Juist nu is het heel belangrijk dat mensen die het opnemen voor de mensenrechten zich beschermd weten

Mensenrechtenactivisten aan het woord

In deze video worden drie mensenrechtenactivisten geïnterviewd. Zij vertellen over de betekenis van de Universele Verklaring voor hun land en hun werk, Dzmitry Markusheuski uit Wit-Rusland werkt voor het Belarus Helsinki Comittee (BHC) in Minsk. Dit is de laatste officieel geregistreerde mensenrechtenorganisatie in Wit-Rusland. Hij hoopt dat ook in zijn land ooit de mensenrechtenverdragen nageleefd zullen worden. Advocaat Jiang Tianyong uit China vertelt hoe belangrijk het is dat in China meer bekend wordt over de Rechten van de Mens. Valdênia Aparecida Paulino uit Brazilië werkt met en voor vrouwen in de favela’s van de stad São Paulo, verleent hen juridische bijstand en vecht tegen corruptie en straffeloosheid. Zij zegt dat de Universele Verklaring voor Braziliaanse nationale wetgeving van groot belang is.

Mensenrechtentulp toegekend door Minister Verhagen

Om het werk van mensenrechtenactivisten erkenning te geven, heeft de Nederlandse regering in 2008 de Mensenrechtentulp uitgereikt. Deze jaarlijkse onderscheiding eert personen die met grote moed en veelal grote risico's voor henzelf zich inzetten voor verdedigen van mensenrechten. De eerste Tulp werd uitgereikt op 10 december 2008 aan Justine Masika Bihamba uit de Democratische Republiek Congo. Zij leidt een organisatie die de verkrachtingen bestrijdt waaraan vele vrouwen in het door geweld geteisterde oosten van Congo blootstaan. Op 9 november 2009 werd de Tulp uitgereikt aan Shadi Sadr, Iraanse mensenrechtenadvocaten. Zij komt op voor vrouwenrechten in Iran en zet zich ook in voor de strijd tegen stenigingen in het land. Zij is medeoprichtster van de campagne Stop Stoning Forever.

Minister Verhagen nam het initiatief tot de instelling van de prijs vanwege de prominente plaats die mensenrechten innemen in het Nederlandse buitenlandse beleid. Meer informatie over de Mensenrechtentulp

Mensenrechten Tulp toegekend door minister Verhagen

Om het werk van mensenrechtenactivisten erkenning te geven, heeft de Nederlandse regering in 2008 de Mensenrechtentulp ingesteld. Dit is een jaarlijkse onderscheiding waarmee personen worden geëerd die onder grote risico’s de mensenrechten verdedigen. De eerste Tulp werd uitgereikt op 10 december 2008 aan Justine Masika Bihamba uit de Democratische Republiek Congo. Zij leidt een organisatie die de verkrachtingen bestrijdt waaraan vele vrouwen in het door geweld geteisterde oosten van Congo blootstaan.

Minister Verhagen nam het initiatief tot de instelling van de prijs vanwege de prominente plaats die mensenrechten innemen in het Nederlandse buitenlandse beleid.

Amnesty's inzet

Het werk voor mensenrechtenactivisten is voor Amnesty International van groot belang. Al diegene die ter plekke de mensenrechten verdedigen en schendingen aan de kaak stellen verdienen onze steun en bescherming. Want als je erachter probeert te komen wie verantwoordelijk is voor onopgehelderde ‘verdwijningen’, als je bekend maakt dat arrestanten of gevangenen gemarteld worden, als je de gevolgen voor de plaatselijke bevolking van de bouw van een dam aan de kaak stelt of als je van het internet gebruik maakt om te rapporteren over je bevindingen, ben je in veel landen van de wereld niet meer veilig. Amnesty International zet zich in om deze mensen te steunen en te beschermen zodat zij in alle vrijheid hun werk kunnen blijven doen. Meer achtergrondinformatie over Amnesty's inzet voor mensenrechtenactivisten.

Amnesty vraagt speciale aandacht voor vrouwelijke mensenrechtenactivisten. Vrouwen werken vaak onder zwaardere omstandigheden dan mannen en zijn daardoor kwetsbaarder. Ze worden door de hen omringende samenleving vaak niet serieus genomen vanwege heersende rolspecifieke vooroordelen. Van hen wordt niet verwacht dat ze zich openlijk in de politieke arena begeven. Sommige regeringen zien het werk van mensenrechtenorganisaties van vrouwen als onbelangrijk en niet-legitiem. Hierdoor worden ze vaker slachtoffer van bedreigingen, willekeurige arrestaties, mishandelingen en zelfs moord. Ze lopen een groot risico juist vanwege hun sekse bedreigd te worden en worden slachtoffer van seksuele intimidaties en verkrachtingen.

Lees meer over vrouwelijke activisten op de themapagina

Opkomen voor een veelheid van rechten

Economische -, sociale - en culturele rechten (ESC rechten) worden in de VN Universele Verklaring gelijk gesteld aan burger- en politieke rechten. Echter pas sinds het begin van de jaren negentig kwam hiervoor in de westerse wereld gelijke aandacht voor. Landrechten, rechten van inheemse volken, gedwongen verhuizing wegens onteigeningen, toegang tot grondstoffen, gezondheidszorg, voedsel, huisvesting en onderwijs zijn enkele thema’s waarvoor activisten zich inzetten. Sinds 11 september 2001 zijn in veel landen antiterrorisme maatregelen van kracht. Vaak heeft dit tot gevolg dat het werk van mensenrechtenverdedigers gecriminaliseerd wordt. In tijden van oorlog en gewapend conflict is opkomen voor bescherming van rechten van burgers het meest nodig, maar vaak ook het meest verguisd. Het aan de kaak stellen van schendingen begaan door gewapende groeperingen heeft tot gevolg dat activisten al gauw worden beschuldigd van partijdigheid en de veiligheidssituatie maakt het werk nog moeilijker en bedreigender.

