Stop de aanvallen en bescherm burgers in Midden-Oosten
De vijandelijkheden in het Midden-Oosten nemen snel toe door de gezamenlijke aanvallen van de VS en Israël op Iran en de golf van Iraanse vergeldingsaanvallen in de hele regio. Amnesty International roept alle partijen dringend op om burgers te beschermen en zich aan het internationaal humanitair recht te houden. De strijdende partijen moeten stoppen met illegale aanvallen, zoals opzettelijke, willekeurige of disproportionele aanvallen op burgers en civiele infrastructuur.
De militaire operaties verspreiden zich over de hele regio en er zijn nu meer dan tien landen bij betrokken. Dit leidde al tot veel slachtoffers onder burgers en de vernietiging van civiele infrastructuur. Israël heeft de afgelopen 24 uur zijn aanvallen op Libanon opgevoerd als reactie op de aanvallen van Hezbollah. De VS hebben gezegd dat “de zwaarste klappen nog moeten komen”. Iran heeft gewaarschuwd voor verdere escalatie en onveiligheid in de hele regio nadat de Iraanse Opperste Leider en opperbevelhebber Ali Khamenei werd gedood.
Burgers betalen de prijs
“Burgers mogen niet de prijs betalen voor het illegale en roekeloze gedrag van de partijen in het conflict. Hun daden schenden niet alleen de basisregels van oorlogsrecht, maar ondermijnen ook de wereldwijde vrede en veiligheid,”, zegt Agnès Callamard, secretaris-generaal van Amnesty International. “De inzet kan niet hoger zijn. In de hele regio moeten burgers al jarenlang conflicten en massale schendingen en misdaden volgens het internationaal recht doorstaan. Hun bescherming moet nu de hoogste prioriteit krijgen. In plaats daarvan worden ze geconfronteerd met nog meer zinloos dodelijk geweld en onderdrukking.”
Humanitaire en mensenrechtenramp
“De bij het conflict betrokken partijenmoeten onmiddellijk stoppen met onwettige aanvallen”, zegt Callamard, “of het nu gaat om directe aanvallen op burgers, willekeurige en buitenproportionele aanvallen of het gebruik van explosieve wapens met een groot bereik in dichtbevolkte gebieden. Ze moeten alle mogelijke voorzorgsmaatregelen nemen om leed onder burgers te voorkomen.”
“Nu de dreiging van een langdurig internationaal conflict toeneemt, is naleving van het internationaal recht op het gebied van de mensenrechten en het internationaal humanitair recht urgenter dan ooit. Als de verplichtingen niet worden nageleefd, wordt het aantal slachtoffers nog groter en glijdt de regio verder af naar een nieuwe humanitaire en mensenrechtenramp.”
150 schoolkinderen gedood
Op 3 maart meldde de Iraanse Rode Halve Maan dat sinds het begin van de aanvallen 787 mensen in Iran zijn omgekomen. Volgens de Iraanse autoriteiten kwamen er op 28 februari 2026 ongeveer 165 mensen om, onder wie 150 schoolkinderen, toen een school in de zuidelijke stad Minabwerd getroffen. De VN heeft de bombardementen op deze school omschreven als een ‘ernstige schending van het humanitair recht’
Amnesty International onderzocht zes video’s van na de aanval op de school. Daarop is te zien hoe zwarte rook opstijgt uit het gedeeltelijk ingestorte gebouw en hoe reddingswerkers en graafmachines tussen het puin zoeken naar slachtoffers.
Internet geblokkeerd
Volgens het hoofd van de Medische Raad van Iran zijn tien medische centra beschadigd door de Israëlische en Amerikaanse aanvallen. Ziekenhuizen in Iran waren al eerder het doelwit van invallen door de Iraanse veiligheidstroepen. Die begingen tijdens en na de protesten in januari 2026 p grote schaal mensenrechtenschendingen tegen gewonde demonstranten en medisch personeel.
De Iraanse autoriteiten blokkeerden op 28 februari opnieuw de toegang tot internet. Daardoor hebben miljoenen mensen geen toegang tot essentiële informatie over de vijandelijkheden en kunnen ze niet in contact komen met hun dierbaren in binnen- en buitenland. Daarnaast komt er hierdoor weinig informatie naar buiten over mensenrechtenschendingen.
Zorgen over lot gevangenen
Mensenrechtenverdedigers meldden explosies in de buurt van gevangenissen en andere locaties waar gevangenen worden vastgehouden. Het gewapende conflict vergroot de zorgen over het lot en de veiligheid van gevangenen in heel Iran, waaronder de duizenden demonstranten en dissidenten die zijn gearresteerd in verband met de opstand van januari 2026. De recente meldingen en de eerdere aanval van Israël op de Evin-gevangenis in Teheran tijdens de twaalfdaagse oorlog dragen bij aan deze zorgen.
