstilstand komen. Hiervoor is het nodig dat de gewapende vijandelijkheden door alle partijen stoppen, in alle getroffen landen. De zogenaamde wapenstilstanden in Gaza in 2025 en Libanon in 2024 slaagden er aantoonbaar niet in Israëlische aanvallen op burgers te stoppen. Sindsdien zijn tot wel 765 Palestijnen gedood, en vinden in Zuid-Libanon bijna dagelijks luchtaanvallen plaats en worden bezittingen van burgers op grote schaal vernield.”
Miljoenen burgers in gevaar
De gewapende conflicten verspreidden zich snel naar twaalf landen en brachten de levens en gezondheid van miljoenen burgers in gevaar. De aanvallen verwoestten woningen en cruciale infrastructuur. Ze beschadigden het milieu en veroorzaakten economische schokken in de regio en wereldwijd.
Een duurzame, langdurige wapenstilstand is de enige geloofwaardige manier om burgers te beschermen en de basis te leggen voor veiligheid op lange termijn, bescherming van mensenrechten en gerechtigheid voor iedereen in de regio – waaronder in Iran, Libanon, Israël, Bezet Palestijns Gebied en de Golfstaten.
Officiële cijfers tot 7 april melden ten minste 3.375 doden en 25.000 gewonden – onder wie honderden kinderen – door Amerikaanse en Israëlische aanvallen in Iran. Deze aanvallen vonden plaats, terwijl de bevolking nog herstelde van het ongekende bloedbad dat Iraanse autoriteiten aanrichtten, tijdens het neerslaan van protesten in januari 2026. Daarbij werden duizenden demonstranten en omstanders gedood.
Tegen de tijd dat het staakt-het-vuren was aangekondigd, waren in Libanon 2.294 mensen omgekomen, onder wie 177 kinderen, en meer dan 7.500 gewond geraakt. Sindsdien blijven Israël en Hezbollah elkaar aanvallen, met voortdurende meldingen van burgerslachtoffers.
In Israël zijn ten minste 21 burgers gedood door aanvallen van Iran en Hezbollah. Vier mensen kwamen om het leven op de bezette Westelijke Jordaanoever. Tussen 28 februari en 15 april 2026 kwamen ten minste 29 mensen om in de Golfregio, onder wie dertien in de Verenigde Arabische Emiraten, zeven in Koeweit, drie in Bahrein, drie in Oman en drie in Saoedi-Arabië. Deze cijfers zijn exclusief Amerikaanse militaire slachtoffers.
Dubbel risico voor Iraanse bevolking
In een vandaag gepubliceerde briefing beschrijft Amnesty International de dubbele risico’s voor de Iraanse bevolking, gevangen tussen gewapend conflict en dodelijke repressie. Amnesty benadrukt de noodzaak van een diplomatieke aanpak. Hierbij moet naast het realiseren van een duurzame wapenstilstand, het welzijn van burgers vooropstaan en er concrete stappen worden gezet om ernstige misdrijven door de Iraanse autoriteiten te voorkomen.
“Een wapenstilstand zonder structurele aanpak van de onderliggende oorzaken, of waarborgen voor mensenrechten, is weinig meer dan een tijdelijke pleister op een diepe wond. Dit geldt in het bijzonder voor Iran, waar de bevolking het risico blijft lopen op verdere wreedheden door de autoriteiten van de Islamitische Republiek. En voor Libanon, waar burgers het vooruitzicht hebben van hernieuwd conflict, langdurige ontheemding en vernietiging van hun huizen,” zegt Agnès Callamard.
“We zien hoe de wereldwijde internationale rechtsorde en het respect voor internationaal humanitair recht wordt uitgehold. De internationale gemeenschap moet de onrechtmatige Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran en alle misdrijven onder het internationaal recht volledig onderzoeken. Staten en individuen moeten ter verantwoording worden geroepen.”
