Beperking van vrijheid van meningsuiting is in strijd met internationaal recht

Column Eduard Nazarski: Grote schoonmaak

Woensdag 16 september 2009, kwam Geert Wilders (PVV) niet alleen met een voorstel voor invoering van een ‘kopvoddentax’, een belasting op hoofddoeken. Ook sprak Wilders over de noodzaak van een 'grote schoonmaak van onze straten'. Een minderheid van het Nederlandse parlement kwalificeerde dit als onzinnig en onzedelijk, helaas. Eduard Nazarski uit zijn zorgen hierover. Lees zijn column 'Grote schoonmaak'

Eduard Nazarski: Migratiedebat stuurloos zonder mensenrechten

Eduard Nazarski, directeur van Amnesty Nederland sprak woensdag 12 december 2007 tijdens de eindejaarsbijeenkomst van Amnesty International, afdeling Nederland.

"Amnesty Nederland benadrukt de universaliteit, de ondeelbaarheid van mensenrechten; mensenrechten kunnen niet á la carte uitgekozen worden al naar gelang het goed uitkomt voor de eigen groep of de eigen politieke agenda."

Naar de toespraak

Amnesty’s inzet

Amnesty vraagt om vrijlating van gewetensgevangenen, dat zijn mensen die gevangen zitten vanwege het uiten van hun mening of uitdragen van hun geloof, of omdat ze tot een bepaalde etnische of nationale groep behoren. Amnesty vraagt geen vrijlating voor degenen die vastzitten vanwege ‘hate speech’ (haatzaaien), noch voor hen die geweld hebben gebruikt of hebben opgeroepen tot geweld. Amnesty voert actie ter ondersteuning van bedreigde journalisten, internetgebruikers, mensenrechtenverdedigers, religieuze leiders en anderen die voor de vrijheid van mening en geloof opkomen.

Debat over censuur op internet

Sommige landen zijn van mening dat het internet een gevaarlijk medium is dat beteugeld moet worden. Amnesty waarschuwt dat het internet onherkenbaar kan veranderen als er geen actie wordt ondernomen om het virus van repressie op internet te stoppen.

In juni 2007 hielden Amnesty International UK en de Britse krant The Observer een debat in Londen dat live via internet wordt uitgezonden. Aan het debat namen onder meer deel internetondernemer Martha Lane Fox (lastminute.com), Ron Deibert van het Open Net Initiative en slachtoffers van internetrepressie van over de hele wereld. Bijdragen werden geleverd door weblogger Cory Doctorow (boingboing.net), oprichter van Wikipedia Jimmy Wales en Ethan Zuckerman van Global Voices. Daarnaast konden kijkers van het debat zelf vragen insturen en zo meedoen aan de discussie. Het debat is terug te kijken via www.amnesty.org.uk/webcast.

Chinees model
Tim Hancock van Amnesty UK is bang dat onderdrukking op internet snel verspreidt. 'Het zogenaamde Chinese model, internet dat beschikbaar is voor economische groei maar niet voor vrijheid van meningsuiting of privacy, groeit in populariteit. Vijf jaar gelenden waren er nog maar een handvol landen die websites blokkeren en webloggers arresteren, nu zijn het er veel meer. En grote internetbedrijven werken hier aan mee omdat ze hun markten willen vergroten.'

Hancock is bang dat dit ten koste gaat van het hele internet. 'Op dit moment kunnen we onze computer aanzetten en aannemen dat we alles wat online staat kunnen zien. Dat kan straks wel beperkt zijn tot wat iemand wil dat we zien.'

Filteren
Amnesty wijst op toenemende berichten over het filteren van internet over de hele wereld. Regeringen blokkeren de toegang tot bepaalde sites of sites die bepaalde woorden of onderwerpen bevatten. Het laatste rapport van het Open Net Initiative laat zien dat momenteel in minstens 25 landen het internet door de staat wordt gefilterd, waaronder Azerbeidzjan, Bahrein, Birma, Ethiopië, India, Iran, Marokko, Saudi-Arabië, Zuid-Korea, Thailand en Tunesië.

Daarnaast heeft onderzoek van Amnesty uitgewezen dat bedrijven als Cisco, Google, Microsoft en Yahoo! medeschuldig zijn geweest aan het onderdrukken van vrijheid van meningsuiting in China door websites te filteren, persoonsgegevens door te geven en hardware te leveren om het internet te filteren.

Sluiten van websites
Maar het filteren van internetsites is slechts één onderdeel van repressie op internet. Het sluiten van websites en internetcafés om politieke redenen en het bedeigen en opsluiten van websitebeheerders komt steeds vaker voor, aldus Amnesty.

