Mensenrechtenencyclopedie
© Flickr.com / CC / valerieroybal

Sloppenwijken en mensenrechten

Sloppenwijken zijn wijken waar mensen in armoedige omstandigheden wonen in huizen van lage kwaliteit.

Sloppenwijken heten in Engelstalige landen slums en in Franstalige landen bidonvilles. Andere lokale namen zijn onder meer favelas (Brazilië), invasiones (Zuid-Amerika), garrisons (Jamaica), squatter camps en townships (Zuid-Afrika). Een sloppenwijk kan ver buiten het centrum van de stad liggen, maar ook midden in dat centrum, zoals in Sao Paolo (Brazilië), of verspreid over de hele stad, zoals in Rio de Janeiro (Brazilië) waar de totale bevolking van de sloppenwijken wordt geschat op 1,5 miljoen. Kibera, in de Keniaanse hoofdstad Nairobi, is de grootste sloppenwijk van Afrika, met naar schatting 1 miljoen bewoners. Volgens definities zoals die van de organisatie Habitat is kenmerkend voor sloppenwijken: het ontbreken van water en sanitair, overbevolking, niet-duurzame bouw van de huizen en onzekerheid over eigendomsrechten.

Oorzaken voor sloppenwijken

Sloppenwijken ontstaan door verschillende factoren: extreme armoede op het platteland, verkrotting van stadswijken door economische achteruitgang, het ‘wegduwen’ van ongewenste groepen uit de stad (inheemsen, minderheden), en natuurrampen die mensen van hun woonplaats verdrijven. Vaak is de sloppenwijk een ‘overloopgebied’: nieuwkomers (bijvoorbeeld van het platteland) proberen via de sloppenwijken een plek in de stadseconomie te krijgen.

Vaak ook houden de autoriteiten de sloppenwijken om politieke redenen in stand: ze zijn dumpplaatsen voor delen van de bevolking waarvoor de overheid liever niet wil zorgen omdat ze daar geen belang bij heeft. Meestal hebben de bewoners geen woonzekerheid (security of tenure): ze zijn niet wettelijk eigenaar van het huis of de grond, ze betalen ‘huur’ zonder kwitanties aan schimmige huisbazen of criminele bendes, of ze kunnen zich niet op een bepaald adres bij de gemeente laten registreren.

Sloppenwijken zijn zwarte gaten

Amnesty noemt sloppenwijken ‘zwarte gaten’ in de bescherming van mensenrechten. Mensenrechtenverdedigers, advocaten, bewonerscomités en anderen die voor de belangen van sloppenwijkbewoners opkomen staan vaak bloot aan bedreiging. Die dreiging kan komen van politieagenten (als misbruik van geweld openbaar dreigt te worden) of criminelen (als hun belangen bedreigd worden). Veelvoorkomende schendingen van mensenrechten in de sloppenwijken zijn:

  • Er is volop geweld, van de kant van onder meer drugshandelaars, bendes, burgerwachten, milities en politie. Regeringen zien bepaalde sloppenwijken als ‘oorlogsgebied’ waar de ‘vijand’, bijvoorbeeld drugshandelaars, vernietigd moet worden, desnoods ten koste van ‘burgerdoden’.
  • Er zijn vaak enorm veel kleine wapens in sloppenwijken; voorbijgangers, spelende kinderen en anderen komen om bij incidenten en ongelukken.
  • Bewoners worden naar willekeur uit hun huis gezet, of hun krotten worden vernietigd om plaats te maken voor nieuwbouw, zonder dat de bewoners compensatie of alternatieve woonruimte krijgen.
  • Bewoners hebben geen rechtszekerheid. Als ze huur betalen kan die door eigenaren volstrekt willekeurig worden verhoogd. De waterleiding kan zo maar worden afgesloten, een voorziening zoals een ziekenpost of publiek toilet zomaar worden weggehaald.

Sloppenwijken: Amnesty’s visie

Amnesty eist van regeringen onder meer:

  • Voer strikte controle uit op de politie, zodat het geweld beperkt wordt tot het minimaal noodzakelijke.
  • Maak een einde aan alle huisuitzettingen die illegaal zijn of waar geen schadeloosstelling wordt betaald.
  • Vaardig maatregelen uit die mensen woonzekerheid garanderen en garandeer inspraak van de bevolking.