Amnesty.nl maakt gebruik van cookies om de content beter op uw voorkeur af te kunnen stemmen.     Meer informatie

Geschiedenis van Amnesty International

Amnesty bestaat al meer dan 50 jaar. Er waren veel opmerkelijke momenten in Amnesty's geschiedenis, te beginnen met het artikel van Peter Benenson , ‘De vergeten gevangenen’ in 1960. Hoe is Amnesty verder gegaan? En wat is er gebeurd met opmerkelijke mensen zoals Václav Havel, de Dwaze Moeders, Ken Saro-Wiwa, Helen Prejean en Shirin Ebadi?

 AI1961 - Peter Benenson, ‘De vergeten gevangenen’. Het artikel verscheen in de Observer en ook in de Volkskrant. De campagne werd na een jaar de permanente organisatie Amnesty International. In 2010 telde Amnesty meer dan 2,8 miljoen leden en donateurs in ruim 150 landen.

 

Het eerste Jaarboek1962 - Eerste Jaarboek. Het telde 25 pagina’s en beschreef twintig landen. Het 49ste Jaarboek 2010 telt ruim 400 pagina’s, met uit 159 landen rapportage over gevangenschap, marteling, doodstraf, vluchtelingen, straffeloosheid, politiegeweld, discriminatie, inheemsen, seksuele rechten, huisuitzetting enz.


 Flickr/isriya1964
- Raadgevende bevoegdheid bij de Verenigde Naties. Een blijk van ‘officiële’ erkenning. Inmiddels hebben 3300 organisaties die status. Amnesty heeft spreekrecht in VN-vergaderingen en geeft veel informatie aan Speciale Rapporteurs en andere VN-instellingen. 

 

1968 - Oprichting van de Vereniging Amnesty Nederland. Ook het begin van Wordt Vervolgd, het maandblad dat tot op heden verschijnt. De Algemene Ledenvergadering is in 2010 omgezet in een Ledenraad. De Nederlandse afdeling is gegroeid van 400 leden in 1969 naar ruim 300.000 in 2010. 

1969 - Tweeduizend gewetensgevangenen vrijgelaten. In een gevangenenkooi die in Delft was opgebouwd liet onder andere Simon Carmiggelt zich als ‘gewetensgevangene’ te kijk stellen. Amnesty heeft sinds 1961 actie gevoerd voor tienduizenden gewetensgevangenen. Nu zijn er veel minder gewetensgevangenen, maar toch nog in zo’n 60 landen.

 AI1972 - Eerste Campagne tegen Marteling. Die leidt tot de eerste bliksemactie (maart 1973) voor de Braziliaanse gevangene Luiz Rossi. Het eerste martelingenrapport (1973) vermeldt 75 landen. Het aantal landen met stelselmatige ernstige marteling was in 2010 ongeveer de helft daarvan.

 

 AI1977 - Nobelprijs voor de Vrede. Amnesty is inmiddels een van ’s werelds meest met prijzen gelauwerde organisaties: naast de Nobelprijs ook de Erasmusprijs (1976), de VN-mensenrechtenprijs (1978), de Europese Mensenrechtenprijs (1983, voor Amnesty’s medisch werk), de Four Freedoms Award (1984), de eerste Geuzenpenning (1987).

 

1977- Amnesty's conferentie over de doodstraf, in Stockholm. Sindsdien voerde Amnesty vele acties tegen de doodstraf. In 1979 waren slechts 33 landen zonder doodstraf. In 1976-2006 schaften nog eens 60 landen de doodstraf af. Ook in de VS hebben campagnes resultaat, zie de biografie van Helen Prejean.

 Maja Pejic1978
– Rondom het wereldkampioenschap voetbal verhoogde Amnesty haar acties tegen ‘verdwijningen’. Tot 1982 zijn in Argentinië zo’n tienduizend mensen verdwenen. In 2010 steunde het Argentijnse voetbalteam de oproep tot toekenning van de Nobelprijs aan de Dwaze Moeders, die al meer dan dertig jaar demonstreren voor opheldering en gerechtigheid.

 

1979 - Campagne Wie zwijgt mag meepraten in de USSR. De Sovjet-Unie had jarenlang duizenden gewetensgevangenen, onder wie Vladimir Boekovski. In 2010 rapporteerde Amnesty’s uit de Russische Federatie moorden op journalisten en advocaten, dwang jegens onafhankelijke organisaties, tientallen doden in racistisch geweld, en honderden moorden en verdwijningen in de Kaukasus.