Leed onder burgers in Libanon
De Israëlische aanvallen op Libanon hebben een verwoestende impact gehad op burgers. Er is dringend behoefte aan een duurzame wapenstilstand die geldt voor zowel Israël als Hezbollah, en die op lange termijn alle burgers aan beide zijden van de grens beschermt. Het Israëlische leger moet onmiddellijk stoppen met aanvallen, ophouden met het vernietigen van infrastructuur voor burgers en zich terugtrekken uit Libanon. Alle mensen die uit hun huizen zijn verdreven, moeten kunnen terugkeren. Hezbollah moet stoppen met aanvallen op Israël.
Israël verklaarde tijdens de wapenstilstand geen offensieve aanvallen uit te voeren. Het stelde echter ook het recht te behouden “op elk moment alle noodzakelijke maatregelen te nemen voor zelfverdediging tegen geplande, dreigende of lopende aanvallen”, en dat het zich niet zou terugtrekken uit Libanees grondgebied.
Tijdens zowel de huidige als de eerdere wapenstilstand (van november 2024) voerde Israël echter bijna dagelijks aanvallen uit en vernietigde het Libanees burgerbezit langs de grens. Burgers zijn hierdoor ontheemd en hun bestaansmiddelen verwoest. Ze leven in voortdurende angst en onzekerheid, zonder perspectief op schadeloosstelling, terwijl Israël straffeloos verder gaat. Ook Hezbollah voerde sinds de huidige wapenstilstand van 2026 aanvallen uit, onder meer op Noord-Israël.
Vanaf 2 maart 2026 voert het Israëlische leger onafgebroken luchtaanvallen uit in het hele land waarbij burgers, zorgverleners en journalisten werden gedood en gewond raakten. De zeer ruime en massale ‘evacuatiebevelen’ voor grote delen van Zuid-Libanon en de zuidelijke buitenwijken van Beiroet, hebben meer dan een miljoen mensen ontheemd. Israëlische troepen verwoestten ook op grote schaal woonwijken en andere civiele infrastructuur in Zuid-Libanon, en blijven huizen in grensdorpen slopen. Op een van de zwaarste dagen, 8 april, verklaarde het Israëlische leger trots dat het binnen slechts tien minuten honderd aanvallen in Libanon had uitgevoerd. Hierbij kwamen meer dan 350 mensen om het leven. Hieronder waren gelijktijdige aanvallen, zonder waarschuwing, op drukbevolkte burgergebieden in het centrum van Beiroet. De volledige straffeloosheid die Israël genoot voor zijn onrechtmatige aanvallen in Libanon in 2024, wakkerde verdere schendingen in 2026 aan.
Na herhaalde rondes van verwoestend conflict en steeds opnieuw ontwrichte levens van burgers, moeten internationale misdrijven nu op een geloofwaardige manier worden onderzocht en vermeende daders vervolgd voor nationale of internationale rechtbanken. De Libanese regering moet ervoor zorgen dat schuldigen worden vervolgd, bijvoorbeeld door samen te werken met het Internationaal Strafhof. Burgers die schade hebben geleden door schendingen van het internationaal humanitair recht moeten snel, adequaat en effectief worden gecompenseerd.
Ernstig leed Iraanse burgers
In Iran veroorzaakten tienduizenden luchtaanvallen door de VS en Israël tussen 28 februari en 7 april ernstig leed onder burgers. In een bijzonder schrijnend incident doodde een onrechtmatige Amerikaanse aanval op een school in Minab 156 mensen, onder wie 120 kinderen. Amerikaanse en Israëlische aanvallen brachten ook grootschalige vernietiging en schade toe aan elektriciteitscentrales, bruggen, universiteiten, scholen, woongebouwen, medische centra, staalfabrieken en petrochemische installaties. Dit brengt de levens en bestaansmiddelen van miljoenen mensen in gevaar en schaadt het milieu.