Internationale erkenning van mensenrechtenactivisten

In december 1998 nam de VN de Verklaring inzake het Recht en de Verantwoordelijkheid van Individuen, Groepen en Organisaties binnen de Samenleving ter Bevordering en Bescherming van de Universeel Erkende Rechten van de Mens aan. Deze verklaring bevat een aantal principes en richtlijnen die staten oproepen het werk van mensenrechtenactivisten te ondersteunen en geeft een opsomming van hun rechten.

Deze VN-verklaring vormt een basis om overheden aan te spreken op bescherming van mensenrechtenactivisten en hen te wijzen op hun rechten. Om op de naleving van deze Verklaring toe te zien, is een Speciale Vertegenwoordiger voor Mensenrechtenactivisten bij de VN aangesteld, de Pakistaanse advocate Mw. Hina Jilani. Zij doet onderzoek en rapporteert over de situatie van mensenrechtenactivisten in de wereld, legt bezoeken af aan doellanden en doet aanbevelingen aan regeringen om de implementatie van de verklaring te bevorderen. Tevens vormt ze een basis om overheden aan te spreken op bescherming van mensenrechtenactivisten en hen te wijzen op hun rechten. Om op de naleving van deze Verklaring toe te zien, is een Speciale Vertegenwoordiger voor Mensenrechtenactivisten bij de VN aangesteld. In maart 2008 volgde Margaret Sekaggya, rechter uit Uganda en sinds 1996 Voorzitter van de Oegandese mensenrechten Commissie, de Pakistaanse advocate Hina Jilani op. De Speciale Vertegenwoordiger doet onderzoek en rapporteert over de situatie van mensenrechtenactivisten in de wereld, legt bezoeken af aan doellanden en doet aanbevelingen aan regeringen om de implementatie van de verklaring te bevorderen. Haar rapportages zijn op internet na te lezen.

In juni 2004 nam de Europese Unie richtlijnen voor Mensenrechtenactivisten aan. Het doel van deze Richtlijnen is om de EU in staat te stellen mensenrechtenactivisten die acuut bedreigd worden bescherming te bieden en om praktische suggesties te geven voor EU acties die het werk van mensenrechtenactivisten kunnen ondersteunen. De richtlijnen bevatten suggesties voor acties van ambassades op het gebied van monitoren, rapporteren en beoordelen; daarnaast stimuleren zij een pro-actieve rol van EU ambassades om het werk van plaatselijke mensenrechtenactivisten te ondersteunen.
Amnesty International onderzocht de effecten van deze Europese Richtlijnen en deed hiervoor onderzoek in acht landen (Angola, China, Ethiopië, Iran, Mozambique, Russische Federatie, Tunesië and Turkije). In mei 2007 en in juni 2008 deed Amnesty hiervan verslag. Aanbevelingen met name aan ambassades betroffen onder andere het regelmatig onderhouden van contacten met mensenrechtenverdedigers en het zoveel mogelijk zichtbaarheid geven aan hun werk door follow-ups van interventies te garanderen toe te zien op juiste beeldvorming in plaatselijke pers. Het rapport van juni 2008 geeft ook enkele voorbeelden van 'good practices' van EU interventie ten behoeve van bescherming van mensenrechtenverdedigers.

In Kampala (Uganda) vond in april 2009 de tweede All Africa Human Rights defenders Conference plaats waaraan alle in Afrika bestaande netwerken deelnamen. Vrijwel alle Afrikaanse landen waren vertegenwoordigd. Er werd besloten tot het instellen van een Pan African Human Rights Defenders Network dat het Actieplan moet implementeren. De Conferentie werd bijgewoond door vertegenwoordigers van de VN, door de Speciale Rapporteur van de Afrikaanse Comission of Human and Peoples Rights en door leden van de Europese Unie. De conferentie werd afgesloten met de Kampala Declaratie.

Steun en bescherming door Amnesty International

In samenwerking met plaatselijke niet gouvernementele organisaties, soms ook met plaatselijke Amnestysecties, zijn er in verschillende landen van Zuid-Amerika, Afrika en Azië netwerken ontstaan, die bescherming moeten bieden aan mensenrechtenactivisten. Deze netwerken bieden de mogelijkheid om bij bedreiging voor korte tijd elders te verblijven en wisselen kennis en ervaring uit op het gebied van politieke lobby, versterking van rechtsbescherming, benadering van de overheid, aanpassing van wetgeving enz.. Ondersteuning wordt geboden door internationale mensenrechtenorganisaties middels contacten, door training en scholingsmogelijkheden te bieden, door te bemiddelen bij tijdelijk verblijf elders in het geval van acute bedreiging, of door het organiseren van conferenties die mensenrechtenactivisten bijeen brengen.

Het Speciale Programma voor Afrika (SPA), werkt vanuit Amnesty Nederland en heeft diverse projecten en programma's ontwikkeld ter versterking van mensenrechtenorganisaties in Afrika, met name in rurale gebieden.

Schrijven voor en aan mensenrechtenactivisten

U kunt ook een solidariteitsgroet sturen aan organisaties waarmee Amnesty contacten onderhoudt en die uw solidariteit nodig hebben. In de groetenlijst treft u de namen en adressen aan.

Brieven schrijven zodat mensenrechtenactivisten hun werk in vrijheid kunnen blijven doen? Geef u dan op voor het activistennetwerk.

Websites over dit onderwerp

Amnesty International is niet verantwoordelijk voor informatie op externe websites.