Mensenrechtenactivisten zijn ook bang dat de Iraanse autoriteiten het gewapende conflict als excuus gebruiken om dissidenten te onderwerpen aan intensievere marteling en andere vormen van slechte behandeling, en aan standrechtelijke, willekeurige of buitengerechtelijke executies. Amnesty International roept de Iraanse autoriteiten op om iedereen die willekeurig vastzit meteen vrij te laten en effectieve maatregelen te nemen om de veiligheid van alle andere gevangenen te garanderen, bijvoorbeeld door hen tijdelijk vrij te laten om humanitaire redenen.
Dodelijk geweld tegen demonstranten
De zorgen over de rechten van mensen in Iran worden alleen maar groter door de goed gedocumenteerde daden van de Iraanse autoriteiten. Die pleegden in het verleden herhaaldelijk misdaden volgens het internationaal recht en begingen andere ernstige mensenrechtenschendingen, onder meer door het met dodelijk geweld onderdrukken van dissidente geluiden. Op 8 en 9 januari gebruikten de Iraanse autoriteiten ongekend dodelijk geweld tegen duizenden demonstranten en omstanders tijdens protesten tegen het establishment, waarbij werd opgeroepen tot het einde van de Islamitische Republiek.
Aanvallen op Golflanden
De Iraanse autoriteiten reageerden op de Amerikaanse en Israëlische aanvallen met raketten en drones in Israël en de Golfregio, waaronder de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Bahrein, Koeweit, Oman en Saoedi-Arabië. Uit mediaberichten en officiële regeringsverklaringen blijkt dat sommige van de aanvallen, onder meer door neerstortende resten van onderschepte raketten of drones, hebben geleid tot doden, gewonden of schade aan civiele infrastructuur.
Volgens de autoriteiten in Abu Dhabi werd een Iraanse drone onderschept die op Zayed International Airport was gericht. Hierdoor kwam een persoon om het leven en raakten zeven mensen gewond. Op 2 maart beweerden zowel de Qatarese als de Saoedische autoriteiten dat hun olie-installaties het doelwit waren van de Iraniërs. De Gulf Cooperation Council veroordeelde “willekeurige en roekeloze raket- en drone-aanvallen”.
Doden en gewonden in Israël
In Israël zijn volgens media en reddingsdiensten minstens tien mensen omgekomen en tientallen anderen gewond geraakt als gevolg van Iraanse aanvallen. Er vielen onder meer negen doden en meer dan twintig gewonden in Beit Shemesh na een aanval met een Iraanse ballistische raket. In de omgeving van Tel Aviv werd een vrouw gedood door vallende granaatscherven. Iraanse aanvallen beschadigden volgens lokale autoriteiten ook minstens veertig gebouwen in Tel Aviv.
Palestijnen verder onder druk
Israël voert de strenge beperkingen op het verkeer in het Bezette Palestijnse Gebied op. Hierdoor wordt het verkeer tussen dorpen en steden in de bezette Westelijke Jordaanoever, inclusief Oost-Jeruzalem, feitelijk geblokkeerd. De autoriteiten hebben ook alle grensovergangen van en naar het Bezette Palestijnse Gebied gesloten, inclusief de grensovergangen Kerem Shalom/Karem Abu Salem en Rafah. Dit blokkeert levensreddende hulp voor Palestijnen. In feite heerst in de Gazastrook staat van beleg. Sinds 3 maart 2026 zijn Kerem Shalom/Karem Abu Salem weer open. Deze willekeurige maatregelen maken het leven van Palestijnen die onder de onwettige bezetting en apartheid van Israël leven nog veel moeilijker. De complexe humanitaire crisis in Gaza, waar Palestijnen nog steeds lijden onder de voortdurende genocide door Israël, wordt erdoor verergerd.
Aanvallen op Koerdisch Irak
In Irak heeft de factie Saraya Awliya al-Dam van de met Iran gelieerde milities, die zichzelf het Islamitisch Verzet noemt, de verantwoordelijkheid opgeëist voor meerdere drone-aanvallen op Erbil in de Koerdische regio van Irak en in de hoofdstad Bagdad. Hierbij waren voornamelijk Amerikaanse militaire installaties het doelwit. Volgens Koerdisch-Iraanse oppositiegroeperingen waren de drone-aanvallen gericht op hun posities in de Koerdische regio van Irak, na waarschuwingen van de Islamitische Revolutionaire Garde.
