Amnesty vraagt om de onmiddelijke vrijlating van gewetens- gevangenen

Amnesty's inzet

Amnesty vraagt om de onmiddellijke vrijlating van gewetensgevangenen. Daarnaast vraagt ze om eerlijke processen voor een bredere categorie van politieke gevangenen, mensen die zijn gevangenen gezet nadat ze (voor politieke doeleinden) wél geweld hadden gebruikt of gepropageerd. Ook komt Amnesty in actie voor álle gevangenen wier gevangenisomstandigheden bijzonder slecht zijn.

Amnesty-groepen kunnen gewetensgevangenen 'adopteren'. Dat betekent dat de groep brieven schrijft naar de autoriteiten en zo mogelijk ook naar de gevangene zelf of naar familieleden. Dat ze handtekeningen ophaalt om op onmiddellijke vrijlating aan te dringen. Dat ze contact houdt met plaatselijke organisaties die gewetensgevangenen steunen. En dat ze vaak ook materiële hulp geeft, zoals door het sturen van medicijnen. Sinds haar ontstaan in 1961 heeft Amnesty voor tienduizenden gewetensgevangenen actie gevoerd; de meesten zijn na korte of langere tijd vrijgelaten.

Achtergronden

Wereldwijd Gewetensgevangenen zijn veelal te vinden onder schrijvers, journalisten, leden van de vakbeweging en mensenrechtenverdedigers Maar ook anderen vanwege hun mening of op andere gronden naar willekeur gevangengehouden. Het aantal gewetensgevangenen is sinds de jaren negentig afgenomen, doordat veel landen een democratische hervorming doormaakten en gewetensgevangenen vrijlieten. Maar gewetensgevangenen zijn er nog altijd in tientallen landen en enkele landen houden grote aantal gewetensgevangenen vast. Tot die laatste landen behoren China, Cuba, Iran, Myanmar, Saudi-Arabië en Syrië.

Oneerlijke processen De meeste gewetensgevangenen zitten vast na processen die niet hebben voldaan aan de internationale normen voor een eerlijk proces. Vaak wordt een criminele aanklacht verzonnen en worden bekentenissen verkregen na marteling. In andere gevallen worden vaag geformuleerde wetten die de 'staatsveiligheid' moeten beschermen aangewend. Dat gebeurt onder meer vaak in China en Cuba. Het komt ook geregeld voor dat er helemaal geen rechter aan te pas komt.

Administratieve detentie Gevangenhouding zonder tussenkomst van een rechter, op grond van een beschikking door de politie of een overheidsinstelling. Administratieve detentie komt in het Westen bijna uitsluitend voor als korte perioden van voorarrest. In veel landen is administratieve detentie algemeen en kan ze maanden of jaren duren. Zo waren er China in 2006 rond de 250.000 mensen opgesloten in werkkampen, voor een periode van twee of drie jaar, op last van de politie en zonder dat er een rechter aan te pas was gekomen. In Guantánamo Bay hielden de VS vanaf 2002 meer dan zeshonderd verdachten van terrorisme gevangen, zonder proces. In Franstalige Afrikaanse landen is de garde à vue een vorm van administratieve detentie, dan wel van langdurig voorarrest.

Kortstondige gevangenschap Om internationale aandacht te voorkomen pakken sommige regeringen mensen meerdere malen achtereen voor korte tijd op. Vaak worden ze na een paar dagen of weken zonder aanklacht of proces weer vrijgelaten. Dergelijke herhaaldelijke korte gevangenschap is moeilijk aan te pakken. Voordat de zaak in het buitenland bekend is geworden en organisaties als Amnesty International hebben kunnen reageren, is de gevangene alweer vrij. Het effect van de gevangenneming is dat de slachtoffers (en hun familieleden) voortdurend in onzekerheid verkeren.

Gevangenisomstandigheden Slechte hygiëne, mishandeling en verwaarlozing, voortdurende dreiging. En misschien de ergste straf: isolatie. In veel landen lijken die praktijken onlosmakelijk verbonden met gevangenschap. Ook in landen waar het gevangenissysteem onder geregelde controle staat, kunnen dergelijke misstanden optreden.

Isolatie Amnesty is zeer bezorgd over gevangenschap in isolatie. Die komt ook in West-Europa en Noord-Amerika voor. Isolatie van gevangenen en psychiatrische patiënten (separatie genoemd) is alleen gerechtvaardigd wanneer de noodzaak daartoe aantoonbaar is, er geen sprake is van discriminerende of wrede behandeling en de beslissing bij een rechter kan worden aangevochten. In veel niet-westerse landen is isolatie een gebruikelijke strafmaatregel. Artsen constateren bij de gevangenen in isolatie vaak verschijnselen van depressie, hallucinaties, sterk verlaagde bloeddruk, overgevoeligheid, uitputting en andere stoornissen.

Rechten van gevangenen Gevangenen hebben dezelfde mensenrechten als iedereen, behoudens de beperkingen die door de wet zijn gemaakt. Zo zijn beperkingen in bewegingsvrijheid, correspondentierecht, keuze van werk, politieke rechten, vergadering en vereniging, en leven als gezin mogelijk. Een gevangene heeft het recht de wettigheid van zijn detentie aan te vechten, bijvoorbeeld in een procedure van habeas corpus. Hij heeft recht op compensatie bij onwettige detentie. Hij mag in detentie worden gedwongen tot werkzaamheden, hetgeen niet als dwangarbeid geldt.

Internationale normen In VN-verdragen staan richtlijnen voor de behandeling van gevangenen, zoals de scheiding tussen veroordeelde en nog niet veroordeelde gevangenen en tussen jongeren en ouderen. De VN 'Standaardminimumregels voor behandeling van gevangenen' (1955) geven een uitgebreide opsomming van richtlijnen aangaande kleding, voeding, medische verzorging enz. Het 'Pakket van grondbeginselen voor de bescherming van alle personen in enige vorm van detentie of gevangenschap' is een systematische verzameling van internationale normen ter voorkoming van willekeurige arrestatie en gevangenschap. Het pakket werd in 1988 door de VN aanvaard. Veel van die minimumnormen worden in veel landen bij lange na niet gehaald. De regels schrijven bijvoorbeeld voor dat elke gevangene in principe recht heeft op een eigen cel. De praktijk in de meeste landen, niet alleen die in de Derde Wereld, is dat gevangenen bij elkaar in vaak overvolle cellen worden gestopt.

Internationaal toezicht Er is een commissie behorende bij het Europese Verdrag ter Voorkoming van Foltering. Die commissie brengt een geregeld inspectiebezoek aan gevangenissen, en inspecteert die ook van geval tot geval. Vooral dat laatste soort bezoek is van belang. De autoriteiten krijgen maar enkele dagen tevoren bericht van het bezoek van de commissie en zijn verplicht de commissie alles te laten zien. Er sinds 2002 ook een VN-verklaring die voorziet in een commissie behorende bij het VN-Verdrag tegen Marteling. Die zal gevangenissen gaan inspecteren in de hele wereld.

Meer informatie over deze trefwoorden in de Mensenrechtenencyclopedie.

Downloads

Websites over dit thema

Amnesty International is niet verantwoordelijk voor de op onderstaande websites aangeboden informatie.