Taliban-wet staat kindhuwelijken toe in Afghanistan

Een nieuw decreet van de Taliban in Afghanistan staat kindhuwelijken toe. Dit perkt de rechten van vrouwen en meisjes nóg verder in. Amnesty International roept de internationale gemeenschap op om diplomatieke druk uit te oefenen op de Taliban om een eind te maken aan deze mensenrechtenschendingen.

Decreet nr. 18, getiteld ‘Wet inzake de gerechtelijke scheiding van echtgenoten’, dat op 14 mei 2026 door de Taliban in het Afghaanse staatsblad is gepubliceerd, omschrijft de omstandigheden waaronder vrouwen en meisjes een scheiding kunnen aanvragen. De wet keurt huwelijken die tijdens de kindertijd zijn gearrangeerd goed, en beperkt de mogelijkheden van vrouwen en meisjes om dergelijke verbintenissen aan te vechten of te verbreken.

“Deze wet maakt de toch al erbarmelijke situatie voor de rechten van vrouwen en meisjes in Afghanistan nog schrijnender”, zegt Isabelle Lassee van Amnesty International. “De wet ontneemt hun in feite alle zelfbeschikking door het begrip ‘wederzijdse instemming’ volledig te schrappen, mannelijke familieleden zeggenschap te geven over huwelijksafspraken en nauwelijks mogelijkheden te bieden om gedwongen huwelijken aan te vechten. De wet institutionaliseert en normaliseert kindhuwelijken.”

Religieuze decreten

Vóór de publicatie van deze wet bestond er geen vastgelegde Taliban-wet die specifiek betrekking had op de scheiding van echtgenoten. Huwelijkse geschillen en scheidingen werden in plaats daarvan afgehandeld aan de hand van een combinatie van religieuze decreten van de Taliban, interpretaties van de Hanafi-rechtspraak (uit de sharia) en informele of zeer discretionaire gerechtelijke praktijken die onder controle stonden van Taliban-rechters (die de vrijheid hadden om naar eigen inzicht te handelen).

Zwijgen is toestemmen

De wetgeving bevat zeer problematische normen met betrekking tot wederzijdse instemming, waaronder het feit dat het zwijgen van een meisje na de puberteit gezien wordt als instemming met het huwelijk. Dergelijke normen vergroten het risico op dwang en intimidatie, wat kan leiden tot gedwongen huwelijken. Kindhuwelijken worden vergemakkelijkt door de ruime bevoegdheid van vaders en grootvaders om huwelijken voor minderjarigen te regelen, terwijl ook huwelijken die door verre familieleden worden gearrangeerd onder bepaalde voorwaarden als rechtsgeldig worden erkend.

“De wet versterkt een systeem van mannelijk voogdijschap dat de zeggenschap over het privéleven van vrouwen bij mannen legt, wat in strijd is met hun status als onafhankelijke rechthebbenden”, zegt Lassee.

Ongelijke juridische status

Het decreet is in strijd met het internationaal mensenrecht, dat bescherming biedt tegen kindhuwelijken en gedwongen huwelijken, gelijkheid in het huwelijk waarborgt en duidelijke, vrijwillige en wederzijdse instemming vereist.

Er zijn ook aanzienlijke juridische en procedurele belemmeringen voor meisjes die hun huwelijk willen aanvechten. Dit is alleen toegestaan met toestemming van de rechter en nadat het meisje de puberteit heeft bereikt. Het decreet getuigt van duidelijke discriminatie op grond van geslacht, omdat er voor mannen bij het ontbinden van een huwelijk geen vergelijkbare belemmeringen zijn. Mannen kunnen over het algemeen eenzijdig scheiden zonder dat daarvoor getuigen, rechterlijke bevestiging of ingewikkelde procedures nodig zijn.

Afghaans recht

Amnesty International sprak met vijf deskundigen op het gebied van Afghaans recht over deze wet.

Najla Rahil, plaatsvervangend voorzitter van de Independent Association of Defense Lawyers in Exile en oprichter van de Women’s Identity Organization, zei: “[Dit is] een openlijk vrouwonvriendelijke wet die de grondrechten van vrouwen ernstig schendt, vooral van vrouwen die met huiselijke problemen kampen… deze voorschriften beperken de vrijheid van vrouwen om een huwelijkspartner te kiezen, leggen beslissingen over huwelijksgeschiktheid in handen van mannen en creëren grote hindernissen in gevallen waarin een echtgenoot afwezig of vermist is.”

Grondrechten uitgehold

Een in Afghanistan gevestigde strafrechtadvocaat, die anoniem wenste te blijven, zei: “De Taliban laten eens te meer zien dat hun houding tegenover vrouwen en kinderen is gebaseerd op het inperken van vrijheden, het ondermijnen van grondrechten en het versterken van traditionele patriarchale structuren. Deze voorschriften weerspiegelen een poging om praktijken te normaliseren en te legitimeren die de onafhankelijkheid, autonomie en menselijke waardigheid van vrouwen en meisjes beperken.”

Oproep Amnesty

Amnesty International roept de internationale gemeenschap op om onmiddellijk in actie te komen door middel van diplomatieke druk en een principiële dialoog met de Taliban. Alle draconische wetten en voorschriften moeten worden geschrapt, er moet een formeel rechtssysteem worden ingevoerd en de mensenrechten en de rechtsstaat moeten worden beschermd.

Achtergrond

Vóór augustus 2021 was de wettelijke huwbare leeftijd voor meisjes volgens het Afghaanse burgerlijk wetboek 16 jaar, terwijl huwelijken met meisjes jonger dan 15 jaar strafbaar waren op grond van de Wet inzake de uitbanning van geweld tegen vrouwen (2009). Afghanistan beschikte ook over wettelijke en institutionele mechanismen om geweld en discriminatie tegen vrouwen en meisjes aan te pakken, waaronder familierechtbanken, gespecialiseerde eenheden binnen het Openbaar Ministerie en het ministerie van Binnenlandse Zaken, en een commissie op hoog niveau, die tot taak had geweld tegen vrouwen, kindhuwelijken en kwesties rond scheidingen aan te pakken.

Discriminerende en repressieve systemen

Hoewel deze beschermingsmaatregelen vaak niet consequent werden toegepast en er nog steeds grote belemmeringen bestonden, boden ze vrouwen en meisjes toch enkele juridische mogelijkheden voor bescherming en toegang tot het rechtssysteem. Vandaag de dag zijn deze wetten en institutionele structuren door de Taliban ontmanteld en vervangen door uiterst discriminerende en repressieve systemen die de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen verder versterken en de rechten en autonomie van vrouwen beperken.

Rechtssysteem ingestort

Deze maatregelen maken deel uit van een breder patroon van steeds strengere beperkingen van de rechten van vrouwen en meisjes, waaronder beperkingen op het gebied van onderwijs, werkgelegenheid en deelname aan het openbare leven.

Het juridische en formele rechtssysteem in Afghanistan stortte in nadat de Taliban in augustus 2021 weer aan de macht kwamen. In november 2022 vaardigde de hoogste leider van de Taliban een besluit uit voor de volledige invoering van de sharia.

Volgens mediaberichten die verwijzen naar VN-rapporten, hebben de Taliban sinds augustus 2021 meer dan 470 decreten, richtlijnen en bevelen uitgevaardigd, waarvan er 79 specifiek gericht waren op vrouwen en meisjes.

Vanwege de grote risico’s die vrouwen en meisjes in Afghanistan lopen, roept Amnesty Nederland de Nederlandse regering op hen als ze naar Nederland komen, automatisch een vluchtelingenstatus toe te kennen.