Escalatie tussen Hezbollah en Israël in Libanon
Hezbollah voerde raketaanvallen uit op Noord-Israël. Dat deed Hezbollah naar eigen zeggen als vergelding oor de moord op Khamenei. Hierna voerde het Israëlische leger in de nacht van 2 maart zijn aanvallen op Libanon aanzienlijk op, ook in de buitenwijken van Beiroet. Volgens de Libanese autoriteiten kostten de Israëlische luchtaanvallen in Libanon op 3 maart aan minstens 40 mensen het leven en raakten 246 mensen gewond. Vóór de recente escalatie en sinds het staakt-het-vuren-akkoord van november 2024 voerde Israël bijna dagelijks aanvallen uit in het zuiden van Libanon. Daarbij kwamen meer dan 380 mensen om, onder wie 127 burgers.
De Israëlische autoriteiten gaven na middernacht op 2 maart een nieuwe, massale ‘evacuatie’-waarschuwing af. Dit dreef opnieuw honderdduizenden burgers in heel Libanon op de vlucht. De vage en algemene waarschuwing betrof meer dan 50 dorpen in het zuiden en oosten van het land en leidde tot paniek, verstopte wegen en een nieuwe golf van ontheemding. Op 3 maart werden nog meer algemene waarschuwingen voor massale evacuatie afgegeven, waarbij de mensen in tientallen andere dorpen in Zuid-Libanon werd opgedragen hun huizen te verlaten.
Financiële instellingen Hezbollah zijn doelwit
Op 2 maart zei het Israëlische leger dat het financiële instellingen die banden hebben met Hezbollah op meerdere locaties in Libanon zou aanvallen, en deed dit ook. Israël richtte zichn oktober 2024 al op filialen van de aan Hezbollah gelieerde financiële instelling. Amnesty International omschreef dit als een mogelijke schending van het internationaal humanitair recht, en riep op om dergelijke aanvallen te onderzoeken als oorlogsmisdaden.
Het internationaal humanitair recht verbiedt directe aanvallen op burgers en objecten, evenals willekeurige aanvallen waarbij geen onderscheid wordt gemaakt tussen burgers en civiele objecten enerzijds en strijders en militaire doelen anderzijds; het internationaal humanitair recht verbiedt ook disproportionele aanvallen. Luchtaanvallen op scholen, zorginstellingen of woongebouwen, evenals het afvuren van ballistische raketten en andere explosieve wapens met een groot bereik op dichtbevolkte gebieden, zijn dan ook aanleiding tot ernstige zorgen over mogelijke schendingen van het internationaal humanitair recht.
Oproep Amnesty International
Amnesty International volgt de situatie op de voet en roept alle partijen op zich te houden aan het internationaal humanitair recht. Bij dodelijke slachtoffers, gewonden en schade aan infrastructuur onder de burgerbevolking moeten de partijen onmiddellijk een onderzoek instellen en iedereen die verantwoordelijk is voor schendingen van het internationaal recht ter verantwoording roepen.
“De escalerende crisis in het Midden-Oosten vormt een ernstige bedreiging voor internationale samenwerking en de integriteit van de internationale rechtsorde”, zegt Agnès Callamard. “Onwettige handelingen van partijen bij het conflict, met name die van invloedrijke staten, brengen niet alleen burgers in meerdere landen in gevaar, maar hollen ook de wereldwijde normen uit die essentieel zijn voor de bescherming van de mensenrechten en de mondiale vrede en veiligheid.”
“Het is cruciaal dat alle partijen snel maatregelen nemen om burgers en infrastructuur, zoals luchthavens, ziekenhuizen, woongebouwen, scholen en gevangenissen, te beschermen. Ze moeten ook zorgen voor veilige en onbelemmerde toegang voor humanitaire hulp in alle getroffen gebieden, en moeten onafhankelijk internationaal toezicht mogelijk maken.”
“We roepen de internationale gemeenschap op om de diplomatieke inspanningen op te voeren om verdere militaire escalatie te voorkomen, extra leed voor burgers af te wenden en een einde te maken aan verdere misdaden volgens het internationaal recht tegen bevolkingsgroepen die al tientallen jaren onderdrukt worden. In overeenstemming met het internationaal recht moeten staten zich uiterst terughoudend opstellen en zich onthouden van elk gedrag dat verdere schendingen zou kunnen aanwakkeren. Staten moeten ook niet vergeten dat ze verplicht zijn om niet bij te dragen aan internationaal onrechtmatige daden, en dat ze de plicht hebben om samen te werken om een einde te maken aan dergelijke schendingen.”