Abdul Kareem Nabeel Suleiman, een 22-jarige Egyptenaar die weblogde onder de naam Kareem Amer, werd in februari 2007 veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf. Hij zou 'religie geminacht' en de 'president van Egypte belasterd' hebben. Zijn gevangenisstraf heeft een duidelijke boodschap gezonden aan de ontluikende Egyptische webloggemeenschap.

Amnesty International voert een sinds een jaar de campagne Irrepressible.info (onbedwingbare informatie). De website van deze campagne wordt tijdens het debat opnieuw gelanceerd. De site moet een informatiebron worden voor iedereen die is geïnteresseerd in vrijheid op internet.

Achtergronden

Internationaal recht. De belangrijkste internationale tekst waarin grondrechten worden beschreven is de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) uit 1948. In art. 19 is de vrijheid van meningsuiting vastgelegd: ‘Een ieder heeft recht op vrijheid van mening en meningsuiting. Dit recht omvat de vrijheid om zonder inmenging een mening te koesteren en om door alle middelen en ongeacht grenzen inlichtingen en denkbeelden op te sporen, te ontvangen en door te geven.’ De Universele Verklaring is echter niet bindend. Wel bindend is het VN-verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten. Dat beschrijft de vrijheid van meningsuiting in art. 19 als ‘de vrijheid inlichtingen en denkbeelden van welke aard ook te vergaren, te ontvangen en door te geven, ongeacht grenzen en ongeacht de vorm’. Het verdrag noemt vervolgens in art. 20 een paar beperkingen: oorlogspropaganda is verboden, en ook het oproepen tot nationalistische, raciale of religieuze haat die aanzet tot discriminatie, vijandigheid of geweld.

Haatzaaien. Het oproepen tot discriminatie en geweld wordt hate speech (haatzaaien) genoemd. Vaak zijn haatzaaiende uitspraken de opmaat tot geweld. Zo werd de genocide die in april 1994 begon in Rwanda voorafgegaan door toespraken en radioboodschappen van hooggeplaatste Hutu’s die de Tutsi’s afschilderden als ‘kakkerlakken’. In diverse landen wordt tegen homoseksuelen, ‘ketters’ of etnische minderheden haat gepredikt.

Godsdienstvrijheid. Volgens het VN-verdrag mag geloof individueel of in gemeenschap worden beleden en onderwezen, maar mag een staat wettelijke beperkingen stellen op grond van bijvoorbeeld de openbare orde. Ouders mogen voor hun kinderen een opvoeding kiezen die recht doet aan hun geloof. In sommige landen, zoals China, is er wel een geloofsvrijheid, maar geen godsdienstvrijheid. Men mag bijvoorbeeld slechts katholiek zijn binnen de 'patriottische kerk', de rooms-katholieke kerk is verboden. Vooral aanhangers van fundamentalisme in de godsdienst leggen de godsdienstvrijheid sterk aan banden. Bijvoorbeeld, in de strenge interpretatie van de wetgeving van de islam (sharia) staat op godslastering de doodstraf.

Academische en journalistieke vrijheid. Wetenschappers mogen vrijelijk onderzoek doen en de resultaten daarvan publiceren. Journalisten mogen in vrijheid nieuws vergaren en opinies weergeven. Die vrijheid is, voor zover niet gebruikt voor haatzaaien, in beginsel onbeperkt. Er bestaan voor onderzoekers en journalisten wel gedragscodes, zoals aangaande hoor en wederhoor, maar die codes zijn vrijwillig.

Censuur. Censuur is het verbieden van bepaalde uitingen. In Nederland en België bepaalt de grondwet dat niemand voorafgaand verlof nodig heeft om door middel van de drukpers ideeën te openbaren. Censuur achteraf, bijv. het verbieden van een artikel waarin beledigingen of militaire geheimen zijn vervat, is wel mogelijk. Verschillende landen censureren internet. Zo heeft de Chinese overheid de toegang tot veel websites, waaronder die van Amnesty International, geblokkeerd.

Holocaustontkenning. Amnesty beschouwt mensen die veroordeeld worden omdat ze de holocaust ontkennen niet als gewetensgevangenen, omdat zo’n ontkenning feitelijk neerkomt op haatzaaien. In Nederland en België is het ontkennen van de holocaust wettelijk verboden.

Meer informatie over deze trefwoorden in de Mensenrechtenencyclopedie.

Downloads

Websites over dit thema

Amnesty International is niet verantwoordelijk voor de op onderstaande websites aangeboden informatie.