 Flickr/ Rusty Stewart1982 - Conferentie over politieke moorden en verdwijningen. In Noordwijkerhout spraken deskundigen over Cambodia(1.000.000 doden), Oeganda (100–500.000), Burundi (80-200.000), El Salvador (70.000), Guatemala (140.000) en andere landen. Men legde de basis voor steun aan comités van familieleden, internationale berechting, early warnings en waarnemersmissies. 

1982Decembermoorden in Suriname. Amnesty dringt tot op heden aan op grondig onderzoek naar de moord op vijftien journalisten, wetenschappers en vakbondsleiders in de kazerne Fort Zeelandia. In 2007 zei legerleider Bouterse slechts ‘politiek verantwoordelijk’ te zijn. Toen werd een proces tegen hem gestart.

 Stefan Jannides1984VN-Verdrag tegen Marteling. In 2010 waren bijna 150 landen partij bij dat verdrag. Meer dan 40 landen hebben het protocol bij dat verdrag onderschreven: het maakt inspectie van gevangenissen mogelijk. Alle 47 landen van de Raad van Europa zijn gebonden aan het ‘ martelingenprotocol’ van het Europees Mensenrechtenverdrag, dat ook in inspectie voorziet.

 

1988Vluchtelingencampagne. Bij het begin van een campagne van 25 organisaties mobiliseerde Amnesty Nederland 350 van haar groepen. Overal werden demonstraties gehouden, met teksten als 'Hugenoot in 1688 wel toegelaten, Tamil in 1988 niet'. Gedurende de drie maanden van Amnesty's actie steeg het aantal gemeenten dat zich bereid verklaarde asielzoekers op te nemen van 169 naar 602.

1989 - VN-Verdrag van de rechten van het kind. Sindsdien hebben bijna alle landen dit verdrag ondertekend, behalve de Verenigde Staten en Somalië. Het verdrag verbiedt onder meer het opleggen van de doodstraf aan minderjarigen, een kwestie waarvoor Amnesty zich sterk heeft ingezet.

 Peter Sackman1989 – Plein van de Hemelse Vrede, Peking. Het bloedbad onder demonstranten, dat rond 4 juni zo’n duizend levens eiste, is door censuur en internetcensuur nog altijd taboe in China. Amnesty werkte in 2010 voor tientallen mensen die in verband met de demonstraties nog altijd gevangen zaten. Zie ook 2008.

 

 Chris Robinson1989 - Aung San Suu Kyi onder huisarrest. Nadat ze twintig jaar geleden feitelijk de verkiezingen had gewonnen, stond ze in totaal al veertien jaar onder huisarrest. In Myanmar (Birma) maakt de regering zich schuldig aan slavenarbeid, onmenselijke gevangenisomstandigheden en geweld tegen minderheden. In 2010 waren er 2200 politieke gevangenen.

 

Val van de Berlijnse Muur. Flickr/ anja_johnson1989 - Val van de Berlijnse Muur. Sindsdien zijn gewetensgevangenen, doodstraf en ernstige marteling een uitzondering geworden een dozijn landen van Midden- en Oost-Europa. Wel zijn er nog altijd mensenrechtenschendingen in die landen, onder meer geweld tegen homo’s en Roma, onderdrukking van vrije nieuwsgaring en onafhankelijke organisaties, politiegeweld.

 

 Amnesty International1991 – Dat jaar besloot Amnesty voortaan in actie te komen voor mensen die gevangenzitten wegen hun seksuele oriëntatie (LGBT). Amnesty bestrijdt onder meer discriminerende wetgeving in Europa. De Nederlandse afdeling nam deel in demonstraties in Polen en de Baltische staten waar vooral kerken en rechtse groepen homo-emancipatie tegenhouden.

 

Clare Muhinyuza is verkracht, haar arm werd afgehakt tijdens de genocide in Rwanda.1994 - Genocide in Rwanda. Er werden in dit kleine kleine land meer dan 500.000 mensen vermoord binnen vier maanden. De schok daarvan, en de ontzetting over het niet-ingrijpen, leidde tot VN-evaluatie en in 2005 tot internationale aanvaarding van de ‘verantwoordelijkheid tot bescherming’, een beleid om bij ernstige crises sneller over te gaan tot gewapende interventie.


