Gezondheidscrisis onder ouderen in Gaza

De lichamelijke en geestelijke gezondheid van ouderen in Gaza heeft ernstig te lijden onder de aanhoudende blokkade van hulp en essentiële medicijnen door Israël en het recente verbod op humanitaire organisaties. Dit blijkt uit onderzoek van HelpAge International en Amnesty International.

In een gezondheidsonderzoek van HelpAge International gaven ouderen aan dat zij door voedselschaarste maaltijden over moesten slaan, zodat andere gezinsleden te eten hadden. Anderen zeiden dat ze medicijnen voor ernstige gezondheidsproblemen moesten rantsoeneren omdat ze er geen toegang meer tot hadden.

Intern ontheemde ouderen vertelden Amnesty International ook hoe de beperkte toegang tot voedzaam voedsel, adequate huisvesting en gezondheidszorg hen ernstige schade toebracht. Dit komt door de aanhoudende blokkade door de Israëlische autoriteiten. De geïnterviewden waren sinds oktober 2023 meerdere keren ontheemd geraakt.

Bewust vernietigingsbeleid

“Tijdens gewapende conflicten worden de behoeften van oudere mensen vaak over het hoofd gezien”, zegt Erika Guevara-Rosas van Amnesty International. “Het is een direct gevolg van Israëls beleid om levensomstandigheden te creëren die gericht zijn op de fysieke vernietiging van Palestijnen in Gaza. Er moet aandacht zijn voor de rechten en behoeften van oudere mensen in Gaza. Sinds de verwoesting van hun huizen zijn ze herhaaldelijk ontheemd geraakt. Velen van hen verkeren in een vernederende en wanhopige situatie.” De Israëlische autoriteiten moeten de blokkade onmiddellijk en onvoorwaardelijk opheffen en de ongehinderde toegang toestaan van essentiële goederen, waaronder medicijnen en materialen om tijdelijke onderkomens te bouwen.

Tijdens de wintermaanden hadden Palestijnen in Gaza – van wie de meesten in vervallen tenten of geïmproviseerde onderkomens wonen – ook te kampen met overlopende rioleringen harde wind. Per 1 januari trok Israël de vergunning in van 37 ngo’s die actief zijn in Gaza en de Westelijke Jordaanoever: zij moeten binnen 60 dagen hun werkzaamheden beëindigen.

Bevindingen van HelpAge International

HelpAge International ondervroeg 416 oudere mensen in Gaza voor het rapport Pushed Beyond Their Limits: The survival of older people in Gaza. Als gevolg van ernstige voedseltekorten en de ineenstorting van essentiële dienstverlening, hebben ouderen te maken met specifieke risico’s. Deze worden vaak over het hoofd gezien. Hun behoeften blijven grotendeels onzichtbaar. Belangrijke bevindingen uit het onderzoek zijn:

• Oudere mensen hebben extreme huisvestingsproblemen
  76% van de ondervraagden woont in tenten, die vaak ernstig overbevolkt zijn; 84% zegt dat hun huidige leefomstandigheden schadelijk zijn voor hun gezondheid en privacy.
• Ontheemding is aanhoudend en ontwrichtend
  79% is sinds oktober 2023 meer dan drie keer ontheemd geraakt, waardoor steun door familie wordt verstoord en isolatie toeneemt.
• Gezondheidsproblemen zijn structureel en grotendeels onbehandeld
  Ondanks dat chronische pijn en ziekte veelvuldig voorkomen, is de toegang tot medicatie zeer beperkt; 42% kan deze slechts “soms” verkrijgen en 18% “zelden”. Bij 68% is de behandeling verminderd of gestopt vanwege tekorten.
• De algehele toegang tot gezondheidszorg is laag
  Slechts 17% meldt volledige beschikbaarheid. Behandeling van chronische aandoeningen wordt het meest gemist (31%).
• Voedselonzekerheid is acuut en potentieel levensbedreigend
  Hoewel de helft van de respondenten zegt dat het verkrijgen van hulp gemakkelijker is geworden sinds het staakt-het-vuren, heeft 11% van hen in de afgelopen 24 uur geen maaltijden gegeten; 48% eet minder, zodat anderen kunnen eten.
• Mensen ervaren zware mentale druk
  Dit beïnvloedt hun voedingspatroon.77% zegt dat verdriet, angst, eenzaamheid of slapeloosheid hun eetlust vermindert en hun welzijn aantast.

