Breng wapenhandel onder controle

Actueel: pensioenfondsen en clustermunitie

Amnesty International spreekt zich uit tegen alle vormen van wapenhandel waarbij het risico bestaat dat de wapens in kwestie worden gebruikt voor het begaan van mensenrechtenschendingen. Hoewel Amnesty International zich hierbij voornamelijk op de Nederlandse regering, de EU en de VN richt , voert de organisatie in het kader hiervan ook al enige tijd een dialoog met het bedrijfsleven, inclusief financiële instellingen, over hun investeringen of beleggingen in de defensieindustrie. De organisatie pleit er ondermeer voor dat bedrijven in geen geval investeren in illegale wapens (bv chemische wapens) of zeer schrijnende wapens (bv clustermunitie). Ten aanzien van clustermunitie pleit de organisatie voor een moratorium op het gebruik en de handel in clustermunitie en zij roept banken en pensioenfondsen op in geen geval in (onderdelen van) deze wapens te investeren of te beleggen.

Amnesty roept Kamerleden op onverantwoorde wapenhandel te stoppen

Op 25 januari 2007 debatteerde de Tweede Kamer over het Nederlandse en internationale wapenexportbeleid. Net als vorige jaren riep Amnesty samen met Novib, IKV Pax Christi en Unicef de Kamerleden op om aandacht te besteden aan de schrijnende gevolgen van de wapenhandel voor mensenrechten. De organisatie pleit voor verbetering van bestaand beleid op nationaal en internationaal niveau om de handel aan banden te leggen. Tot op heden weigert de Nederlandse regering haar eigen beleid aan te scherpen waardoor wapens van Nederlandse makelij alsnog in verkeerde handen vallen en kunnen worden gebruikt voor het begaan van ernstige mensenrechtenschendingen. Lees hieronder de brief van Amnesty International en andere organisaties aan de leden van de Tweede Kamer.

Control Arms campagne boekt succes!

De campagne voor de totstandkoming van een wapenhandel-verdrag heeft haar vruchten afgeworpen. Op 27 oktober 2006 nam het Eerste Comité van de Algemene Vergadering van de VN een resolutie aan over een dergelijk verdrag. Lees meer

Amnesty's Inzet

In 2003 startte een samenwerkingsverband van organisaties een langlopende internationale campagne: Control Arms. De deelnemers van dat verband zijn onder meer Amnesty International, de ontwikkelingsorganisatie Novib/Oxfam, en de coalitie Iansa. Die laatste verenigt honderden organisaties die actie voeren tegen ‘kleine’ wapens.

Samen met die organisaties roept Amnesty op tot het aannemen van het internationaal Wapenhandelsverdrag. Dat verdrag bestaat nu nog slechts als ontwerp. Het Wapenhandelsverdrag moet staten verplichten tot verantwoorde wapenhandel. Door het verdrag kan worden voorkomen dat wapens in verkeerde handen terechtkomen.

Amnesty pleit voor het aanpakken van illegale wapenmakelaars, het verscherpen van nationale en internationale exportcontroles, meer openheid over wapenhandel, en het beter registreren en merken van wapens zodat hun herkomst te herleiden is.
.
Amnesty is niet tegen verantwoord gebruik en gecontroleerde handel in wapens. Wapens kunnen nodig zijn om de veiligheid van burgers te garanderen. Amnesty is tegen de handel in wapens indien het risico bestaat, of het aantoonbaar is, dat de wapens leiden tot ernstige mensenrechtenschendingen of schendingen van humanitair recht.

Amnesty wil tevens een goede aanpak van de wapens die er al zijn. Zo’n aanpak houdt in: voorlichting over misbruik van wapens, het inzamelen van overtollige wapens, demobilisatie van soldaten en strenge wetgeving omtrent het gebruiken, bezitten en verder verhandelen van wapens.

Kofi Annan neemt ControlArms-petitie in ontvangst

Kofi Annan, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, heeft op 26 juni 2006 de 'million faces'-petitie van ControlArms in ontvangst genomen. Meer dan een miljoen mensen hebben met hun foto geprotesteerd tegen het misbruik van kleine wapens. Lees Kofi Annan's toespraak of volg meer nieuws over de VN-conferentie over wapenhandel op de site van ControlArms.
Actuele rapporten van Amnesty International

Achtergronden

Meer wapens meer veiligheid? Vooral sinds de aanslagen van 11 september 2001 neemt de internationale wapenhandel schrikbarend toe. Wapens worden onder het mom van de strijd tegen 'terrorisme' naar gebieden geëxporteerd waar mensenrechtenschendingen aan de orde van de dag zijn. Onder het mom van veiligheid worden ze gebruikt om oppositie de kop in te drukken of om onschuldige burgers te doden. Terwijl wereldleiders op menig conferentie praten over nieuwe maatregelen om de veiligheid van burgers te vergroten, is men niet geneigd deze wapenstromen aan banden te leggen.

Controle In 2005 is de ‘ Gedragscode inzake de wapenexport’ van de Europese Unie herzien. De meeste EU-staten willen de code nu verplichtend (juridisch bindend) maken. De nieuwe code is beter, maar schiet nog tekort. Er zijn lacunes ten aanzien van onder meer de doorvoer van wapens, de handel in onderdelen en de wapenproductie via buitenlandse ondernemingen. Tot op heden bestaan er vrijwel geen sancties voor staten die de afspraken overtreden. Regeringen kunnen de afspraken vrij gemakkelijk naast zich neerleggen of ze ontduiken. Zo hebben sommige Europese staten zich ondanks de Gedragscode schuldig gemaakt aan de levering van wapens aan landen, zoals Sudan, die de mensenrechten op grote schaal schenden. Het VN-Actieprogramma inzake Kleine en Lichte Wapens en de VN-herzieningsconferentie behandelt bevat veel aanbevelingen voor staten. Maar daarin ontbreken de exportcriteria zoals die bijvoorbeeld in de EU-Gedragscode staan. Een internationaal verdrag voor de wapenhandel, waarbij elke staat dezelfde exportcriteria hanteert bestaat nog altijd niet.

