Vluchtelingen arriveren per boot vanuit Turkije op het Griekse eiland Lesbos.
© Amnesty International

Vluchtelingen en migranten

Wereldwijd zijn zo’n 65 miljoen vluchtelingen, van wie ruim 21 miljoen hun land hebben verlaten. Van hen wordt 86 procent opgevangen in de regio waar ze vandaan komen; een klein deel besluit door te reizen naar Europa.

In 2017 arriveerden 171.332 vluchtelingen en migranten in Europa. In 2016 waren het er 362.753. Die scherpe daling was te wijten aan de samenwerking tussen de EU en Libië en Turkije, maar ook doordat bijvoorbeeld Hongarije haar grenzen sloot voor asielzoekers en migranten. Doordat Europa zijn buitengrenzen flink heeft versterkt, zijn vluchtelingen gedwongen levensgevaarlijke, illegale routes te nemen. Bij hun pogingen om de Middellandse Zee over te steken, kwamen ten minste 3.119 mensen om het leven.

Geen kans op asiel

EU-landen spannen zich steeds meer in om mensen de toegang tot Europa te verhinderen. Soms sturen ze zelfs mensen terug zonder hun de kans te bieden asiel aan te vragen. Geweerde migranten en vluchtelingen worden in doorgangs- of herkomstlanden blootgesteld aan onder meer wrede, onmenselijke en vernederende behandeling en zelfs marteling door kustwachten, detentie-autoriteiten en smokkelaars.

Italië

Italië en andere EU-landen werkten in 2017 op diverse manieren samen met Libië, het land van waaruit de meeste vluchtelingen en migranten de oversteek wagen. De Europese regeringen sloten de ogen voor de ernstige mensenrechtenschendingen door de Libische autoriteiten, zoals afpersing en marteling, terwijl ze nauw met hen samenwerkten om migranten buiten de EU te houden. Zo krijgt de Libische kustwacht training, boten en ander materieel om mensen op zee te onderscheppen. Ook de overheidsinstelling die verantwoordelijk is voor de opvangcentra ontvangt technische ondersteuning. Op die manier maakte de EU zich medeplichtig aan de mensenrechtenschendingen.

Turkije en Griekenland

De overeenkomst met Turkije van maart 2016 bleef ook in 2017 van kracht. Net als bij de samenwerking met Libië is het doel daarvan om mensen ervan te weerhouden om in Europa asiel aan te vragen. De onderliggende gedachte van de overeenkomst is dat Turkije een veilig land zou zijn om mensen naar terug te sturen. Ze lopen er echter het risico op refoulement – gedwongen terugkeer naar landen als Syrië, waar ze het slachtoffer kunnen worden van ernstige mensenrechtenschendingen. Ook is hun status als vluchteling in Turkije niet gegarandeerd, waardoor ze geen recht hebben op sociale en economische rechten als toegang tot zorg, onderwijs en gezondheidszorg. Bovendien zaten in december 2017 als gevolg van de deal met Turkije 13 duizend asielzoekers vast op Griekse eilanden, in ellendige en onveilige omstandigheden. Het betrof vooral voor vrouwen en meisjes.

Syrische vluchtelingen wachten achter grenshekken tot ze toegelaten worden tot Turkije.
© REUTERS / Umit Bektas
Syrische vluchtelingen wachten achter grenshekken tot ze toegelaten worden tot Turkije.

Polen en Hongarije

De EU-landen hebben zich verplicht om een bepaald aantal asielzoekers uit Griekenland en Italië te herhuisvesten in andere landen. Maar in november 2017 had slechts 32 procent van hen een onderkomen gekregen in een ander EU-land. Ook Nederland neemt minder mensen op dan het zou moeten. Maar Polen en Hongarije spanden de kroon – beide landen namen niet één asielzoeker op. Hongarije deed zijn toch al bedenkelijke reputatie op het gebied van de mensenrechten nog meer geweld aan, onder meer door elke asielzoeker gevangen te zetten, wat onder Europees recht volstrekt verboden is. Bij de Hongaarse grens werden asielzoekers opgesloten in containers.

Meer over mensenrechten in Polen Meer over mensenrechten in Hongarije

Nederland, Oostenrijk en Noorwegen

Landen als Nederland, Oostenrijk en Noorwegen stuurden in 2017 Afghaanse asielzoekers terug naar hun vaderland, waar op dat moment hoge aantallen burgerdoden vielen als gevolg van het aanhoudende geweld.