AIFF logo1995 - Eerste Amnesty International Film Festival. In Amsterdam liep een programma met een dozijn films over de mensenrechten van vrouwen. In maart 2011 wordt het evenement, nu Movies that Matter Festival, voor de 12e keer gehouden, met tientallen documentaires en speelfilms, een scholenprogramma, workshops, steun aan filmmakers in ontwikkelingslanden enz.

 

 Isabella Ishragi1995Srebrenica. Zo’n 8000 moslimmannen en -jongens die op de vlucht waren geslagen of met bussen afgevoerd, zijn vermoord door Servische troepen. Een Bosnisch hof veroordeelde in 2008 zeven mensen voor betrokkenheid bij de massamoord. Een nog groter aantal betrokkenen is veroordeeld door of staat nog terecht bij het internationale Joegoslavië-tribunaal.

 

 AI/ Karen de Groot1995 - Executie van Ken Saro-Wiwa. Dat deze activist voor mensenrechten in Nigeria niet werd gered, werd mede aan desinteresse van Shell geweten. Na de executie van hem en acht anderen bewogen Amnesty en andere organisaties Shell tot een nieuwe code voor verantwoord ondernemen, hetgeen ook andere bedrijven aanzette tot maatregelen om mensenrechten te beschermen.

 

 AI1998 - Internationaal Strafhof. In Rome aanvaardden 120 regeringen het statuut voor de berechting van genocide, andere misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven. Het hof kwam er door jarenlange druk van Amnesty en honderden andere organisaties. Amnesty ijvert ervoor dat zo veel mogelijk landen het hof erkennen. Tot maart 2010 hadden 111 staten dat gedaan; er waren veertien verdachten gedagvaard.


 Huig Bartels1998
- Drie miljoen Nederlandse handtekeningen voor de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, in het kader van het tv-programma De Uitdaging, van Angela Groothuizen. Gevoegd bij tien miljoen handtekeningen uit andere landen werd de petitie aangeboden aan de Verenigde Naties. De actie was een protest tegen regeringen die de universele mensenrechten proberen te ondermijnen.

 

 AI2001 - Terroristische aanslagen op New York en Washington. In de jaren na 9/11 voert Amnesty actie tegen de war on terror: onwettige maatregelen en willekeur in de bestrijding van (vermeend) terrorisme, marteling, geheime gevangenissen, illegaal gevangenenstransport, oneerlijke processen, geweld tegen dissidenten.

 

 Katja Tähjä2002 - Anna Politkovskaja in Amsterdam. De Russische journaliste sprak daar over Tsjetsjenië, waar ze ooggetuigenverslagen van marteling, verkrachting en geheime kampen verzamelde. Ze werd op 7 oktober 2006 doodgeschoten. In 2010 was de moord nog niet opgehelderd, wel was er veel meer internationale aandacht voor buitengerechtelijke executies in Rusland.

 

 BBC2002 - Amina Lawal werd in Noord-Nigeria op grond van islamwetten veroordeeld tot de dood door steniging, wegens een buitenechtelijke zwangerschap. Amnesty verzamelde wereldwijd twee miljoen handtekeningen om tegen de straf te protesteren. In september 2003 werd haar veroordeling in hoger beroep verworpen door een islamitische rechtbank.

 

 AI/ Marloes Meis2003 - Campagne Bescherm de burgers van Irak. Amnesty drong erop aan ‘bij een eventuele oorlog de bescherming van de burgers van Irak centraal te stellen’. Kamerleden en publiek zagen op Het Plein in Den Haag een shelter waarboven dreigend een clusterbom hing. Amnesty vroeg ook om internationale waarnemers voor toezicht op mensenrechten.

 

 AI2004 - Campagne Stop geweld tegen vrouwen. Onder meer op Ciudad Juárez (Mexico), waar 400 vrouwen zijn vermoord, onder wie de Nederlandse Hester van Nierop (1998). Haar moeder Arsène begon een actiegroep om de vrouwen in het gebied te helpen. De moorden kregen veel aandacht, zoals in speelfilms Bordertown, 2006 maar het aantal moorden nam niet af.

