Térence Nahimana werd gearresteerd na openlijke twijfel aan zijn regering

Column Eduard Nazarski: Grote schoonmaak

Eduard Nazarski: Migratiedebat stuurloos zonder mensenrechten

Eduard Nazarski, directeur van Amnesty Nederland sprak woensdag 12 december 2007 tijdens de eindejaarsbijeenkomst van Amnesty International, afdeling Nederland. "Amnesty Nederland benadrukt de universaliteit, de ondeelbaarheid van mensenrechten; mensenrechten kunnen niet á la carte uitgekozen worden al naar gelang het goed uitkomt voor de eigen groep of de eigen politieke agenda."

Geloven in het publieke domein

Op 19 december 2006 presenteerde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, de WRR, het rapport Geloven in het publieke domein. Er was veel belangstelling voor het symposium hierover, een teken dat dit onderwerp sterk in de belangstelling staat. Het rapport bestaat uit drie onderdelen:

• een verkenning van de lopende discussies over religie en publiek domein; een verkenning van de huidige situatie;
• de religieuze landkaart van Nederland, de ontwikkeling binnen religies en de ontwikkeling van religiositeit;
• onderwerpen die bijdragen aan de vragen rond de toekomstige vormen van religie ten aanzien van de sociale samenhang, de pluriformiteit van de samenleving en de relaties tussen religies en staat.

Voor Amnesty is het onderwerp van belang omdat het raakt aan mensenrechten, aan de toepassing van de vrijheid van godsdienst en het recht om niet gediscrimineerd te worden.

Het recht op godsdienstvrijheid

'Een ieder heeft recht op vrijheid van gedachten, geweten en godsdienst; dit recht omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen zowel in het openbaar als in zijn particuliere leven zijn godsdienst of overtuiging te belijden door het onderwijzen ervan, door praktische toepassing, door eredienst en de inachtneming van geboden en voorschriften.'

Dit is de tekst van Artikel 18 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De twee daarop volgende artikelen gaan over de vrijheid van meningsuiting en van vereniging en vergadering. Met een speciaal artikel over godsdienstvrijheid wordt duidelijk aangegeven dat religie en religieuze groeperingen van een andere orde zijn dan meningen en vakbonden of politieke partijen.

In het voorwoord van de VN-Verklaring over godsdienstvrijheid staat ‘het ontbreken van godsdienstvrijheid heeft direct of indirect geleid tot oorlogen en groot lijden voor de mensheid en haat tussen volken en naties. Het realiseren van godsdienstvrijheid kan bijdragen aan vrede in de wereld en aan het uitbannen van discriminatie.’

Om de rechten uit de Universele Verklaring te verwerkelijken zijn vele Verdragen gesloten, waarin landen zich verplichten om aan hun burgers deze rechten te verlenen. Over vrijheid van godsdienst bleek dat een onmogelijke opgave, het bleef bij een Verklaring, die niet verplichtend is. De Verenigde Naties hebben een Speciaal Rapporteur benoemd, die onderzoek doet naar de mate van godsdienstvrijheid in de lidstaten en daarvan verslag doet aan de Mensenrechtencommissie van de VN .

Amnesty's inzet

Mensenrechten en religie, soms zijn het bondgenoten, soms zijn het vijanden. Door de geschiedenis heen hebben leiders misbruik gemaakt van religies om op te roepen tot haat en vervolging. Vanuit religies wordt verdraagzaamheid en het werken aan gerechtigheid en verzoening gestimuleerd. Religie is gebruikt om slavernij en apartheid te rechtvaardigen, maar het heeft ook de meest fervente bestrijders ervan voortgebracht.

Amnesty houdt zich niet bezig met de inhoud van religies maar wordt met beide kanten, met de discriminatie en met het activisme, geconfronteerd. Overigens is religie zelden aan te wijzen als de enige, directe oorzaak van schendingen, er is meestal sprake van een complex van factoren zoals de politieke en economische machtsverhoudingen en de invloed van de cultuur.

Een dominante godsdienst in een land leidt vaak tot beperking van de rechten van minderheden. Dat kan gaan van gevangenisstraf voor het dienstweigeren op grond van je religieuze overtuiging (dat is in veertien Oost-Europese landen het geval) tot het plunderen van bezittingen en op de vlucht drijven van andersgelovigen, zoals gebeurde met de Hindoes in Bangladesh en met moslims en christenen in India. Discriminatie van vrouwen en seksuele minderheden is vaak gebaseerd op religieuze opvattingen. Bij de aanvaarding van de Nobelprijs voor de Vrede voor de Verenigde Naties in 2002 ging de secretaris-generaal, Kofi Annan, in zijn redevoering uitvoerig in op mensenrechten en religie.

In rapporten en in de jaarboeken vraagt Amnesty aandacht hiervoor en voert actie tegen de schendingen. In die acties wordt vaak aan regeringen gevraagd de betrokken mensenrechtenverdragen te ratificeren. Daarin kan een moeilijkheid schuilen, omdat de inhoud van mensenverdragen soms strijdt met religieuze opvattingen. Landen maken dan een voorbehoud bij een verdrag, of ratificeren niet. Zoals Soedan, dat het Verdrag tot Eliminatie van alle vormen van geweld tegen Vrouwen niet ondertekende omdat de inhoud ‘strijdig is met de Soedanese normen en waarden’.

Levensbeschouwelijke organisaties en Amnesty

Levensbeschouwelijke organisaties houden zich vaak met mensenrechten bezig. Bij bepaalde thema’s of in het betrekken van de achterban leidt dit tot samenwerking met Amnesty. In acties tegen de doodstraf, tegen racisme en discriminatie werkt het Internationaal Secretariaat veel samen met de Wereldraad van Kerken.

Een vast samenwerkingsverband in Nederland is het Kerkelijk Overleg Mensenrechten, het KOM, waarin - vooral protestantse- kerken, Kerkinactie en Amnesty participeren. Met Pasen is er een groetenactie, in de zomer en in december een schrijfactie, waarbij rond de 30.000 kerkgangers hun handtekening zetten. Informatie over lopende KOM-acties is in juni en november te vinden op de website van kerkinactie, op deze pagina en in de nieuwsbrief Raakvlak.

In sommige acties zoekt Amnesty samenwerking met levensbeschouwelijke organisaties als Jubilee Campaign, een christelijke mensenrechtenorganisatie, Acat, een van oorsprong katholieke, inmiddels oecumenische organisatie tegen Martelen en Doodstraf, en het Internkerkelijk Vredesberaad. Met Justitia et Pax, de rooms-katholieke organisatie voor mensenrechten en de Missiesecretariaten zijn er contacten over bepaalde landen en thema’s. Amnesty vormt met Pax Christi, de rooms-katholieke organisatie voor Vrede en gelegenheidscoalities inzake mensenrechten en economische relaties. Op het gebied van vrouwen- en LGBT-rechten zijn er contacten tussen Amnesty, het Humanistisch Verbond, het humanistische HIVOS en Yoesuf, de islamitische homo-organisatie.

Websites over dit onderwerp