Bulgaarse oproerpolitie bij een prikkeldraadhek aan de Bulgaars-Turkse grens (2014). De Bulgaren bouwden het hek in een reactie op het stijgende aantal asielzoekers en vluchtelingen, die voornamelijk uit Syrië afkomstig waren.
© REUTERS / Stoyan Nenov

Mensenrechtensituatie in Europa

Wat is het probleem?

De landen van de Europese Unie zoeken sinds een paar jaar het antwoord op twee grote vraagstukken. Hoe moeten ze terroristische aanslagen voorkomen? En wat is de beste manier om het recente vluchtelingenvraagstuk op te lossen?

De laatste tijd hebben EU-landen daarom veel wetten aangenomen en maatregelen genomen om immigratie tegen te gaan. Tegelijkertijd voerden ze wetgeving door die het makkelijker moet maken om aanslagen te voorkomen en terroristen op te sporen. Probleem is dat die wetten vaak op gespannen voet staan met de mensenrechten, en de rechtstaat uithollen. Bovendien komen landen die partij zijn bij het Vluchtelingenverdrag – en dat zijn alle EU-landen – hun verplichtingen niet na wanneer zij vluchtelingen tegenhouden en terugsturen.

De EU-landen nemen steeds meer maatregelen tegen terrorisme aan die de uitvoerende macht versterken, juridische controle uitkleden, de vrije meningsuiting beperken en burgers blootstellen aan beperkt gecontroleerde surveillance door de regering. Deze nieuwe wetten en maatregelen treffen vooral migranten en vluchtelingen, mensenrechtenverdedigers, activisten en minderheden. Zo heeft Polen zeer verregaande antiterrorisme-maatregelen permanent gemaakt, die onevenredig gericht zijn op buitenlanders.

Ook proberen veel EU-lidstaten verbanden te leggen tussen de vluchtelingencrisis en de terrorismedreiging. Hongarije gaat daarin het verst. Sinds 2015 voert de regering een anti-immigratieagenda door. Mensen die juist terroristisch geweld ontvlucht zijn, worden – net als moslimminderheden – op basis van stereotyperingen gelinkt aan ‘extremisme’ en criminaliteit. In combinatie met vaag geformuleerde anti-terrorismewetgeving leidt dit tot discriminatie en stigmatisering.

Naast wetten tegen terrorisme en immigratie, proberen de regeringen van landen als Polen en Hongarije ook een agenda door te drukken die de rechten van vrouwen en LHBTI’s schendt, bijvoorbeeld door abortus en niet-heteroseksuele relaties te criminaliseren.

Wat doet Amnesty?

Amnesty voert actie voor de vrijlating van gewetensgevangenen, die alleen maar vastzitten voor het uiten van hun mening en soms onder dubieuze terrorismewetgeving zijn vervolgd. We zetten ons in voor humane gevangenisomstandigheden en een eerlijk proces voor terrorismeverdachten. Ook lobbyen we bij nationale overheden voor het aanpassen of niet invoeren van contra-terrorismewetgeving die rechtstatelijke principes en mensenrechten ondermijnt. En we bepleiten een effectieve rechtsbescherming voor individuen die te maken krijgen met veiligheidsmaatregelen die de mensenrechten inperken of discriminerend uitpakken.