Maar zelfs een duurzame wapenstilstand alleen kan niet de volledige bescherming van burgers of waarborging van mensenrechten in Iran garanderen. Demonstranten, dissidenten en anderen die pleiten voor fundamentele politieke verandering, lopen nog steeds een groot risico op wreedheden door de Iraanse autoriteiten. Sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen intensiveren de Iraanse autoriteiten hun repressie tegen elke daadwerkelijke of vermeende oppositie, te midden van de langste afsluiting van het internet ooit in Iran. In dreigende verklaringen stelden hoge functionarissen elk afwijkend geluid gelijk aan samenwerking met de ‘vijand’. Ze dreigden openlijk met nieuwe massamoorden op iedereen die afwijkende meningen uit of vreedzaam pleit voor het einde van het systeem van de Islamitische Republiek. Ze schepten daarbij openlijk op over de duizenden onrechtmatige doden onder demonstranten in januari 2026.
Mensenrechtencrisis en straffeloosheid in Iran
De Iraanse autoriteiten executeerden ook willekeurig ten minste negentien mensen: acht demonstranten, negen dissidenten en twee personen beschuldigd van spionage voor de VS en/of Israël. Daarnaast gaan zij door met massale willekeurige detentie, gedwongen verdwijningen en marteling om afwijkende meningen de kop in te drukken.
Om te voorkomen dat de Iraanse bevolking opnieuw risico loopt op een bloedbad, moet een wapenstilstand gepaard gaan met dringende diplomatieke actie vanuit de internationale gemeenschap. Deze actie moet gericht zijn op het voorkomen van ernstige misdrijven door de Iraanse autoriteiten, en moet oproepen vanuit het maatschappelijk middenveld tot fundamentele veranderingen steunen. Een van deze fundamentele veranderingen is de hervorming van de grondwet om gelijkheid en respect voor mensenrechten – inclusief het recht op leven – te waarborgen.
Agnès Callamard: “De internationale gemeenschap moet erkennen dat de mensenrechtencrisis en straffeloosheid in Iran – nu verergerd door de onrechtmatige aanvallen van de VS en Israël – vraagt om een sterke diplomatieke reactie, die zowel de rechten van mensen als gerechtigheid centraal stelt.
Enerzijds moeten schendingen van het VN-Handvest worden onderzocht, burgers beschermd en het internationaal humanitair recht gehandhaafd. Daarnaast moeten diplomatieke acties misdrijven door de Iraanse autoriteiten te voorkomen en de oproep vanuit het Iraanse maatschappelijk middenveld voor een grondwet die mensenrechten respecteert, worden ondersteund. Ook moet de VN-Veiligheidsraad de situatie in Iran verwijzen naar het Internationaal Strafhof.”
Leed onder burgers in de hele regio
Iraanse aanvallen op de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Koeweit, Saoedi-Arabië, Bahrein en Oman hebben de risico’s voor burgers vergroot. Deze aanvallen richtten zich namelijk niet alleen op Amerikaanse militaire bases, maar beschadigden ook energie-infrastructuur, luchthavens, ontziltingsinstallaties en woonwijken. Iraanse functionarissen verklaarden openlijk dat zij economische schade wilden veroorzaken en Amerikaanse economische belangen wilden aanvallen.
“De meest recente regionale escalatie volgt op meer dan tweeënhalf jaar van aanhoudend conflict in het Midden-Oosten: van de door Hamas geleide aanvallen op burgers in Zuid-Israël op 7 oktober 2023, tot Israëls genocide tegen Palestijnen in de bezette Gazastrook en Israëls aanvallen in Libanon in 2024,” aldus Agnès Callamard.
“Terwijl de dreiging van nieuwe misdrijven toeneemt, zorgt wereldwijde onverschilligheid ervoor dat de systemen die misdrijven moeten stoppen, falen,” voegt Callamard toe. “Wereldleiders moeten dringend samenkomen om te zorgen voor een onmiddellijke blijvende en alomvattende wapenstilstand. Alleen zo kunnen we al het leed van mensen stoppen, dat inmiddels gewoon is geworden. We moeten onze gedeelde menselijkheid beschermen en een stabiele toekomst in de regio bouwen op basis van mensenrechten en rechtvaardigheid.”