 

2005 - Amnesty voerde actie voor mensenrechten van vrouwen in Liberia waar daders van de oorlogsmisdaden, waaronder verkrachtingen, amnestie kregen. Amnesty zamelde op festivals handtekeningen in en nam deel aan demonstraties in Liberia. Eind 2005 aanvaardde het parlement wetten die voorzien in veel betere erkenning van verkrachting, met hogere strafmaat.

Beeld gebruikt voor de campagne voor de sluiting van Guantanamo Bay2006
- Actie voor de sluiting van Guantánamo. Thank you for flying CIA adverteert Amnesty Nederland in protest tegen het heimelijk overbrengen van terreurverdachten naar Jordanië, Thailand, Egypte en elders. Amnesty eist dat het detentiecentrum op Guantánamo wordt gesloten. President Obama zegde dat toe in 2009, maar het gebeurde nog niet.

 

2006 - Na langdurige campagnes van onder meer Amnesty en de organisatie Linking Solidarity aanvaarden de VN een internationaal Verdrag tegen Verdwijningen. Het verplicht staten verdwijningen op te helderen, getuigen te beschermen en verantwoordelijken te berechten.

 AI2006 - Abdoullah Al-Mansouri opgepakt. Deze Iraanse Nederlander, voorzitter van een Iraans-Arabische organisatie, werd in Syrië opgepakt en overgedragen aan Iran. Hij woonde sinds 1989 in Limburg, waar hij actief Amnesty-lid was. Amnesty voerde veel actie voor hem; de doodstraf die hem dreigde werd omgezet in gevangenisstraf. Na jarenlang jaar praten, actievoeren en lobbyen, keerde Al-Mansouri op 20 augustus 2014 terug in Maastricht. Na acht jaar kwam er een einde aan gevangenschap, onrecht en onzekerheid.

 

 Private2008 - Olympische Spelen in China. De belofte van veel meer vrijheid voor pers en organisaties bleek loos. Er waren massale huisuitzettingen en onderdrukking van protesten. De Amnesty-campagne kreeg in Nederland veel aandacht. Amnesty steunt de inzet van activisten als Hu Jia en Chen Guangcheng, en ballingen als Wei Jingsheng en Harry Wu.

 

Eerlijke Bankwijzer logo2009 - Eerlijke Bankwijzer. Deze website van Amnesty, FNV, Milieudefensie en Oxfam Novib was al snel een succes De consument kan zien hoe elke bank scoort op maatschappelijk verantwoord beleid, mensenrechten en milieu. Binnen drie maanden bleken negen van de twaalf banken hun beleid verbeterd te hebben.

 

 Jonas Bendiksen/ Hollandse Hoogte/ Magnum Photos2010 - Actie voor menswaardig wonen. Wereldwijd wonen meer dan een miljard mensen in sloppenwijken. Ze hebben weinig rechten, zelfs niet op hun eigen krot. Amnesty formeerde een internationaal Rapid Response Action Team dat, per mail en via organisaties ter plaatse, binnen 48 uur in actie komt tegen (aangekondigde) gedwongen huisuitzettingen.

AI

2011Amnesty wordt vijftig. In haar Jaarboek stelt Amnesty de vervolging van mensenrechtenverdedigers aan de orde. Zij zijn degenen die, vaak met groot persoonlijk risico, werken tegen onderdrukking, marteling, doodstraf, discriminatie en meer. Een van hen is Kasha Jacqueline Nabagesera uit Oeganda, die opkomt voor de mensenrechten van LGBT en die dit jaar Amnesty’s Martin Ennalsprijs krijgt.

2012De ‘Arabische Lente’ en de reacties van overheden daarop, ontaarden in veel landen in geweld, onderdrukking en schendingen van de mensenrechten. Amnesty zet onderzoek, actie en lobby in voor verbetering van de situatie in de Arabische wereld en ondersteunt lokale mensenrechtenverdedigers.

 

AI2013 – Na twintig jaar is het gelukt. Twintig jaar campagnevoeren, miljoenen handtekeningen, petities en brieven, duizenden demonstraties en talloze uren praten met politici – en nu is er een Wapenhandelsverdrag. De aangesloten landen verplichten zich vooral de handel in kleine wapens aan banden te leggen. Misbruik van die wapens is uiterst dodelijk in een groot aantal landen.