Tussenhandel Een van de onderwerpen die de VN bespreken is de verdere verhandeling van kleine wapens ofwel wapenmakelaardij (brokering). Een groot deel van de wapenhandel naar conflictgebieden is in handen van particuliere tussenhandelaren. Vanuit gebieden met een zwakke controle op wapenexport organiseren die de verscheping van wapens en veiligheidsapparatuur naar eindgebruikers, onder wie criminelen, terroristen, gewapende oppositiegroepen en de overheden die zich aan ernstige mensenrechtenschendingen schuldig maken. Nog maar een klein aantal staten heeft wetgeving die de tussenhandel aan banden legt. De Nederlandse regering heeft wetgeving voor de aanpak van wapenmakelaars opgesteld, maar die schiet tekort. Ze kan bijvoorbeeld een Nederlandse makelaar die zich buiten Nederland vestigt niet aanpakken. Andere staten, waaronder de VS en België, kunnen dat wel.

Wapenhandelsverdrag Het idee van een alomvattend wapenhandelsverdrag is afkomstig van Nobelprijswinnaar Oscar Arias en werd gesteund door een andere winnaars onder wie de Dalai Lama, Aung San Suu Kyi, Desmond Tutu en Amnesty International. Vervolgens werkte Amnesty in samenwerking met andere organisaties en juristen het idee het ontwerp van een verdrag uit. Het Wapenhandelsverdrag betreft alle soorten conventionele wapens, onderdelen van wapens, ondersteunende technologieën en expertise. Het verdrag bepaalt dat staten zich zullen onthouden van elke vorm van overdracht van wapens indien deze transactie internationaal recht schendt of het risico met zich met meebrengt dat de wapens gebruikt worden voor ernstige mensenrechtenschendingen. Men moet ook rekening houden met de invloed op de economische situatie en de criminaliteit. Aanvullende verdragen (protocollen) zullen leiden tot aanpak van de tussenhandel en verdere regulering van legale handel. Sinds de start van de Control Arms campagne hebben zo'n 50 staten het verdrag al steun toegezegd, onder meer de lidstaten van de EU, Canada, Brazilië, Tanzania, Kenia, Sri Lanka en vele anderen.

Nederlandse positie Binnen de internationale gemeenschap heeft de Nederlandse regering zich geregeld ingezet voor aanscherping en ontwikkeling van wapenhandelregulering. Zo maakte zij zich sterk voor het verbeteren van wetgeving op het gebied van tussenhandel. En voor het merken van wapens om zo beter zicht te krijgen op de wapenstromen. De Nederlandse regering heeft gezegd een wapenhandelsverdrag nuttig te achten, en zich het laatste jaar ingezet hiervoor. Het is van groot belang dat zij internationaal een voortrekkersrol hierin zal vervullen en zich in zal zetten voor een effectief en juridisch bindend verdrag dat alle vormen van wapenhandel en alle soorten conventionele wapens zal omvatten.

Nederlandse Handel in onderdelen Nederland exporteert op grote schaal onderdelen van wapens aan verschillende landen die deze gebruiken voor de eigen export van wapens. Zo levert Nederland veel onderdelen van wapens aan de VS. De VS verschaffen geen gegevens over in welke wapens die onderdelen uiteindelijk terechtkomen en voor welke landen deze zijn bestemd. De Nederlandse regering is van mening dat 'bevriende naties' zoals de VS een goed wapenexportbeleid hebben en vindt het daarom niet nodig om zicht te hebben op waar de door Nederland geleverde onderdelen uiteindelijk terecht komen. Maar VS leveren op grote schaal wapens aan staten die deze misbruiken voor het begaan van ernstige mensenrechtenschendingen. Amnesty vindt dat de Nederlandse regering bij de levering altijd rekening dient te houden met het eindgebruik van het materiaal. De Nederlandse regering dient geen vergunningen af te geven als daarover geen duidelijkheid bestaat.

Doorvoer Nederland staat toe dat haar grondgebied gebruikt wordt voor grote hoeveelheden wapendoorvoer die korte of lange tijd op Nederlandse luchthavens of in havens verblijven. Sinds 2003 is er een meldplicht voor deze doorvoerzendingen. Maar die heeft nog altijd geen verbeterd zicht op de precieze omvang en eindbestemming van de doorvoer opgeleverd. Het betreft een grijs gebied waarbij wapens mogelijk via Nederland in tal van landen kunnen belanden waar mensenrechtenschendingen plaatsvinden. Amnesty wil dat daarover meer wordt bekend wordt en wordt gerapporteerd,. zoals over het aantal wapens. Het maakt een groot verschil of er twee of twintig tanks, vijf of vijfhonderd geweren worden doorgevoerd. Nederland moet deze doorvoer betere controleren door een vergunningsplicht in te stellen. Nu worden tal van landen uitgezonderd van een dergelijke vergunningsplicht en ontstaat de vreemde situatie dat wapens via Nederlands grondgebied in landen belanden waar Nederland zelf niet direct naar wil exporteren. Andere landen, waaronder Spanje, Denemarken en Frankrijk, kennen al een vergunningsplicht voor alle vormen van doorvoer. Meer informatie in de Mensenrechtenencyclopedie

Downloads

Websites over dit onderwerp

Amnesty International is niet verantwoordelijk voor informatie op externe websites.