Aanbevelingen voor vreemdelingendetentie

Zorg voor alternatieven voor kwetsbare mensen en asielzoekers

In Nederland worden ook kwetsbare vreemdelingen opgesloten, onder wie kinderen, getraumatiseerden, slachtoffers van mensenhandel, ouderen, zieken en zwangere vrouwen. De overheid beschouwt uitsluitend mensen aan wie geen noodzakelijke medische zorg kan worden geboden als ongeschikt voor detentie. Het welzijn in bredere zin speelt geen rol, terwijl kwetsbare mensen juist extra gezondheidsrisico’s lopen. Amnesty International vindt, vanuit het oogpunt van mensenrechten, dat detentie van kwetsbare mensen wettelijk moet worden verboden.

Amnesty pleit er verder voor om asielzoekers – in afwachting van de beslissing op hun asielverzoek of de overdracht naar een ander land – toe te laten tot de reguliere opvang. Asielzoekers worden in Nederland bij een toegangsweigering aan de grens vrijwel standaard gedetineerd. Het belang van de grensbewaking lijkt zwaarder te wegen dan dat van het individu, terwijl deze mensen mogelijk juist uit vrees voor vervolging uit hun land zijn gevlucht en daarom extra bescherming nodig hebben.

Versoepel het regime

Erken dat de vreemdeling geen verdachte of veroordeelde is en laat het regime daaraan recht doen. Vreemdelingendetentie dient plaats te vinden in een accommodatie met een minimum aan vrijheidsbeperking. Echtparen en gezinnen moeten te allen tijde de mogelijkheid hebben bij elkaar te blijven. Onnodige en vergaande maatregelen als visitatie en disciplinaire straffen horen niet thuis in een regime voor bestuursrechtelijk gedetineerden. Bied een zinvol dagprogramma met werk, opleiding, sport, recreatie en vrij contact met de buitenwereld. Dit stelt mensen in staat hun terugkeer voor te bereiden en past beter bij de positie van niet-strafrechtelijk gedetineerden.

Verruim communicatie met de buitenwereld

Amnesty International pleit voor een ruimere bezoekregeling en meer mogelijkheden contact te onderhouden met de buitenwereld. Momenteel mag men twee uur per week bezoek ontvangen en is telefoongebruik beperkt mogelijk, tegen betaling en veelal zonder privacy. Laat mensen hun mobiele telefoon houden, stel onbeperkt afgeschermde telefoons beschikbaar en maak internet toegankelijk. Dit voorkomt vereenzaming en vervreemding van familie en draagt bij aan een menswaardige terugkeer naar het land van herkomst.

Bied betere rechtsbescherming

Ook aan de rechtsbescherming van mensen in vreemdelingendetentie moet veel worden verbeterd. De rechter zou snel na het begin van de detentie de rechtmatigheid ervan moeten toetsen en dit periodiek blijven doen. Momenteel kan het maar liefst zes weken duren voordat de vreemdeling een rechter ziet en hoeft de rechtmatigheid van de detentie niet regelmatig te worden getoetst. Verder moet de termijn voor klachten worden verruimd. Gedetineerden kunnen over een beslissing van de directeur klagen bij de Commissies van Toezicht. De klachttermijn is - afhankelijk van de grond van de detentie - zeven respectievelijk veertien dagen. Dit is vaak te kort om met de advocaat te overleggen en/of een klacht in te dienen. Een beslissing op een klacht laat bovendien vaak te lang op zich wachten. Tot slot pleiten wij voor ruimere mogelijkheden voor contact met een advocaat. Op dit moment kunnen vreemdelingen slechts beperkt hun advocaat bellen, kunnen advocaten niet zelf hun cliënten bellen en het is ook niet eenvoudig om op bezoek te komen. 

Asielzoeken is een mensenrecht, illegaal verblijf geen strafbaar feit. Door nauwelijks alternatieven aan te bieden en een strafrechtelijk regime voor vreemdelingenbewaring te hanteren maakt Nederland zich schuldig aan schending van de mensenrechten. De Nederlandse regering zou met voorrang een einde aan deze situatie moeten maken.