‘Zonder stijl is er eigenlijk niets, amper leven. Dat zouden ook activisten moeten beseffen’

‘Waarom schrijf je niet eens een anti-gletsjers-boek?’, vraagt de filmer Harrison Starr aan de verteller van de roman Slachthuis vijf, of De kinderkruistocht van de Amerikaanse schrijver Kurt Vonnegut, een roman uit 1969 waarin het bombardement op Dresden een cruciale rol speelt. Vonnegut, die misschien lijkt op de verteller waarmee het boek opent, besefte dat oorlogen net als gletsjers altijd zullen bestaan. Hij besefte ook dat het je uitspreken tegen oorlog al snel ondraaglijk gratuit is, en zijn roman getuigt van elegantie en stilistische brille waarmee hij dat ondraaglijke verwoordt. Zonder stijl is er eigenlijk niets, amper leven. Dat zouden ook activisten moeten beseffen.

Wat Vonnegut niet wist eind jaren zestig was dat de gletsjers misschien minder eeuwig zullen blijken te zijn dan de oorlog zelf.

Eigenbelang

Een vriend vroeg me aan het begin van het nieuwe decennium wat de eerste oorlog was die ik me herinnerde, welke oorlogen ik had meegemaakt.

Het eerste nieuwsfeit dat ik me herinner was de moord op Sadat, maar de Iraanse revolutie, de landing van Khomeini in 1979 in Teheran, meen ik me ook te herinneren, net als de ontvoering van Schleyer.

De oorlogen: de Iran-Irakoorlog, jaren tachtig, de Libanonoorlog, 1982, de Falklandoorlog, 1982, een ware drôle de guerre, de eerste Golfoorlog, begin jaren negentig, de Joegoslaviëoorlog, in al zijn verschillende fases, jaren negentig tot en met pakweg de arrestatie van Karadžić in 2008, de Afghanistanoorlog, 2001 tot en met heden, al kunnen we ook beginnen te tellen bij de invasie van de Sovjet-Unie in 1979, de oorlog tegen Saddam, 2003 tot en met heden, al is Saddam dood, de oorlog in en om Syrië, 2011 tot en met heden, de oorlog in het oosten van Oekraïne, 2014 tot en met heden. En dan laat ik de Libanonoorlog van 2006 achterwege, alsmede wat Gaza-conflicten.

Enorme prijs

Misschien zijn de conflicten vergeleken met bijvoorbeeld de Vietnamoorlog en de Wereldoorlogen minder bloederig geworden. Er zijn experts die dat beweren, maar daar gaat het nu niet om.

Gewapende conflicten beginnen om allerlei redenen, vaak zijn miscalculaties debet aan het conflict. Als de wederzijdse afschrikking groot genoeg is, verkleint dat de kans op miscalculaties. Zo is de grens tussen Libanon en Israël sinds 2006 betrekkelijk rustig, ook omdat beide partijen beseffen dat een gewapend conflict van alle betrokkenen een enorme prijs zal vragen, terwijl de uitkomst misschien net als in 2006 weer een gelijkspel zal zijn.

Zij die Slachthuis vijf nog niet gelezen hebben moeten dat vooral doen, maar het zal niet de antioorlogsroman zijn die ons redt. Welbegrepen eigenbelang is geen wondermiddel, en je hebt leiders nodig die dat eigenbelang kunnen en willen begrijpen. Toch zou ik in de strijd tegen bloedvergieten eerder daarop vertrouwen dan op een onontbeerlijk maar ook labiel concept als fatsoen.