Een decennium van dodelijk geweld tegen vrouwen in Ciudad Juárez en Chihuahua

Irene Khan zal in Mexico ontmoetingen hebben met president Vicente Fox, ministers, leiders van politieke partijen en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Ze zal bij de federale overheid aandringen op gedegen onderzoek naar het patroon van brute moorden op vrouwen in Ciudad Juárez en Chihuahua en op berechting van de verantwoordelijken. Khan ontmoet ook moeders van vermoorde en vermiste vrouwen.

Volgens officiële cijfers zijn zeventig vrouwen vermist in Ciudad Juárez. Andere bronnen stellen het aantal vermiste vrouwen op vierhonderd, sinds 1993. Hun familieleden vrezen het ergste, aangezien veel vrouwen dagen of zelfs jaren later vermoord zijn gevonden. Onderzoek van Amnesty International heeft uitgewezen dat in de laatste tien jaar ongeveer 370 vrouwen zijn vermoord. Onder hen waren 137 vrouwen die voor hun dood waren verkracht of aangerand. Nog eens 75 lichamen zijn niet geïdentificeerd. Het is mogelijk dat het hier vrouwen betreft die als vermist zijn opgegeven, maar door slecht forensisch onderzoek is dat niet te bevestigen.

Veel vrouwen werden ontvoerd, dagenlang gevangen gehouden en onderworpen aan vernedering, marteling en afschuwelijk seksueel geweld, voordat zij werden gewurgd of doodgeslagen. Hun lichamen zijn aangetroffen op vuilnisbelten op en op afgelegen plekken in de woestijn buiten de stad.

Een groot aantal van de vermiste en vermoorde vrouwen werkte in exportbedrijven die bekend staan als maquilas. Ook serveersters, studentes en vrouwen die in de informele sector werkten zijn vermoord. Het ging bijna altijd om arme vrouwen, soms met kinderen, die maatschappelijke en politiek geen gewicht in de schaal leggen.

Op 19 februari 2001 belden ooggetuigen de politie met de mededeling dat op een veld dichtbij een maquila in Cuidad Juárez een naakte vrouw door twee mannen in een auto werd geslagen en verkracht. Toen de politie arriveerde, was de auto verdwenen. Het lichaam van de 17-jarige Lilia Alejandra García Andrade, die eerder als vermist was opgegeven door haar moeder, werd twee dagen later gewikkeld in een deken gevonden. Het slachtoffer liep elke avond over een onverlichte weg van de maquila naar huis. Onopgehelderd is gebleven waarom de politie na de melding geen verder onderzoek heeft ingesteld.

In september 1998 werd, onder het bed van een hotelkamer, het lichaam gevonden van Hester van Nierop, een jonge Nederlandse toeriste die naar Ciudad Juárez was gereisd. Zij was gewurgd. Zij is voor zover bekend het enige buitenlandse slachtoffer onder de ongeveer 370 slachtoffers.

Irene Khan: 'Het is beschamend dat de overheid op het geweld tegen deze vrouwen, die naar Cuidad Juárez en Chihuahua trokken om werk te vinden, aanvankelijk vooral met onverholen discriminatie reageerde. In uitspraken van de plaatselijke overheid werden de vrouwen meer dan eens zelf verantwoordelijk gehouden voor hun ontvoering of gewelddadige dood, omdat ze op een bepaalde manier gekleed waren of 's nachts in bars werkten.'

Amnesty International documenteert in het rapport onder meer dat onderzoek nodeloos lang werd gerekt, dat verklaringen van getuigen en essentieel bewijs niet werden nagetrokken, en dat tegen verdachten gebruik werd gemaakt van vervalste bewijzen en marteling. Familieleden kregen vaak tegenstrijdige of foutieve informatie over de identiteit van gevonden lichamen.

Achtergrond
Het patroon van onvoeringen en moorden waarvan vrouwen en meisjes slachtoffer werden werd in Cuidad Juárez voor het eerst tien jaar geleden geconstateerd. Het is de grootste stad in Chihuahua, de deelstaat aan de grens met de Verenigde Staten. Er is op grote schaal sprake van drugshandel en georganiseerde misdaad. De maquilas trekken veel migrantenarbeid aan.

De positie van vrouwen is in deze deelstaat in alle opzichten slecht. Naar aanleiding van rapporten over de vrouwen die sinds 1993 zijn vermoord in Chihuahua stelde de Inter-Amerikaanse commissie voor de Mensenrechten in 2002: 'De reden dat het geweld is ontstaan en dat het doorgaat is gelegen in de notie dat geweld tegen vrouwen – met huiselijk geweld als meest sprekend voorbeeld – geen zwaar misdrijf is. Het uitblijven van een effectieve officiële reactie is onderdeel van een bredere context van discriminatie.'

President Fox, die aantrad in 2000, heeft zich opgeworpen als verdediger van mensenrechten, in binnen- en buitenland. De Mexicaanse overheid heeft een overeenkomst getekend met het bureau van de Hoge Commissaris voor Mensenrechten van de Verenigde Naties. Onder de hoede van het ministerie van Binnenlandse Zaken is een commissie voor onderzoek naar de moorden in Juárez ingesteld.

De overheid beweert dat de meeste moorden zijn 'opgelost'. Volgens officiële cijfers zijn 79 mensen veroordeeld, maar in de meeste gevallen liet de rechtsgang veel te wensen over . De moorden gaan overigens nog altijd door.