Reflectie

Rusland bezet de Krim en Amnesty staat meteen op scherp‚ want een crisis made in Russia belooft in het algemeen weinig goeds. Opnieuw zijn er berichten over vluchtelingen die op de Middellandse Zee terug naar Afrika worden gesleept‚ de push back.

Elk jaar zijn er honderden bootvluchtelingen die de reis niet overleven. Opnieuw berichten uit Syrië‚ week na week wreed en bloedig. Dat eist onze aandacht. Maar ook de analyse mogen we niet vergeten. Hoe veranderen staten en hun blik op mensenrechten? In veel landen is de politiek technisch van aard geworden. Het gaat meer om beheer dan om democratisch‚ bevlogen bestuur. Mensenrechten worden minder vanzelfsprekend als ze maar één van de factoren zijn waarmee politici rekening houden.

Toch hebben mensenrechten en politiek elkaar nodig. Je kunt geen fundamentele vrijheden garanderen als de inrichting van een land niet goed is geregeld. Je kunt het niet stellen zonder eerlijk debat met partijen die naar elkaar luisteren. Je hebt een rechtsstelsel nodig met wetten die worden gerespecteerd. Mensenrechten zijn universeel‚ maar hun werking krijgt pas betekenis binnen de grenzen van de rechtsstaat.

Een van de spraakmakendste politici van ons land wuift mensenrechten weg. Mensen die in Nederland verblijven‚ al hebben ze een Nederlands paspoort‚ zijn niet allemaal gelijk‚ zegt hij. Je mag er speciale meldpunten voor inrichten‚ of belasting heffen op hun religieuze symbolen. Of ze domweg het land uitzetten.

Het antwoord op dergelijk politiek onfatsoen moet mede vanuit het universele gedachtegoed van de mensenrechten komen. Maar laten we even reflecteren. We hoeven niet te wachten op de Verenigde Naties of een Europese Commissie. Het zijn wij‚ de Nederlandse samenleving‚ die de eerst aangesprokenen zijn. Wij moeten corrigeren. Zoals we onlangs het onzalige plan tot strafbaarstelling van illegaliteit konden keren.

Soms leidt reflectie tot rebellie. Je kunt niet alles slikken. ‘Om met een onvrije wereld om te kunnen gaan‚ moet je bestaan een daad van verzet zijn’‚ schreef de Franse filosoof Albert Camus. Zo dachten de Turkse studenten erover toen ze een jaar geleden demonstreerden in Istanbul. Op 5 mei zet Amnesty zich op de bevrijdingsfestivals in voor berechting van de agenten die de demonstranten destijds hebben mishandeld: Turkije moet zich als een rechtsstaat gedragen.

Ik zie bij veel mensen twijfel over mensenrechten. Ze denken op de eerste plaats aan hun eigen omgeving. Maar daarin liggen ook kansen. Als we op onrecht dicht bij huis wijzen‚ zoals de gevolgen van discriminatie‚ lukt het ons wellicht op onze omgeving het elan over te brengen van mensenrechten en de rechtsstaat. Met als gevolg: meer bescherming en minder repressie.