Volledig afhankelijk van familie

Onderzoek van Amnesty International bevestigt deze bevindingen; dit blijkt uit interviews met twaalf ouderen uit alle regio’s van de bezette Gazastrook. Ze verblijven in extreem zware leefomstandigheden in tenten in kampen voor intern ontheemden (internally displaced persons – IDP). In de meeste gevallen hielp een familielid bij de communicatie met de oudere, van wie velen een beperking hebben of hulp nodig hebben bij het gebruik van een smartphone.

Medicijnen voor chronische ziekten waren óf niet beschikbaar óf drie- tot vier keer zo duur geworden, vertelden ouderen aan Amnesty International. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie functioneerden in oktober 2025 minder dan 14 van Gaza’s 36 ziekenhuizen gedeeltelijk, en was minder dan een derde van de revalidatievoorzieningen operationeel.

Sommige oudere mensen waren aanzienlijk afgevallen. De meesten zijn afhankelijk van gaarkeukens die niet altijd voedzaam eten aanbieden. Het ongelijke en zanderige terrein in de IDP-kampen zorgt ervoor dat diegenen die een rolstoel of rollator gebruiken zich niet vrij kunnen bewegen, waardoor ze volledig afhankelijk zijn van hun familie.

20 kilo afgevallen

Mohammed Bili (61) raakte sinds oktober 2023 zeven keer ontheemd. Hij moet drie keer per week aan de dialyse. De instelling die hij eerder bezocht, is echter verwoest en hij krijgt nu slechts twee keer per week dialyse in kortere sessies. Hij heeft moeite om zich met zijn rolstoel over het terrein van het kamp te bewegen en is bijna 20 kilo afgevallen.

Hij vertelde de onderzoekers van Amnesty International: “Ik heb extreme stijfheid in mijn armen en zwakte in mijn spieren omdat ik niet zo vaak aan de dialyse kan als zou moeten.”

Samira Al-Shawa (88) gebruikte een rollator om zich zelfstandig te verplaatsen. Nu woont zij in een IDP-kamp, waar zij vanwege het zanderige terrein helemaal niet meer kan lopen. Ze brengt het grootste deel van haar tijd door op een geïmproviseerd bed in haar tent. Gaarkeukens voorzien haar familie van eten, maar het is onvoldoende en bevat te weinig voedingsstoffen. Ze is sinds oktober 2023 ongeveer 20 kilo afgevallen.

“Het leven is nog ellendiger geworden”

Sadiqa Al-Barrawi, die ongeveer 90 jaar oud is, raakte sinds oktober 2023 drie keer ontheemd. Ze woont momenteel in een tent in het Salam IDP-kamp met haar zoon, zijn vrouw en hun vier kinderen. Toen ze in januari 2025 ’s nachts naar het toilet ging, viel ze en raakte gewond; sindsdien kan ze niet meer staan of lopen. Ze vertelde Amnesty International: “Sindsdien is het leven nog ellendiger geworden.”

Sadiqa heeft diabetes en een hoge bloeddruk. Ze is ongeveer 25 kilo afgevallen en is afhankelijk van voedsel van gaarkeukens. Ze voegde toe: “Wij zijn boeren. Thuis in het dorp hebben we land en het beste verse voedsel – en nu hebben we niets.”

Achtergrond

Mensen boven de 60 vormen ongeveer 5 procent van de bevolking van Gaza. Volgens het Palestijnse ministerie van Volksgezondheid zijn sinds oktober 2023 4.813 oudere mensen gedood in Gaza (stand van zaken in december 2025), Dit cijfer neemt indirecte doden door bijvoorbeeld verwoeste gezondheidszorginfrastructuur niet mee. Volgens een rapport van UNWRA verliezen veel oudere mensen het contact met hun verzorgers door het conflict of ontheemding. Amnesty International documenteerde dat oudere mensen een verhoogd risico lopen bij gewapend conflicten en dat hun humanitaire behoeften structureel worden veronachtzaamd.

In december 2024 concludeerde Amnesty International dat Israël genocide pleegt in Gaza.

Ondanks de afgenomen aanvallen sinds de wapenstilstand van oktober 2025, is er geen betekenisvolle verandering geweest in de omstandigheden die Israël Palestijnen in Gaza oplegt, en is er geen bewijs dat de intentie om genocide te plegen is veranderd.